वनस्पती सृष्टी आणि वनस्पती वर्गीकरणाचा आधार
बाजारात हजारो वस्तू असतात आणि दुकानदार त्या रचून ठेवतो : भाज्या एकीकडे, धान्य दुसरीकडे. शास्त्रज्ञांनी पृथ्वीवरील असंख्य वनस्पतींबाबत हेच केले, प्रत्येकाबद्दल काही साधे प्रश्न विचारून.
वनस्पती सृष्टी (Plantae) म्हणजे स्वयंपोषी, दृश्यकेंद्रकी, पेशीभित्तिका असलेले सजीव.
आकृतीत : आकृतीत वनस्पती वर्गीकरण दाखवले आहे : गुप्तबीजी आणि फलनशील, मग त्यांखालील गट.
नियम 1 : वनस्पती सृष्टी — रॉबर्ट व्हिटाकर (1969) यांच्या पंचसृष्टी पद्धतीत वनस्पती सृष्टी म्हणजे पेशीभित्तिका असलेले स्वयंपोषी दृश्यकेंद्रकी सजीव. हरितद्रव्याच्या साहाय्याने प्रकाशसंश्लेषण करतात म्हणून स्वयंपोषी आणि इतर सर्व सजीवांचा मुख्य अन्नस्रोत आहेत.
- सोपे : आंबा आणि भाताची रोपे स्वतःचे अन्न बनवतात, म्हणून स्वयंपोषी.
- मध्यम : अळंबीत हरितद्रव्य नसते, म्हणून ती स्वयंपोषी नाही; तिला वनस्पती सृष्टीत ठेवत नाहीत.
- परीक्षेसाठी : जिवाणूंना खरे केंद्रक नसते, म्हणून ते दृश्यकेंद्रकी नाहीत; काहींमध्ये प्रकाशसंश्लेषण असले तरी ते वनस्पती सृष्टीत नाहीत.
नियम 2 : वर्गीकरणाचा आधार — निकष क्रमाने : (1) अवयव आहेत का नाहीत; (2) पाणी व अन्न वाहून नेणारे वेगळे वहनी ऊतक आहे का नाही; (3) बिया येतात का; (4) बिया फळात बंद आहेत का; (5) बीजातील बीजपत्रांची संख्या.
- सोपे : भाताला बिया असतात, नेचेला नसतात.
- मध्यम : वाटाण्याच्या बिया शेंगेत (फळात) असतात; पाइनच्या बिया उघड्या असतात.
- परीक्षेसाठी : वनस्पतीसाठी प्रश्नांचा क्रम : अवयव? ऊतक? बिया? फळ? बीजपत्रे? प्रत्येक उत्तरामुळे गट कमी होतो, जसे वीस प्रश्नांचा खेळ.
नियम 3 : गुप्तबीजी आणि फलनशील — 1883 मध्ये आयक्लर यांनी वनस्पती सृष्टीचे दोन उपसृष्टी केल्या : गुप्तबीजी (cryptogams) — फुले, फळे, बिया नाहीत; आणि प्रकटबीजी (phanerogams) — बिया असतात. प्रकटबीजींचे अनावृतबीजी आणि आवृतबीजी, आणि आवृतबीजींचे एकबीजपत्री व द्विबीजपत्री असे भाग.
- सोपे : नेचे : गुप्तबीजी. आंबा : प्रकटबीजी.
- मध्यम : मॉस, शैवाल आणि नेचे सर्व गुप्तबीजी, कारण कोणालाच बिया नाहीत.
- परीक्षेसाठी : झाडावरून : वनस्पती सृष्टी → प्रकटबीजी → आवृतबीजी → द्विबीजपत्री → आंबा.
पाच निकष : अवयव, ऊतक, बिया, फळ, बीजपत्रे. गुप्तबीजींना बिया नाहीत; प्रकटबीजींना आहेत.
गुप्तबीजी म्हणजे लपलेली फुले असलेल्या वनस्पती असे मानणे. त्यांना फुले, फळे, बिया नसतात.
आठवणीची युक्ती : "क्रिप्टो = बिया दिसत नाहीत; फॅनेरो = बिया स्पष्ट दिसतात".
फरक ओळखा
| मुद्दा | गुप्तबीजी | प्रकटबीजी |
|---|---|---|
| बिया | नाहीत | आहेत |
| फुले व फळे | नाहीत | आहेत |
| उदाहरणे | शैवाल, मॉस, नेचे | आंबा, पाइन |
सरावासाठी प्रश्न
- 1पंचसृष्टी पद्धत कोणी व कधी मांडली?
- 2वनस्पती सृष्टी म्हणजे काय?
- 3वनस्पती स्वयंपोषी का आहेत?
- 4वनस्पती वर्गीकरणाचे पाच निकष सांगा.
- 5गुप्तबीजी म्हणजे काय?
- 6वनस्पतींचे गुप्तबीजी व प्रकटबीजी असे वर्गीकरण कोणी, कधी केले?
- 7एका वनस्पतीच्या बिया शेंगेत आहेत. ती गुप्तबीजी की प्रकटबीजी?
- 8अळंबी वनस्पती सृष्टीत का नाहीत?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1रॉबर्ट व्हिटाकर, 1969.
- 2पेशीभित्तिका असलेले स्वयंपोषी दृश्यकेंद्रकी सजीव.
- 3हरितद्रव्याने प्रकाशसंश्लेषण करून अन्न बनवतात.
- 4अवयव, वहनी ऊतक, बिया, फळ आणि बीजपत्रांची संख्या.
- 5फुले, फळे, बिया नसलेल्या वनस्पती.
- 6आयक्लर, 1883.
- 7प्रकटबीजी, कारण तिला बिया येतात.
- 8त्यांच्यात हरितद्रव्य नसते आणि ते स्वतःचे अन्न बनवू शकत नाहीत.
थॅलोफायटा (शैवाल)
पाण्याची टाकी काही दिवस उन्हात ठेवली की भिंतींवर हिरवा बुळबुळीत थर तयार होतो. तळ्याचे पाणी सूक्ष्मदर्शकातून पाहिले तर हिरवे धागे दिसतात. या साध्या वनस्पती म्हणजे शैवाल.
मूळ, खोड, पान, फूल नसलेल्या आणि बहुधा पाण्यात राहणाऱ्या वनस्पती म्हणजे थॅलोफायटा. त्यांना शैवाल (algae) म्हणतात.
नियम 1 : थॅलोफायटा — गुप्तबीजींचा पहिला विभाग. ते मुख्यतः पाण्यात वाढतात, त्यांना निश्चित मूळ, खोड, पान, फूल नसते आणि हरितद्रव्यामुळे ते स्वयंपोषी असतात. या गटाला शैवाल म्हणतात.
- सोपे : स्पायरोगायरा तळ्यात वाढते आणि त्याला मूळ, खोड, पान नसते.
- मध्यम : तळ्यावरील हिरवा बुळबुळीत थर शैवालाचा बनलेला असतो, ते प्रकाशसंश्लेषण करतात.
- परीक्षेसाठी : पाने नसली तरी शैवाल स्वयंपोषी का? कारण त्यांच्या पेशींत हरितलवकांमध्ये हरितद्रव्य असते.
नियम 2 : शैवालातील विविधता — शैवाल एकपेशीय किंवा बहुपेशीय, सूक्ष्म किंवा मोठे असू शकतात आणि गोड्या किंवा खाऱ्या पाण्यात राहतात. शरीर साधारणपणे मऊ आणि धाग्यासारखे असते. उदाहरणे : स्पायरोगायरा, उलोथ्रिक्स, उल्वा, सारगॅसम, कारा. स्पायरोगायराचे हरितलवक सर्पिल आणि हिरवे असतात. हरितद्रव्य नसलेल्या यीस्ट आणि बुरशीसारख्या कवकांनाही या गटात धरतात.
- सोपे : उल्वा खाऱ्या पाण्यात राहते; स्पायरोगायरा गोड्या पाण्यात.
- मध्यम : शैवाल एकपेशीय (सूक्ष्म) किंवा सारगॅसमसारखे मोठे असू शकते.
- परीक्षेसाठी : यीस्टमध्ये हरितद्रव्य नसते, म्हणून ते स्वयंपोषी नाही, तरी जुन्या पद्धतीत ते या गटात होते.
थॅलोफायटा : शैवाल, मुख्यतः जलचर, मूळ-खोड-पान-फूल नाही.
सर्व शैवाल लहान असतात असे मानणे. काही सागरी शैवाल मोठे असतात.
आठवणीची युक्ती : "थॅलो = सपाट शरीर, शैवाल = पाण्यात".
फरक ओळखा
| वैशिष्ट्य | थॅलोफायटा |
|---|---|
| अधिवास | मुख्यतः पाणी |
| शरीर | मूळ, खोड, पान नाही |
| अन्न | स्वयंपोषी (हरितद्रव्य) |
| उदाहरणे | स्पायरोगायरा, उल्वा, कारा |
सरावासाठी प्रश्न
- 1कोणत्या गटाला शैवाल म्हणतात?
- 2शैवाल मुख्यतः कुठे वाढते?
- 3दोन शैवाल सांगा.
- 4शैवाल स्वयंपोषी का आहे?
- 5स्पायरोगायराचे हरितलवक कसे असतात?
- 6शैवालाचे दोन अधिवास सांगा.
- 7उल्वा एकपेशीय की बहुपेशीय? कारण द्या.
- 8तळ्यात हिरवा थर आहे आणि पाणी हिरवे दिसते. थोड्या प्रमाणात ते माशांना चांगले, पण जास्त झाले तर हानिकारक का?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1थॅलोफायटा
- 2पाण्यात.
- 3स्पायरोगायरा आणि उल्वा (किंवा कारा, सारगॅसम).
- 4त्यांच्यात हरितद्रव्य असते.
- 5सर्पिल आणि हिरवे.
- 6गोडे पाणी आणि खारे पाणी.
- 7शैवाल दोन्ही असू शकते; उल्वा मोठे सागरी शैवाल आहे, म्हणून बहुपेशीय.
- 8थोडे शैवाल ऑक्सिजन व अन्न देते; जास्त झाले तर प्रकाश अडवते आणि कुजताना ऑक्सिजन संपवते.
ब्रायोफायटा आणि टेरिडोफायटा
पावसाळ्यात दमट सावलीतील भिंतीवर हिरवी मखमल तयार होते आणि बागेतील नळाजवळ नेचे उगवतात. या ओलावा आवडणाऱ्या वनस्पती आहेत. त्यांना फुले किंवा बिया येत नाहीत. ते बीजाणू नावाच्या धुळीसारख्या सूक्ष्म घटकांनी वाढतात.
ब्रायोफायटा म्हणजे वनस्पती सृष्टीतील 'उभयचर'. टेरिडोफायटा मध्ये मूळ, खोड, पाने असतात पण फुले नाहीत.
आकृतीत : आकृतीत शैवाल, मॉस आणि नेचे बीजाणूंनी प्रजनन करतात.
नियम 1 : ब्रायोफायटा — ब्रायोफायटा ओल्या मातीत वाढतात पण प्रजननासाठी पाण्याची गरज असते, म्हणून ते वनस्पती सृष्टीतील 'उभयचर'. शरीर थॅलसासारखे, सपाट फितीसारखे; खोडासारखे व पानासारखे भाग आणि मुळासारखे मूलाभास (rhizoids) असतात, पण खरे मूळ, खोड, पान नाही आणि वहनी ऊतक नाही. ते बीजाणूंनी (spores) प्रजनन करतात. उदाहरणे : मॉस (फ्युनारिया), मार्केंशिया, अँथोसेरॉस, रिक्सिया.
- सोपे : मॉस पावसात ओल्या भिंतींवर वाढते.
- मध्यम : मूलाभास मुळासारखे असतात पण खरी मुळे नाहीत.
- परीक्षेसाठी : ब्रायोफायटाना वनस्पतींचे उभयचर म्हणतात कारण ते जमिनीवर राहतात पण बेडकांसारखे प्रजननासाठी पाण्याची गरज असते.
नियम 2 : टेरिडोफायटा — टेरिडोफायटामध्ये मूळ, खोड, पाने चांगली विकसित असतात आणि वेगळे वहनी ऊतक असते, पण फुले किंवा फळे नाहीत. बीजाणू बीजाणुधानीत (sporangia) तयार होतात, ती पानांच्या मागील बाजूला पुंजक्यांत (sori) असतात. अलैंगिक प्रजनन बीजाणूंनी आणि लैंगिक प्रजनन युग्मनज (zygote) तयार होऊन. उदाहरणे : नेचे (नेफ्रोलेपिस, मार्सिलिया, टेरिस, ॲडिॅन्टम), इक्विसेटम, सिलॅजिनेला, लायकोपोडियम.
- सोपे : नेचेला खरे मूळ, खोड, पाने असतात; मॉसला नसतात.
- मध्यम : नेचेच्या पानामागील तपकिरी ठिपके म्हणजे बीजाणुधानी असलेले सोराय.
- परीक्षेसाठी : वहनी ऊतक असून बिया किंवा फुले नसलेली वनस्पती टेरिडोफायट; वहनी ऊतक नसलेली आणि सपाट शरीराची ब्रायोफायट.
नियम 3 : गुप्तबीजी — थॅलोफायटा, ब्रायोफायटा आणि टेरिडोफायटा हे गुप्तबीजी (cryptos = लपलेले, gams = प्रजनन अवयव) आहेत. सर्व बीजाणूंनी प्रजनन करतात.
- सोपे : शैवाल, मॉस आणि नेचे सर्व बीजाणूंनी वाढतात.
- मध्यम : गुप्तबीजी : 3 गट (थॅलोफायटा, ब्रायोफायटा, टेरिडोफायटा).
- परीक्षेसाठी : गुप्तबीजींपैकी फक्त टेरिडोफायटामध्ये वहनी ऊतक आणि खरे अवयव दोन्ही असतात.
ब्रायोफायटा : वनस्पतींचे उभयचर, वहनी ऊतक नाही. टेरिडोफायटा : मूळ, खोड, पाने, सोराय. सर्व गुप्तबीजी बीजाणू बनवतात.
नेचेला फुले येतात असे मानणे. नेचेला फुले नाहीत; ते बीजाणूंनी वाढते.
आठवणीची युक्ती : "ब्रायो = साधे (नळ नाहीत), टेरिडो = नळ असलेले".
फरक ओळखा
| मुद्दा | थॅलोफायटा | ब्रायोफायटा | टेरिडोफायटा |
|---|---|---|---|
| खरे मूळ, खोड, पाने | नाही | नाही | आहेत |
| वहनी ऊतक | नाही | नाही | आहे |
| बिया व फुले | नाही | नाही | नाही |
| उदाहरण | स्पायरोगायरा | मॉस | नेचे |
सरावासाठी प्रश्न
- 1ब्रायोफायटाना वनस्पतींचे उभयचर का म्हणतात?
- 2मूलाभास म्हणजे काय?
- 3दोन ब्रायोफायट सांगा.
- 4नेचेचे बीजाणू कुठे तयार होतात?
- 5कोणत्या गुप्तबीजींना वहनी ऊतक असते?
- 6क्रिप्टोगॅम या शब्दाचा अर्थ काय?
- 7दोन नेचे सांगा.
- 8शरीर पाहून मॉस आणि नेचे कसे ओळखाल?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1ते जमिनीवर राहतात पण प्रजननासाठी पाण्याची गरज असते.
- 2ब्रायोफायटामधील मुळासारखे भाग.
- 3फ्युनारिया (मॉस) आणि रिक्सिया (किंवा मार्केंशिया).
- 4पानांच्या मागील बाजूला सोरायमधील बीजाणुधानीत.
- 5टेरिडोफायटा
- 6लपलेले प्रजनन अवयव (cryptos = लपलेले, gams = प्रजनन अवयव).
- 7नेफ्रोलेपिस आणि ॲडिॅन्टम (किंवा टेरिस, मार्सिलिया).
- 8नेचेला वहनी ऊतकासह खरे मूळ, खोड, पाने असतात, तर मॉसचे शरीर मूलाभासांसह सपाट असते आणि वहनी ऊतक नसते.
बीजधारी : उघडी बीजे असलेल्या आणि आच्छादित बीजे असलेल्या
आंब्याच्या झाडाला वसंतात फुले येतात आणि मग आत बी असलेली फळे. डोंगरावरील पाइनला शंकू येतात आणि त्याच्या बिया खवल्यांवर उघड्या असतात. दोघांनाही बिया येतात, पण वेगळ्या पद्धतीने.
प्रकटबीजी बिया बनवतात. अनावृतबीजींच्या बिया उघड्या असतात. आवृतबीजींच्या बिया फळात असतात.
आकृतीत : आकृतीत अनावृतबीजींच्या बिया उघड्या आणि आवृतबीजींच्या बिया फळात आहेत.
नियम 1 : प्रकटबीजी — प्रकटबीजींना खास प्रजनन रचना असतात आणि ते भ्रूण व साठवलेले अन्न असलेल्या बिया बनवतात. बी फळात बंद आहे की नाही यावरून त्यांचे गट पडतात.
- सोपे : बीमध्ये रोप (भ्रूण) आणि त्याचे अन्न असते.
- मध्यम : प्रकटबीजींचे दोन गट : अनावृतबीजी आणि आवृतबीजी.
- परीक्षेसाठी : बी फळाच्या आत असेल तर ती वनस्पती आवृतबीजी.
नियम 2 : अनावृतबीजी — अनावृतबीजी (gymnos = उघडे) बहुधा सदाहरित, बहुवर्षायू आणि काष्ठमय. खोड अशाखीय आणि वर पानांचा मुकुट. नर आणि मादी फुले एकाच झाडावरील वेगवेगळ्या बीजाणुपर्णांवर. बियांवर नैसर्गिक आवरण नाही आणि फळे नाहीत. उदाहरणे : सायकस, पायसिया (ख्रिसमस ट्री), थूजा, पायनस (देवदार).
- सोपे : सायकस आणि पायनस अनावृतबीजी आहेत.
- मध्यम : पाइनच्या शंकूच्या खवल्यांवर बिया उघड्या असतात, भोवती फळ नसते.
- परीक्षेसाठी : अनावृतबीजी बहुधा काष्ठमय आणि सदाहरित असतात, म्हणून सर्व पाने कधीच न गळणारे आणि शंकू येणारे उंच झाड बहुधा अनावृतबीजी असते.
नियम 3 : आवृतबीजी — आवृतबीजींमध्ये फुले हे प्रजनन अवयव असतात. फुलांचे फळात रूपांतर होते आणि फळांत बिया तयार होतात. उदाहरणे : जास्वंद, लिली, चिंच, आंबा.
- सोपे : जास्वंदाला फुले येतात आणि नंतर बिया असलेली फळे.
- मध्यम : आंब्याचे फळ म्हणजे विकसित झालेले फूल आणि बी त्याच्या आत असते.
- परीक्षेसाठी : गुलाब, लिली आणि चिंच तिघांनाही फुले येतात, म्हणून तिघेही आवृतबीजी.
बीजधारी : उघडी बीजे असलेल्या आणि आच्छादित बीजे असलेल्या
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडाप्रकटबीजी = बीजधारी वनस्पती. अनावृतबीजी : उघड्या बिया, फळ नाही. आवृतबीजी : फुले, फळे, बिया आत.
सर्व झाडे आवृतबीजी असतात असे मानणे. पाइन आणि सायकस अनावृतबीजी आहेत.
आठवणीची युक्ती : "जिम्नो = उघडे; अँजिओ = फळाचे कवच".
फरक ओळखा
| मुद्दा | अनावृतबीजी | आवृतबीजी |
|---|---|---|
| बिया | उघड्या | फळाच्या आत |
| फुले | खरी फुले नाहीत | आहेत |
| फळे | नाहीत | आहेत |
| उदाहरणे | सायकस, पायनस | आंबा, जास्वंद |
सरावासाठी प्रश्न
- 1प्रकटबीजी म्हणजे काय?
- 2जिम्नोस्पर्म म्हणजे काय?
- 3अँजिओस्पर्म म्हणजे काय?
- 4दोन अनावृतबीजी सांगा.
- 5दोन आवृतबीजी सांगा.
- 6आवृतबीजींमध्ये फुलापासून काय तयार होते?
- 7एका वनस्पतीला शंकू येतात, बिया उघड्या असतात आणि फळे नाहीत. ती कोणत्या गटाची?
- 8सफरचंदाचे झाड आवृतबीजी आहे, अनावृतबीजी का नाही?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1बिया बनवणाऱ्या वनस्पती.
- 2उघडे बी (gymnos = उघडे).
- 3झाकलेले बी (angios = आवरण).
- 4सायकस आणि पायनस (किंवा थूजा).
- 5आंबा आणि जास्वंद (किंवा चिंच, लिली).
- 6फळ, ज्यात बिया असतात.
- 7अनावृतबीजी
- 8त्याला फुले येतात जी फळे बनतात आणि बिया आत असतात.
द्विबीजपत्री आणि एकबीजपत्री
भुईमुगाचा दाणा उघडा : तो दोन समान भागांत फुटतो. आता मक्याचा दाणा : तो असा फुटत नाही, तो एकसंध असतो. या साध्या फरकावरून वनस्पती द्विबीजपत्री की एकबीजपत्री ते कळते.
बीजपत्र (cotyledon) म्हणजे बीमधील पान. द्विबीजपत्री वनस्पतींना दोन आणि एकबीजपत्री वनस्पतींना एक बीजपत्र असते.
आकृतीत : आकृतीत द्विबीजपत्री आणि एकबीजपत्री यांची तुलना केली आहे.
नियम 1 : द्विबीजपत्री — द्विबीजपत्रींना दोन बीजपत्रे असतात, म्हणून बी दोन समान भागांत फुटते. प्राथमिक सोटमूळ, मजबूत कठीण खोड (वड), जाळीदार शिरा आणि 4 किंवा 5 च्या पटीत फुलांचे भाग (चतुःखंडी किंवा पंचखंडी). उदाहरणे : मोहरी, भुईमूग, चिंच, आंबा.
- सोपे : भुईमुगाला दोन बीजपत्रे, म्हणून तो द्विबीजपत्री.
- मध्यम : 5 पाकळ्या आणि 5 निदलपुंज असलेले फूल पंचखंडी, म्हणून बहुधा द्विबीजपत्री.
- परीक्षेसाठी : 8 भाग असलेले फूल 4 च्या पटीत (8 = 4 × 2), म्हणून द्विबीजपत्रीला जुळते; 12 भाग 4 × 3 किंवा 3 × 4 असू शकतात, म्हणून इतर वैशिष्ट्येही तपासा.
नियम 2 : एकबीजपत्री — एकबीजपत्रींना एक बीजपत्र असते. मुळे तंतुमय; खोड पोकळ (बांबू), आभासी (केळ) किंवा तबकडीसारखे (कांदा) असू शकते. शिरा समांतर आणि फुलांचे भाग 3 किंवा 3 च्या पटीत (त्रिखंडी). उदाहरणे : मका, गहू.
- सोपे : मक्याच्या पानात शिरा समांतर, म्हणून तो एकबीजपत्री.
- मध्यम : 6 भाग असलेले फूल (6 = 3 × 2) एकबीजपत्रीला जुळते.
- परीक्षेसाठी : नारळाला तंतुमय मूळसंस्था असते, म्हणून तो एकबीजपत्री. आंब्याला सोटमूळ असते, म्हणून तो द्विबीजपत्री.
द्विबीजपत्री आणि एकबीजपत्री
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडाद्विबीजपत्री : 2 बीजपत्रे, सोटमूळ, जाळीदार शिरा, फुलाचे भाग 4 किंवा 5. एकबीजपत्री : 1 बीजपत्र, तंतुमय मुळे, समांतर शिरा, फुलाचे भाग 3.
ठरवण्यासाठी फक्त एकच वैशिष्ट्य वापरणे. बी, मूळ, शिरा आणि फुलाचे भाग एकत्र तपासा.
आठवणीची युक्ती : "एक बीजपत्र = तंतुमय, समांतर, तीन" आणि "दोन बीजपत्रे = सोटमूळ, जाळीदार, चार-पाच".
फरक ओळखा
| वैशिष्ट्य | द्विबीजपत्री | एकबीजपत्री |
|---|---|---|
| बीजपत्रे | 2 | 1 |
| मूळ | सोटमूळ | तंतुमय |
| शिराविन्यास | जाळीदार | समांतर |
| फुलाचे भाग | 4 किंवा 5 (पटीत) | 3 (पटीत) |
| उदाहरणे | मोहरी, आंबा | मका, गहू |
सरावासाठी प्रश्न
- 1द्विबीजपत्री बीजात किती बीजपत्रे असतात?
- 2दोन एकबीजपत्री वनस्पती सांगा.
- 3दोन द्विबीजपत्री वनस्पती सांगा.
- 4एकबीजपत्रींना कोणत्या प्रकारचे मूळ असते?
- 5द्विबीजपत्रींत शिराविन्यास कोणता?
- 6फुलाचे 9 भाग आहेत. ते एकबीजपत्री की द्विबीजपत्री प्रकारचे?
- 7एका वनस्पतीला सोटमूळ, जाळीदार शिरा आणि 5 पाकळ्यांची फुले आहेत. तिचा गट सांगा.
- 8कांदा, केळ आणि बांबू तिन्ही एकबीजपत्री तरी खोडे वेगळी. प्रत्येकाचा प्रकार सांगा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1दोन
- 2मका आणि गहू.
- 3मोहरी आणि भुईमूग (किंवा चिंच, आंबा).
- 4तंतुमय मुळे.
- 5जाळीदार.
- 6एकबीजपत्री प्रकारचे, कारण 9 = 3 × 3 (त्रिखंडी).
- 7द्विबीजपत्री.
- 8कांदा : तबकडीसारखे खोड; केळ : आभासी खोड; बांबू : पोकळ खोड.
झटपट उजळणी
- वनस्पती : अपुष्प (थॅलोफायटा, ब्रायोफायटा, टेरिडोफायटा) आणि बीजधारी (उघडी बीजे असलेल्या, आच्छादित बीजे असलेल्या).
- Gymnosperms : उघडी बीजे; angiosperms : फळांत बंदिस्त बीजे.
- द्विबीजपत्री : 2 बीजपत्रे, सोटमूळ, जाळीदार शिरारचना; एकबीजपत्री : 1 बीजपत्र, तंतुमय मुळे, समांतर शिरारचना.