K2KARAKORAM
मराठीEnglish
ॲप उघडा

४थी शिष्यवृत्ती · बुद्धिमत्ता चाचणी

आकृतीमालिका (Figure Series)

5 संकल्पना · उत्तरांसह 40 सराव प्रश्न · वाचन मोफत

हा धडा या भाषेतही: English

फिरणारा तीर

रोजच्या जीवनातून

घड्याळाचा काटा रोज एकाच दिशेने आणि ठरलेल्या वेगाने फिरतो. आकृतीमालिकेतला तीरही तसाच ठरलेल्या अंशाने फिरतो.

सोपी व्याख्या

आकृतीमालिकेत प्रत्येक आकृती मागच्या आकृतीपासून एका ठरलेल्या नियमाने बनते. तीर प्रत्येक वेळी तेवढ्याच अंशाने आणि त्याच दिशेने फिरतो.

?1234

तीराचे फिरणे

फेराअंश
पाव फेरा90°
अर्धा फेरा180°
पाऊण फेरा270°
अष्टमांश फेरा45°
1
नियम 1

पहिल्या दोन आकृत्यांमध्ये तीर किती अंश आणि कोणत्या दिशेने फिरला ते पाहा.

  • उदा. वर → उजवीकडे : 90° घड्याळाच्या दिशेने.
2
नियम 2

तोच नियम तिसऱ्या आणि चौथ्या आकृतीत जुळतो का ते तपासा.

  • उदा. उजवीकडे → खाली : पुन्हा 90°.
3
नियम 3

त्याच अंशाने आणखी एकदा फिरवून पुढची आकृती काढा.

  • उदा. खाली → डावीकडे.
4
नियम 4

उत्तराचा तीर आणि पर्यायांचे तीर यांची तुलना करा; दिशा उलटी असलेला पर्याय बाद.

  • उदा. घड्याळाच्या उलट दिशेने गेलेला पर्याय चुकीचा.
?1234
उदाहरण 1 · सोपे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो.
  2. पर्याय 1 बाद : तीर तसाच राहिला.
  3. पर्याय 3 बाद : तीर दुप्पट पुढे गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : तीर उलट दिशेने गेला.
  5. उत्तर : 2.
?1234
उदाहरण 2 · मध्यम

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या उलट दिशेने फिरतो.
  2. पर्याय 1 बाद : तीर दुप्पट पुढे गेला.
  3. पर्याय 2 बाद : तीर उलट दिशेने गेला.
  4. पर्याय 3 बाद : तीर चुकीचा.
  5. उत्तर : 4.
?1234
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : तीर प्रत्येक पायरीला 45° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो.
  2. पर्याय 2 बाद : तीर दुप्पट पुढे गेला.
  3. पर्याय 3 बाद : तीर उलट दिशेने गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : तीर तसाच राहिला.
  5. उत्तर : 1.
लक्षात ठेवा

तीर किती अंश आणि कोणत्या दिशेने फिरतो ते आधी ठरवा; मग पुढची आकृती काढा.

सामान्य चूक

फक्त तीराचे टोक पाहणे; दिशा (घड्याळ किंवा उलटी) तपासणे विसरणे.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "किती अंश, कोणत्या दिशेने."

शॉर्टकट

90° चा फेरा म्हणजे वर → उजवीकडे → खाली → डावीकडे; चार फेऱ्यांत तीर पुन्हा सुरुवातीला.

फरक ओळखा

नियमतीराचा क्रम
90° घड्याळाच्या दिशेनेवर, उजवी, खाली, डावी
90° उलट दिशेनेवर, डावी, खाली, उजवी
45° घड्याळाच्या दिशेनेवर, तिरका उजवा, उजवी ...

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 2?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 3?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
मध्यम
  1. 4?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 5?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 6?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
आव्हानात्मक
  1. 7?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 8?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 13 (तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  2. 22 (तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या उलट दिशेने फिरतो).
  3. 32 (तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  4. 43 (तीर प्रत्येक पायरीला 45° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  5. 54 (तीर प्रत्येक पायरीला 45° घड्याळाच्या उलट दिशेने फिरतो).
  6. 63 (तीर प्रत्येक पायरीला 135° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  7. 74 (तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  8. 82 (तीर प्रत्येक पायरीला 135° घड्याळाच्या उलट दिशेने फिरतो).

जागा बदलणारे चिन्ह

रोजच्या जीवनातून

बसच्या रांगेत प्रत्येक जण एक पाऊल पुढे सरकतो. चिन्ह आकृतीच्या कडेला एक एक जागा सरकत फिरते.

सोपी व्याख्या

चिन्हाला चार जागा असतात : वर, उजवी, खाली, डावी. तो प्रत्येक वेळी एकाच दिशेने आणि सारख्या जागांनी सरकतो.

?1234

जागांचा क्रम

दिशाक्रम
घड्याळाच्या दिशेनेवर, उजवी, खाली, डावी
उलट दिशेनेवर, डावी, खाली, उजवी
1
नियम 1

चिन्ह पहिल्या आकृतीत कुठे आणि दुसऱ्यात कुठे आहे ते पाहा.

  • उदा. वर → उजवी.
2
नियम 2

किती जागा आणि कोणत्या दिशेने सरकला ते ठरवा.

  • उदा. वर → उजवी : एक जागा घड्याळाच्या दिशेने.
3
नियम 3

दोन जागा सरकत असेल तर जागा एक सोडून पुढची.

  • उदा. वर → खाली → वर.
4
नियम 4

तोच नियम लावून पुढची जागा काढा आणि पर्यायांशी जुळवा.

  • उदा. खाली → डावी.
?1234
उदाहरण 1 · सोपे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो.
  2. पर्याय 1 बाद : चौकोन तसाच राहिला.
  3. पर्याय 3 बाद : चौकोन उलट दिशेने गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : चौकोन दुप्पट पुढे गेला.
  5. उत्तर : 2.
?1234
उदाहरण 2 · मध्यम

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा उलट दिशेने सरकतो.
  2. पर्याय 2 बाद : चौकोन तसाच राहिला.
  3. पर्याय 3 बाद : चौकोन दुप्पट पुढे गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : चौकोन उलट दिशेने गेला.
  5. उत्तर : 1.
?1234
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस.
  2. पर्याय 1 बाद : चौकोन तसाच राहिला.
  3. पर्याय 3 बाद : चौकोन दुप्पट पुढे गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : बाहेरचा आकार तसाच राहिला.
  5. उत्तर : 2.
लक्षात ठेवा

चिन्ह किती जागा आणि कोणत्या दिशेने सरकते ते आधी ठरवा.

सामान्य चूक

चिन्हाची दिशा उलटी समजणे; घड्याळाच्या दिशेने आणि उलट दिशेने गोंधळ.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "वर, उजवी, खाली, डावी : घड्याळाचा क्रम."

शॉर्टकट

दोन आकृत्यांवरून नियम मिळाला की तिसऱ्या आकृतीत तो तपासा; मग उत्तर काढा.

फरक ओळखा

नियमपायरी
एक जागावर, उजवी, खाली, डावी
दोन जागावर, खाली, वर, खाली
उलट दिशावर, डावी, खाली, उजवी

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 2?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 3?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
मध्यम
  1. 4?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 5?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 6?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
आव्हानात्मक
  1. 7?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 8?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 13 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो).
  2. 21 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा उलट दिशेने सरकतो).
  3. 32 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो).
  4. 43 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो; रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो).
  5. 53 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  6. 62 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा उलट दिशेने सरकतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  7. 74 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा घड्याळाच्या दिशेने सरकतो; तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  8. 81 (चौकोन प्रत्येक पायरीला एक जागा उलट दिशेने सरकतो; तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या उलट दिशेने फिरतो).

वाढणारे आणि कमी होणारे ठिपके

रोजच्या जीवनातून

दिवाळीत रोज एक एक पणती जास्त लावली तर दिव्यांची संख्या रोज एकेकाने वाढते. आकृतीतील ठिपकेही तसेच वाढतात किंवा कमी होतात.

सोपी व्याख्या

आकृतीत ठिपक्यांची संख्या प्रत्येक वेळी ठरावीक संख्येने वाढते किंवा कमी होते. ठिपके नेहमी एकाच क्रमाने भरतात.

?1234

ठिपक्यांचे नियम

नियमउदाहरण
+11, 2, 3, 4
−15, 4, 3, 2
+21, 3, 5, 7
1
नियम 1

प्रत्येक आकृतीतील ठिपके मोजा.

  • उदा. 2, 3, 4, 5.
2
नियम 2

दोन आकृत्यांतील फरक काढा : वाढ की घट आणि किती.

  • उदा. 3 − 2 = 1 वाढ.
3
नियम 3

तोच फरक चौथ्या संख्येला लावून पुढची संख्या काढा.

  • उदा. 5 + 1 = 6.
4
नियम 4

पर्यायांतील ठिपके मोजा; तीच संख्या असलेला पर्याय उत्तर.

  • उदा. 6 ठिपके असलेला पर्याय.
?1234
उदाहरण 1 · सोपे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने वाढतात.
  2. पर्याय 2 बाद : ठिपके तसाच राहिला.
  3. पर्याय 3 बाद : ठिपके उलट दिशेने गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : ठिपके दुप्पट पुढे गेला.
  5. उत्तर : 1.
?1234
उदाहरण 2 · मध्यम

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने कमी होतात.
  2. पर्याय 1 बाद : ठिपके तसाच राहिला.
  3. पर्याय 2 बाद : ठिपके उलट दिशेने गेला.
  4. पर्याय 3 बाद : ठिपके चुकीचा.
  5. उत्तर : 4.
?1234
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने वाढतात; रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो.
  2. पर्याय 1 बाद : ठिपके उलट दिशेने गेला.
  3. पर्याय 2 बाद : रंगवलेला भाग उलट दिशेने गेला.
  4. पर्याय 4 बाद : ठिपके चुकीचा.
  5. उत्तर : 3.
लक्षात ठेवा

ठिपके मोजा, फरक काढा आणि तोच फरक पुढे लावा.

सामान्य चूक

फक्त दिसणारे ठिपके पाहणे; नीट मोजले नाही तर फरक चुकतो.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "मोजा, वजा करा, पुढे न्या."

शॉर्टकट

ठिपक्यांची संख्या लिहून काढा : 2, 3, 4, 5 पाहिल्यावर नियम +1 लगेच दिसतो.

फरक ओळखा

मालिकानियम
1, 2, 3, 4+1
6, 5, 4, 3−1
1, 3, 5, 7+2

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 2?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 3?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
मध्यम
  1. 4?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 5?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 6?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
आव्हानात्मक
  1. 7?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 8?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 11 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने वाढतात).
  2. 22 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने कमी होतात).
  3. 34 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने वाढतात).
  4. 43 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने कमी होतात).
  5. 54 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने वाढतात; रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो).
  6. 64 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने कमी होतात; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  7. 73 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने वाढतात; रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  8. 81 (ठिपके प्रत्येक पायरीला 1ने कमी होतात; रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने कमी होतो).

रंग भरणे आणि बदलणारे आकार

रोजच्या जीवनातून

चित्र रंगवताना रोज एकेक भाग रंगवला तर पूर्ण चित्र हळूहळू रंगते. आकृतीमालिकेतही एकेक भाग रंगतो किंवा बाहेरचा आकार आलटून पालटून बदलतो.

सोपी व्याख्या

आकृतीचे चार भाग (चतुर्थांश) असतात. रंगवलेले भाग ठरावीक संख्येने वाढतात किंवा कमी होतात. बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ-चौरस असा बदलतो.

?1234

रंगाचे नियम

नियमरंगवलेले भाग
+10, 1, 2, 3
−14, 3, 2, 1
आकार बदलणेवर्तुळ, चौरस, वर्तुळ, चौरस
1
नियम 1

प्रत्येक आकृतीत रंगवलेले भाग मोजा.

  • उदा. 1, 2, 3.
2
नियम 2

रंग घड्याळाच्या दिशेने भरतो की उलटा ते पाहा.

  • उदा. वरच्या उजव्या भागापासून सुरू, मग खाली उजवा.
3
नियम 3

बाहेरचा आकार बदलत असेल तर तो आलटून पालटून आहे हे ओळखा.

  • उदा. वर्तुळ, चौरस, वर्तुळ, ? → चौरस.
4
नियम 4

दोन्ही नियम एकत्र असले तर प्रत्येक नियम वेगळा लावा.

  • उदा. रंग +1 आणि आकार आलटून पालटून.
?1234
उदाहरण 1 · सोपे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो.
  2. पर्याय 1 बाद : रंगवलेला भाग चुकीचा.
  3. पर्याय 2 बाद : रंगवलेला भाग तसाच राहिला.
  4. पर्याय 3 बाद : रंगवलेला भाग उलट दिशेने गेला.
  5. उत्तर : 4.
?1234
उदाहरण 2 · मध्यम

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने कमी होतो.
  2. पर्याय 1 बाद : रंगवलेला भाग उलट दिशेने गेला.
  3. पर्याय 2 बाद : रंगवलेला भाग चुकीचा.
  4. पर्याय 3 बाद : रंगवलेला भाग तसाच राहिला.
  5. उत्तर : 4.
?1234
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

वरच्या ओळीतील मालिकेत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?

  1. नियम : रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस.
  2. पर्याय 2 बाद : रंगवलेला भाग उलट दिशेने गेला.
  3. पर्याय 3 बाद : बाहेरचा आकार तसाच राहिला.
  4. पर्याय 4 बाद : रंगवलेला भाग तसाच राहिला.
  5. उत्तर : 1.
लक्षात ठेवा

रंग मोजा आणि बाहेरचा आकार वेगळा तपासा; दोन्ही नियम स्वतंत्र असतात.

सामान्य चूक

दोन नियम असताना एकच नियम पाहून पर्याय निवडणे.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "रंग मोजा, आकार पाहा."

शॉर्टकट

आधी आकार बदलाचा नियम लावून पर्यायांपैकी निम्मे बाद करा; मग रंग तपासा.

फरक ओळखा

बाबनियमाचे स्वरूप
रंगवलेले भागवाढ किंवा घट
बाहेरचा आकारआलटून पालटून
तीरफिरणे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 2?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 3?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
मध्यम
  1. 4?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 5?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  3. 6?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
आव्हानात्मक
  1. 7?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 8?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 11 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो).
  2. 21 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने कमी होतो).
  3. 33 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो).
  4. 43 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  5. 53 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने कमी होतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  6. 62 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो; तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).
  7. 74 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो; तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या उलट दिशेने फिरतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  8. 83 (रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने कमी होतो; तीर प्रत्येक पायरीला 45° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो).

चिन्हमालिका, चुकीचे पद आणि मिश्र प्रश्न

रोजच्या जीवनातून

रांगोळीत ठरावीक नक्षी पुन्हा पुन्हा येते. चिन्हांची मालिकाही अशी एखादा गट पुन्हा पुन्हा येऊन किंवा वाढत वाढत बनते.

सोपी व्याख्या

चिन्हमालिकेत दोन प्रकारचे नियम असतात : एक गट पुन्हा पुन्हा येतो, किंवा गट वाढत वाढत जातो. चुकीचे पद म्हणजे नियमात न बसणारे पद.

● ■ ▲ ● ■ ▲ ● ■ ▲ ●

मालिकेचे प्रकार

प्रकारउदाहरण
गट पुन्हा पुन्हा● ■ ▲ ● ■ ▲ ●
गट वाढणारा● ■ ● ● ■ ● ● ● ■
चुकीचे पद● ■ ▲ ● ★ ▲ ● ■ ▲
1
नियम 1

पहिले चिन्ह पुन्हा कधी येते ते पाहा; तेवढा गट आहे.

  • उदा. ● ■ ▲ ● : गट 3 चिन्हांचा.
2
नियम 2

गट पुन्हा पुन्हा येत असेल तर पुढचे पद गटातील पुढचे चिन्ह.

  • उदा. ● ■ ▲ ● ■ ? → ▲.
3
नियम 3

एका चिन्हाचा गट वाढत असेल तर दोन चिन्हांमधील अंतर मोजा.

  • उदा. ● ■ ● ● ■ ● ● ● ■ : ● चे गट 1, 2, 3.
4
नियम 4

चुकीचे पद शोधायला गटाशी प्रत्येक पदाची तुलना करा; जुळत नाही तेच चुकीचे.

  • उदा. ● ■ ▲ ● ★ ▲ : पाचवे पद ★ चुकीचे, ■ हवे.
उदाहरण 1 · सोपे

● ■ ▲ ● ■ ▲ ● ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?

  1. ■ (●■▲ हा गट पुन्हा पुन्हा येतो).
उदाहरण 2 · मध्यम

◆ ■ ◆ ◆ ■ ◆ ◆ ◆ ■ ◆ ◆ ◆ ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?

  1. ◆ (◆ चा गट एकेकाने वाढतो आणि प्रत्येक गटानंतर ■ येतो).
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

● ■ ★ ● ■ ★ ● ◆ ★ या मालिकेतील कितवे पद चुकीचे आहे?

  1. 8 वे (◆ ऐवजी ■ हवे).
लक्षात ठेवा

गट ओळखा, गट पुन्हा येतो की वाढतो ते ठरवा; चुकीचे पद गटाशी जुळत नाही.

सामान्य चूक

गटाची लांबी चुकीची मोजणे; पहिले चिन्ह पुन्हा येईपर्यंत मोजा.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "पहिले चिन्ह पुन्हा आले की गट संपला."

शॉर्टकट

चुकीचे पद शोधताना गटाच्या आकारानुसार तीन-तीन चिन्हांचे कप्पे पाडा; चुकलेला कप्पा सहज दिसतो.

फरक ओळखा

मालिकानियम
● ■ ● ■ ● ■गट 2 : ● ■
● ■ ● ● ■ ● ● ●गट वाढतो
● ■ ▲ ● ★ ▲★ चुकीचे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1● ■ ● ■ ● ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?
  2. 2● ★ ▲ ● ★ ▲ ● ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?
  3. 3■ ● ★ ■ ● ★ ■ ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?
मध्यम
  1. 4◆ ■ ○ ◆ ● ○ ◆ ■ ○ या मालिकेतील कितवे पद चुकीचे आहे?
  2. 5● ▲ ● ● ▲ ● ● ● ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?
  3. 6■ ◆ ● ○ ■ ◆ ● ○ ■ ? ? च्या जागी कोणते चिन्ह येईल?
आव्हानात्मक
  1. 7?1234 वरच्या ओळीत ? च्या जागी कोणती आकृती येईल?
  2. 8■ ◆ ▲ ■ ◆ ■ ■ ◆ ▲ ■ या मालिकेतील कितवे पद चुकीचे आहे?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1■ (●■ हा गट पुन्हा पुन्हा येतो).
  2. 2★ (●★▲ हा गट पुन्हा पुन्हा येतो).
  3. 3● (■●★ हा गट पुन्हा पुन्हा येतो).
  4. 45 वे (● ऐवजी ■ हवे).
  5. 5▲ (● चा गट एकेकाने वाढतो आणि प्रत्येक गटानंतर ▲ येतो).
  6. 6◆ (■◆●○ हा गट पुन्हा पुन्हा येतो).
  7. 71 (तीर प्रत्येक पायरीला 90° घड्याळाच्या दिशेने फिरतो; रंगवलेला भाग प्रत्येक पायरीला एक चतुर्थांशाने वाढतो; बाहेरचा आकार आलटून पालटून वर्तुळ आणि चौरस).
  8. 86 वे (■ ऐवजी ▲ हवे).

संपूर्ण धड्याची झटपट उजळणी

विषयआठवणीची युक्ती
तीरकिती अंश, कोणत्या दिशेने
चिन्हाची जागावर, उजवी, खाली, डावी
ठिपकेमोजा, वजा करा, पुढे न्या
रंग आणि आकाररंग मोजा, आकार पाहा
चिन्हमालिकापहिले चिन्ह पुन्हा आले की गट संपला

🎯 परीक्षेसाठी सर्वाधिक महत्त्वाचे मुद्दे

  • आकृतीमालिकेत प्रत्येक आकृती एका ठरलेल्या नियमाने बनते.
  • तीर : किती अंश आणि कोणत्या दिशेने फिरतो ते ठरवा.
  • चिन्ह : किती जागा आणि कोणत्या दिशेने सरकते ते ठरवा.
  • ठिपके आणि रंगवलेले भाग मोजून फरक काढा.
  • एकापेक्षा जास्त नियम असतील तर प्रत्येक नियम वेगळा लावा.
  • चुकीचे पद म्हणजे नियमात न बसणारे पद.
🧠 अभ्यासमंत्र

"नियम शोधा, तोच पुढे लावा."