प्रकरण 5: लांबीचे मापन आणि गती

आकृतीत : लहान हाताची संख्या जास्त येते, म्हणून वितींची तुलना होत नाही.

नियम 1 : शरीराच्या अवयवांची एकके — सोयीची पण अचूक नाही.

• सोपे : वीत, हात, पावले व चाल वापरत.
• मध्यम : मोठ्या व्यक्तीला तीच लांबी कमी संख्येत येते.
• परीक्षेसाठी : तीच व्यक्ती पुन्हा मोजली तरी संख्या बदलते.

नियम 2 : प्रमाणित एकक का — सर्वांना तेच उत्तर यावे.

• सोपे : ठराविक एककाने तुलना व व्यवहार न्याय्य होतो.
• मध्यम : शिंपी, बांधकाम करणारे, दुकानदार सर्वांना हवे.
• परीक्षेसाठी : मीटर हे लांबीचे प्रमाणित एकक ठरले.

सूत्र : १ m = १०० cm, १ cm = १० mm, १ km = १००० m

आकृतीत : ६.३ cm ची पेन्सिल : टोक ६ व ७ च्या दरम्यान, ६ जवळ.

नियम 1 : एकके बदलणे — लहान एककात जाताना गुणा, मोठ्यात जाताना भागा.

• सोपे : २ m = २ × १०० = २०० cm.
• मध्यम : ३५० cm = ३५० ÷ १०० = ३.५ m.
• परीक्षेसाठी : ४ cm = ४ × १० = ४० mm.

नियम 2 : एकक निवडणे — सोयीची संख्या देणारे एकक निवडा.

• सोपे : नाण्याची जाडी : mm.
• मध्यम : वर्गाची लांबी : m.
• परीक्षेसाठी : दोन गावांतील अंतर : km.

आकृतीत : फक्त खुणेच्या अगदी वरचा डोळा खरे मूल्य वाचतो.

नियम 1 : ठेवणे व वाचणे — तीन तपासण्या : शून्य, कड, डोळा.

• सोपे : शून्य वस्तूच्या एका टोकाशी जुळवा.
• मध्यम : पट्टी वस्तूजवळ व सपाट ठेवा.
• परीक्षेसाठी : दुसऱ्या टोकाजवळची खूण वाचा.

नियम 2 : वक्र लांबी व झिजलेली पट्टी — साधी पद्धत चालत नसेल तेव्हा युक्ती वापरा.

• सोपे : दोरा वक्रावर ठेवा, सरळ करा, मग मोजा.
• मध्यम : झिजलेले शून्य : १ cm पासून सुरू करा व १ cm वजा करा.
• परीक्षेसाठी : लांब लांबी भागांत मोजून बेरीज करा.

आकृतीत : झाडाच्या तुलनेत कार गतीत, कारण अंतर बदलते.

नियम 1 : संदर्भबिंदू — कशाशी तुलना करता ते सांगा.

• सोपे : झाड, खांब, इमारत संदर्भबिंदू असू शकते.
• मध्यम : स्थिती संदर्भबिंदूपासून सांगतात.
• परीक्षेसाठी : संदर्भबिंदू बदला की उत्तर बदलू शकते.

नियम 2 : विराम व गती — नेहमी "कशाच्या तुलनेत" ते सांगा.

• सोपे : बसलेला प्रवासी बसच्या तुलनेत विराम.
• मध्यम : तोच प्रवासी रस्त्याच्या तुलनेत गतीत.
• परीक्षेसाठी : रेल्वेतील व्यक्तीला झाडे मागे जाताना दिसतात.

आकृतीत : गतीचे चार प्रकार : सरळ, गोल, मागे-पुढे व यादृच्छिक.

नियम 1 : रेषीय व वर्तुळाकार — मार्ग पाहा.

• सोपे : सरळ रस्त्यावरची कार : रेषीय.
• मध्यम : पाळणा किंवा पंख्याचे पाते : वर्तुळाकार.
• परीक्षेसाठी : दोन्ही पुनरावृत्त होऊ शकतात, म्हणून आवर्ती.

नियम 2 : दोलन व यादृच्छिक — मधल्या बिंदूभोवती मागे-पुढे, किंवा काहीच रचना नाही.

• सोपे : झोका किंवा लंबक : दोलन.
• मध्यम : मैदानातील मुले : यादृच्छिक.
• परीक्षेसाठी : गिटारची तार मागे-पुढे कंपते.