वेळ वाचणे : a.m., p.m. आणि 24 तासांचे घड्याळ
शाळेची घंटा सकाळी 8:00 ला वाजते आणि संध्याकाळची प्रार्थना रात्री 8:00 ला. दोन्ही "8 वाजले" असेच सांगतात! गोंधळ टाळायला a.m. किंवा p.m. लिहितात, किंवा 24 तासांचे घड्याळ वापरतात.
एका दिवसात 24 तास. a.m. म्हणजे मध्यरात्र ते दुपार; p.m. म्हणजे दुपार ते मध्यरात्र. 24 तासांचे घड्याळ 00:00 ते 23:59 मोजते, त्याला a.m./p.m. लागत नाही. लहान काटा तास दाखवतो, मोठा काटा मिनिटे.
सूत्र : p.m. (1 नंतर) : 24 तास = 12 तास + 12. a.m. : तास तोच. दुपारचे 12 = 12:00, मध्यरात्र = 00:00.
आकृतीत : डावे घड्याळ : तासकाटा 4 आणि 5 मध्ये, मिनिटकाटा 6 वर : 4:30. उजवे : 9:15. रेषेवर a.m. (0–11) आणि p.m. (12–23); 3 p.m. म्हणजे 15:00.
नियम 1 : 12 तासांवरून 24 तास — p.m. असेल तर तासात 12 मिळवा (12 p.m. सोडून). a.m. असेल तर तास तोच; 12:30 a.m. म्हणजे 00:30.
- सोपे : 07:45 p.m. = 19:45.
- मध्यम : 09:10 a.m. = 09:10.
- परीक्षेसाठी : 12:30 a.m. = 00:30; 12:30 p.m. = 12:30.
नियम 2 : 24 तासांवरून 12 तास — तास 12 पेक्षा जास्त असेल तर 12 वजा करा आणि p.m. लिहा. 12 पेक्षा कमी असेल तर a.m. लिहा.
वेळ वाचणे : a.m., p.m. आणि 24 तासांचे घड्याळ
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा- सोपे : 18:20 = 06:20 p.m.
- मध्यम : 05:55 = 05:55 a.m.
- परीक्षेसाठी : 23:40 = 11:40 p.m.
तासकाटा हळू चालतो; मिनिटकाटा 12 पट वेगाने. घड्याळावरील प्रत्येक आकडा 5 मिनिटे.
15:00 ला 3 a.m. लिहिणे, किंवा a.m. वेळेत 12 मिळवणे.
मिनिटकाटा 3 = 15 मिनिटे, 6 = 30, 9 = 45. आठवणीची युक्ती : "दुपारनंतर बारा मिळवा."
फरक ओळखा
| 12 तास | 24 तास |
|---|---|
| 12:00 a.m. | 00:00 |
| 06:30 a.m. | 06:30 |
| 12:00 p.m. | 12:00 |
| 03:15 p.m. | 15:15 |
| 11:59 p.m. | 23:59 |
सरावासाठी प्रश्न
- 105:20 p.m. हे 24 तासांच्या स्वरूपात लिहा.
- 208:05 a.m. हे 24 तासांच्या स्वरूपात लिहा.
- 321:45 हे 12 तासांच्या स्वरूपात लिहा.
- 400:15 हे 12 तासांच्या स्वरूपात लिहा.
- 5तासकाटा 7 च्या थोडा पुढे आणि मिनिटकाटा 3 वर. किती वाजले?
- 6कोणती वेळ नंतरची : 10:30 p.m. की 21:50?
- 7गाडी 14:35 ला निघते. a.m./p.m. मध्ये लिहा आणि 2 वाजल्यानंतर किती मिनिटांनी ते सांगा.
- 8सर्वात आधीची आधी लिहा : 18:10, 04:45 p.m., 09:00 a.m., 23:05.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 117:20
- 208:05
- 309:45 p.m.
- 412:15 a.m.
- 57:15
- 610:30 p.m. (22:30)
- 702:35 p.m.; 35 मिनिटे
- 809:00 a.m., 04:45 p.m. (16:45), 18:10, 23:05
सेकंद, मिनिटे आणि वेळेचा अंदाज
धावपटू 100 मीची शर्यत काही सेकंदांत संपवतो, पण भात शिजायला मिनिटे लागतात. अगदी लहान क्षणांसाठी लहान एकक हवे : सेकंद.
1 मिनिट = 60 सेकंद. घड्याळाचा बारीक लाल काटा म्हणजे सेकंदकाटा; तो 1 मिनिटात एक फेरी पूर्ण करतो. घड्याळावरील प्रत्येक आकडा 5 सेकंद. लहान घटनांना सेकंद आणि मोठ्या घटनांना मिनिटे वापरा.
सूत्र : 1 मि = 60 से. सेकंदकाटा आकडा n वर : n × 5 सेकंद. कमी वेळ = जास्त वेग.
आकृतीत : सेकंदकाटा 3 वर म्हणजे 3 × 5 = 15 सेकंद झाले. पूर्ण फेरी 60 सेकंद = 1 मिनिट.
नियम 1 : सेकंद की मिनिटे निवडा — डोळा मिचकावणे, टाळी, धावणे : सेकंद. पाणी उकळणे, कार्टून, बस प्रवास : मिनिटे.
सेकंद, मिनिटे आणि वेळेचा अंदाज
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा- सोपे : हात धुणे : सुमारे 20 सेकंद.
- मध्यम : बादली भरणे : सुमारे 2 मिनिटे.
- परीक्षेसाठी : 1 ते 20 मोजणे : सुमारे 15 सेकंद.
नियम 2 : शर्यतीच्या वेळांची तुलना — सर्व सेकंदांत बदला आणि तुलना करा. सर्वांत कमी वेळ जिंकतो.
- सोपे : 2 मि 8 से = 128 से; 2 मि 5 से = 125 से : 125 सेकंदवाला जिंकतो.
- मध्यम : 125 से आणि 131 से मधील फरक : 6 सेकंद.
- परीक्षेसाठी : 14 से + 17 से = एकूण 31 से.
1 तास = 60 मिनिटे आणि 1 मिनिट = 60 सेकंद, म्हणून 1 तास = 3,600 सेकंद.
1 मिनिटात 100 सेकंद मानणे, किंवा आकडा 5 ने न गुणता सेकंद वाचणे.
घड्याळावर 5 च्या पटीत मोजा : 5, 10, 15 … आठवणीची युक्ती : "साठ सेकंद, एक मिनिट."
फरक ओळखा
| एकक | बरोबर |
|---|---|
| 1 मिनिट | 60 सेकंद |
| 1 तास | 60 मिनिटे |
| 1 तास | 3,600 सेकंद |
| 1 दिवस | 24 तास |
सरावासाठी प्रश्न
- 14 मिनिटे = ? सेकंद
- 2सेकंदकाटा 9 वर. किती सेकंद?
- 3दात घासायला सेकंद की मिनिटे?
- 4धावपटूंना 1 मि 52 से, 1 मि 48 से आणि 1 मि 55 से लागले. कोण जिंकला?
- 52 मिनिटे 30 सेकंदांत किती सेकंद?
- 6मुलगी प्रत्येक सेकंदाला 2 उड्या मारते. 1 मिनिटात किती?
- 7गाणे 3 मि 20 से चालते. किती सेकंद?
- 8धावपटू A ला प्रत्येक फेरीला 45 से, B ला 50 से. 6 फेऱ्यांनंतर A किती सेकंद पुढे?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1240
- 245
- 3मिनिटे (सुमारे 2)
- 41 मि 48 से
- 5150
- 6120
- 7200
- 86 × 5 = 30 सेकंद
तास, मिनिटे आणि सेकंद यांचे रूपांतर
चित्रपट 150 मिनिटांचा आहे. तो 2 तासांपेक्षा जास्त की कमी? तुलना करायला दोन्ही एकाच एककात बदलतो.
मोठ्या एककातून लहान एककात (तास → मिनिटे, मिनिटे → सेकंद) जाताना 60 ने गुणा. लहानातून मोठ्यात जाताना 60 ने भागा; बाकी उरलेले लहान एकक.
सूत्र : तास → मिनिटे : × 60. मिनिटे → सेकंद : × 60. मिनिटे → तास : ÷ 60 (भागाकार = तास, बाकी = मिनिटे). सेकंद → मिनिटे : ÷ 60.
आकृतीत : दुहेरी संख्यारेषा : 0, 1, 2, 3 तास खाली 0, 60, 120, 180 मिनिटे. प्रत्येक तासाला 60 मिनिटे.
नियम 1 : बड्यातून लहान : गुणा — तासांना 60 ने गुणा आणि वरचे मिनिटे मिळवा.
तास, मिनिटे आणि सेकंद यांचे रूपांतर
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा- सोपे : 3 तास = 3 × 60 = 180 मिनिटे.
- मध्यम : 2 तास 25 मिनिटे = 120 + 25 = 145 मिनिटे.
- परीक्षेसाठी : 7 मि 21 से = 420 + 21 = 441 से.
नियम 2 : लहानातून मोठे : भागा — 60 ने भागा. भागाकार म्हणजे मोठे एकक आणि बाकी म्हणजे लहान एकक.
- सोपे : 95 मिनिटे : 95 ÷ 60 = 1 बाकी 35, म्हणून 1 तास 35 मिनिटे.
- मध्यम : 205 मिनिटे = 3 तास 25 मिनिटे.
- परीक्षेसाठी : 380 से = 6 मि 20 से.
बाकी कधीही 60 किंवा जास्त असत नाही, कारण तेव्हा आणखी एक पूर्ण एकक बसते.
60 ऐवजी 100 ने गुणणे, किंवा 1 तास 75 मिनिटे असे लिहिणे.
60 म्हणजे मिनिटांतील "एक तास" : 60, 120, 180 … आठवणीची युक्ती : "खाली उतरताना गुणा, वर चढताना भागा."
फरक ओळखा
| बदल | हे करा |
|---|---|
| तास → मिनिटे | × 60 |
| मिनिटे → सेकंद | × 60 |
| मिनिटे → तास | ÷ 60 |
| सेकंद → मिनिटे | ÷ 60 |
सरावासाठी प्रश्न
- 15 तास = ? मिनिटे
- 23 तास 20 मिनिटे = ? मिनिटे
- 3240 मिनिटे = ? तास
- 4130 मिनिटे = ? तास ? मिनिटे
- 55 मि 40 से = ? सेकंद
- 6500 सेकंद = ? मि ? से
- 7कोणता मोठा : 2 तास की 100 मिनिटे? किती मिनिटांनी?
- 8चित्रपट 2 तास 40 मिनिटांचा आणि कार्टून 95 मिनिटांचे. चित्रपट किती मिनिटे जास्त?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1300
- 2200
- 34 तास
- 42 तास 10 मिनिटे
- 5340
- 68 मि 20 से
- 72 तास, 20 मिनिटांनी
- 8160 − 95 = 65 मिनिटे
दोन वेळांमधील गेलेला कालावधी
रघूची बस सकाळी 9:10 ला निघते आणि 11:55 ला पोहोचते. प्रवास किती वेळ? दोन वेळांमध्ये जो वेळ जातो तो काढायचा.
गेलेला कालावधी म्हणजे सुरुवातीच्या वेळेपासून शेवटच्या वेळेपर्यंत जो वेळ जातो तो. उड्यांनी मोजा : आधी पुढच्या पूर्ण तासापर्यंत, मग पूर्ण तास, मग उरलेली मिनिटे. मग उड्या मिळवा.
सूत्र : गेलेला कालावधी = शेवटची वेळ − सुरुवातीची वेळ. उड्यांची पद्धत : पुढचा तास + पूर्ण तास + उरलेली मिनिटे.
आकृतीत : 9:10 ते 10:00 = 50 मिनिटे; 10:00 ते 11:55 = 1 तास 55 मिनिटे. एकूण 2 तास 45 मिनिटे.
नियम 1 : दुपारच्या एकाच बाजूला — तास आणि मिनिटे वजा करा. शेवटची मिनिटे कमी असतील तर 1 तास = 60 मिनिटे उसने घ्या.
दोन वेळांमधील गेलेला कालावधी
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा- सोपे : 10:20 ते 11:05 : 45 मिनिटे.
- मध्यम : 13:10 ते 16:40 : 3 तास 30 मिनिटे.
- परीक्षेसाठी : 09:10 a.m. ते 11:55 a.m. : 2 तास 45 मिनिटे.
नियम 2 : दुपार किंवा मध्यरात्र ओलांडताना — आधी दोन्ही वेळा 24 तासांत बदला. मध्यरात्र ओलांडल्यास शेवटच्या वेळेत 24 तास मिळवा.
- सोपे : 11:20 a.m. ते 02:05 p.m. = 11:20 ते 14:05 : 2 तास 45 मिनिटे.
- मध्यम : 23:20 ते दुसऱ्या दिवशी 05:50 : 6 तास 30 मिनिटे.
- परीक्षेसाठी : 06:15 p.m. ते 09:00 p.m. : 18:15 ते 21:00 = 2 तास 45 मिनिटे.
उड्यांसह वेळरेषा काढा; ती नेहमी कामी येते.
मिनिटे उलटी वजा करणे (35 − 50) आणि 60 उसने न घेणे.
आधी पुढच्या तासापर्यंत उडी मारा, मग मिळवा. आठवणीची युक्ती : "आधी तासापर्यंत उडी, मग पुढे उड्या."
फरक ओळखा
| पासून | पर्यंत | गेलेला वेळ |
|---|---|---|
| 10:20 | 11:05 | 45 मिनिटे |
| 13:10 | 16:40 | 3 तास 30 मिनिटे |
| 23:20 | 05:50 | 6 तास 30 मिनिटे |
सरावासाठी प्रश्न
- 18:15 a.m. ते 9:00 a.m. किती वेळ?
- 22:30 p.m. ते 5:10 p.m. किती वेळ?
- 3चित्रपट 06:45 p.m. ते 09:20 p.m. चालतो. किती वेळ?
- 4बस 10:40 a.m. ला निघते आणि 01:15 p.m. ला पोहोचते. प्रवासाचा वेळ?
- 5रात्रीची गाडी 22:30 ला निघते आणि 04:10 ला पोहोचते. प्रवासाचा वेळ?
- 6मोहन 5:20 p.m. ते 6:05 p.m. आणि पुन्हा 7:00 p.m. ते 8:10 p.m. अभ्यास करतो. एकूण वेळ?
- 7कोणता प्रवास जास्त वेळाचा : 09:50 ते 12:20, की 14:10 ते 16:45?
- 8दुकान 08:30 a.m. ते 01:00 p.m. आणि पुन्हा 04:00 p.m. ते 08:15 p.m. उघडी असते. दिवसभरात किती वेळ उघडी?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 145 मिनिटे
- 22 तास 40 मिनिटे
- 32 तास 35 मिनिटे
- 42 तास 35 मिनिटे
- 55 तास 40 मिनिटे
- 645 + 70 = 115 मिनिटे = 1 तास 55 मिनिटे
- 7दुसरा : 2 तास 35 मिनिटे विरुद्ध 2 तास 30 मिनिटे
- 84 तास 30 मि + 4 तास 15 मि = 8 तास 45 मिनिटे
समाप्तीची किंवा सुरुवातीची वेळ शोधणे
सामना 6:15 a.m. ला सुरू होतो आणि 1 तास 50 मिनिटे चालतो. तो कधी संपेल? किंवा : तास 50 मिनिटांनी 2:10 p.m. ला संपला; तो कधी सुरू झाला?
सुरुवात आणि कालावधी माहीत असेल तर शेवटची वेळ मिळवायला मिळवा. शेवट आणि कालावधी माहीत असेल तर सुरुवातीची वेळ मिळवायला वजा करा. मिनिटे 60 च्या पुढे गेली तर एक तास वाढवा.
सूत्र : शेवट = सुरुवात + कालावधी. सुरुवात = शेवट − कालावधी. कालावधी = शेवट − सुरुवात.
आकृतीत : 6:15 + 1 तास 50 मिनिटे : 7:15, मग आणखी 50 मिनिटे = 8:05.
नियम 1 : शेवट शोधायला मिळवा — आधी तास मिळवा, मग मिनिटे. मिनिटे 60 किंवा जास्त झाली तर 1 तास पुढे न्या.
समाप्तीची किंवा सुरुवातीची वेळ शोधणे
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा- सोपे : 06:15 a.m. + 1 तास 50 मिनिटे = 08:05 a.m.
- मध्यम : 04:40 p.m. + 2 तास 35 मिनिटे = 07:15 p.m.
- परीक्षेसाठी : 11:30 p.m. + 1 तास 45 मिनिटे = दुसऱ्या दिवशी 01:15 a.m.
नियम 2 : सुरुवात शोधायला वजा करा — कालावधीइतके मागे जा. मिनिटे पुरत नसतील तर 1 तास = 60 मिनिटे उसने घ्या.
- सोपे : 02:10 p.m. − 50 मिनिटे = 01:20 p.m.
- मध्यम : 09:05 p.m. − 1 तास 25 मिनिटे = 07:40 p.m.
- परीक्षेसाठी : 00:20 − 45 मिनिटे = आदल्या दिवशी 23:35.
उलट दिशेने तपासा : शेवट − सुरुवात = तोच कालावधी आला तर उत्तर बरोबर.
मिनिटे 60 ओलांडली की 1 तास पुढे न्यायला विसरणे, किंवा a.m. आणि p.m. गोंधळणे.
आधी पूर्ण तास, मग मिनिटे. आठवणीची युक्ती : "पुढे जायचे तर मिळवा, मागे जायचे तर वजा."
फरक ओळखा
| माहीत | शोधा | करा |
|---|---|---|
| सुरुवात + कालावधी | शेवट | मिळवा |
| शेवट + कालावधी | सुरुवात | वजा |
| सुरुवात + शेवट | कालावधी | वजा |
सरावासाठी प्रश्न
- 1सुरुवात 7:20 a.m., 40 मिनिटे चालते. शेवट?
- 2सुरुवात 3:45 p.m., 1 तास 30 मिनिटे. शेवट?
- 3शेवट 6:10 p.m., 2 तास 20 मिनिटे चालले. सुरुवात?
- 4शेवट 10:05 a.m., 55 मिनिटे चालले. सुरुवात?
- 5चित्रपट 17:50 ला सुरू होऊन 2 तास 25 मिनिटे चालतो. शेवट 24 तासांत?
- 63 तास 40 मिनिटांच्या प्रवासानंतर बस 00:25 ला पोहोचते. ती कधी निघाली (24 तास)?
- 7जेवण 12:35 p.m. ला सुरू होऊन 40 मिनिटे चालते; मग तास 1 तास 10 मिनिटे चालतो. तास कधी संपतो?
- 8चित्रपट 09:05 p.m. ला संपला. मध्यंतरासह (15 मिनिटे) तो 2 तास 45 मिनिटे चालला. तो कधी सुरू झाला?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 108:00 a.m.
- 205:15 p.m.
- 303:50 p.m.
- 409:10 a.m.
- 520:15
- 620:45
- 701:15 p.m., मग 02:25 p.m.
- 806:20 p.m. (मध्यंतर आधीच धरले)
वेळेची शाब्दिक उदाहरणे
शाळेचा दिवस, गाडीचे वेळापत्रक, क्रीडादिनाची शर्यत : खऱ्या जीवनात वेळेचे अनेक प्रश्न असतात. वाचा, काय विचारले ते शोधा, मिळवा/वजा/गुणा/भागा निवडा.
पायऱ्या : (1) वेळा एकाच पद्धतीत लिहा (24 तास सोपे); (2) गरज असेल तर तासांचे मिनिटे करा; (3) हिशोब करा; (4) पुन्हा तास आणि मिनिटांत लिहा; (5) उत्तर योग्य वाटते का तपासा.
सूत्र : समान भागांचा एकूण वेळ = संख्या × एका भागाचा वेळ. एका भागाचा वेळ = एकूण ÷ संख्या.
आकृतीत : 4 × 50 = 200 मिनिटे. 200 = 60 + 60 + 60 + 20, म्हणजे 3 तास 20 मिनिटे.
नियम 1 : समान भाग — अनेक सारखी कामे : गुणा. एकूण समान वाटायचे : भागा. मग उत्तर तास किंवा मिनिटांत बदला.
वेळेची शाब्दिक उदाहरणे
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा- सोपे : 5 फेऱ्या, प्रत्येकी 58 से : 5 × 58 = 290 से = 4 मि 50 से.
- मध्यम : प्रत्येक सेकंदाला 3 उड्या, 40 से : 3 × 40 = 120 उड्या.
- परीक्षेसाठी : 180 मिनिटे 4 मित्रांत वाटली : प्रत्येकी 45 मिनिटे.
नियम 2 : अनेक टप्पे — एक एक टप्पा करा आणि प्रत्येकानंतर नवीन वेळ लिहा.
- सोपे : जेवण 12:30 p.m. ला 35 मिनिटे → 01:05 p.m.; तास 1 तास 40 मिनिटे → 02:45 p.m.
- मध्यम : बस 09:20 a.m. ते 12:05 p.m. = 2 तास 45 मिनिटे.
- परीक्षेसाठी : दोन शर्यती 14 से आणि 17 से : एकूण 31 से; फरक 3 से.
1 दिवस = 24 तास = 1,440 मिनिटे. मोठ्या उदाहरणांसाठी हे लक्षात ठेवा.
एकाच वजाबाकीत तास आणि मिनिटे मिसळणे, किंवा चित्रपटातील मध्यंतर आधीच धरले आहे हे विसरणे.
आधी प्रश्नातील वेळा आणि एकके अधोरेखित करा. आठवणीची युक्ती : "आधी सारखे एकक, मग हिशोब."
फरक ओळखा
| प्रश्न म्हणतो | करा |
|---|---|
| प्रत्येकी | गुणा |
| समान वाटले | भागा |
| किती जास्त | वजा |
| एकूण | मिळवा |
सरावासाठी प्रश्न
- 1एक तास 45 मिनिटांचा. 6 तास किती (तास आणि मिनिटे)?
- 2धावपटू एका फेरीला 62 सेकंद घेतो. 4 फेऱ्यांना?
- 3चित्रपट 4:15 p.m. ला सुरू होऊन 2 तास 30 मिनिटे चालतो. कधी संपतो?
- 42 दिवसांत किती मिनिटे?
- 5नेहा आठवडाभर रोज 35 मिनिटे वाचते. एकूण वेळ?
- 63 तासांच्या कार्यक्रमात 5 सारखे कार्यक्रम, मध्ये सुट्टी नाही. प्रत्येक किती वेळाचा?
- 7शाळा 8:20 a.m. ला सुरू होऊन 2:35 p.m. ला संपते, 45 मिनिटांची सुट्टी. वर्गांचा एकूण वेळ?
- 8दोन मैत्रिणी 400 मी धावतात. आशाला 1 मि 18 से, बेलाला 85 से. कोण वेगवान आणि किती सेकंदांनी?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1270 मिनिटे = 4 तास 30 मिनिटे
- 2248 से = 4 मि 8 से
- 306:45 p.m.
- 42,880
- 5245 मिनिटे = 4 तास 5 मिनिटे
- 6180 ÷ 5 = 36 मिनिटे
- 76 तास 15 मि − 45 मि = 5 तास 30 मिनिटे
- 8आशा (78 से), 7 सेकंदांनी