K2KARAKORAM
मराठीEnglish
ॲप उघडा

४थी शिष्यवृत्ती · बुद्धिमत्ता चाचणी

घड्याळ (Clock)

5 संकल्पना · उत्तरांसह 40 सराव प्रश्न · वाचन मोफत

हा धडा या भाषेतही: English

घड्याळ आणि पूर्ण तासाचा कोन

रोजच्या जीवनातून

शाळेची घंटा 9 वाजता वाजते तेव्हा घड्याळाचे काटे काटकोनात असतात, आणि 6 वाजता एका सरळ रेषेत. आपण घड्याळ बघून ते न मोजता सांगू शकतो. हे कसे? घड्याळाच्या गोलाचे 12 सारखे भाग असतात.

सोपी व्याख्या

घड्याळाचा गोल 360° चा असतो आणि त्यावर 12 अंक असतात. म्हणून एका अंकातून पुढच्या अंकाकडे 30° चे अंतर असते. दोन काट्यांमधील कोन म्हणजे दोन काट्यांमधील अंतर अंशांत.

घड्याळाचे कोन

वेळकोन
3 वाजता90°
6 वाजता180°
9 वाजता90°
12 वाजता0°
1
नियम 1

घड्याळात 12 अंक आणि 360° आहेत; म्हणून दोन अंकांमध्ये 30°.

  • उदा. 12 पासून 3 पर्यंत 3 अंक. 3 × 30 = 90°.
2
नियम 2

पूर्ण तासाला मिनिट काटा 12 वर असतो आणि तास काटा त्या तासाच्या अंकावर. कोन = तास × 30.

  • उदा. 5 वाजता : 5 × 30 = 150°.
3
नियम 3

कोन 180° पेक्षा जास्त आला तर 360 मधून वजा करा.

  • उदा. 10 वाजता 10 × 30 = 300°. 360 − 300 = 60°.
4
नियम 4

काट्यांमधील कोन नेहमी लहान बाजूने मोजतात; तो 180° पेक्षा जास्त नसतो.

  • उदा. 7 वाजता 7 × 30 = 210°. 360 − 210 = 150°.
उदाहरण 1 · सोपे

3 वाजता काट्यांमधील कोन किती?

  1. 12 पासून 3 अंक पुढे.
  2. 3 × 30 = 90°. उत्तर : 90°.
उदाहरण 2 · मध्यम

7 वाजता काट्यांमधील कोन किती?

  1. 7 × 30 = 210°. हा 180° पेक्षा मोठा.
  2. 360 − 210 = 150°. उत्तर : 150°.
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

10 वाजता काट्यांमधील कोन किती?

  1. 10 × 30 = 300°. हा 180° पेक्षा मोठा.
  2. 360 − 300 = 60°. उत्तर : 60°.
लक्षात ठेवा

पूर्ण तासाला कोन = तास × 30; 180° पेक्षा जास्त आला की 360 मधून वजा करा.

सामान्य चूक

7 वाजता 210° असेच उत्तर लिहिणे. दोन काट्यांमधील कोन लहान बाजूने म्हणजे 150° घ्यायचा.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "3 वाजता 90, 6 वाजता 180, 9 वाजता 90."

शॉर्टकट

3 वाजता 90°, 4 वाजता 120°, 5 वाजता 150° : प्रत्येक तासाला 30° वाढवा; 6 नंतर उलट कमी करा.

फरक ओळखा

वेळकोन
1 वाजता30°
5 वाजता150°
7 वाजता150°

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 16 वाजता काट्यांमधील कोन किती?
  2. 29 वाजता काट्यांमधील कोन किती?
  3. 32 वाजता काट्यांमधील कोन किती?
मध्यम
  1. 45 वाजता काट्यांमधील कोन किती?
  2. 58 वाजता काट्यांमधील कोन किती?
  3. 611 वाजता काट्यांमधील कोन किती?
आव्हानात्मक
  1. 7कोणत्या दोन पूर्ण तासांना कोन 150° असतो?
  2. 8कोणत्या पूर्ण तासाला काटे एका सरळ रेषेत असतात?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1180° (6 × 30).
  2. 290° (9 × 30 = 270, 360 − 270).
  3. 360° (2 × 30).
  4. 4150° (5 × 30).
  5. 5120° (8 × 30 = 240, 360 − 240).
  6. 630° (11 × 30 = 330, 360 − 330).
  7. 75 वाजता आणि 7 वाजता.
  8. 86 वाजता (कोन 180°).

मिनिट काटा आणि तास काटा किती सरकतात

रोजच्या जीवनातून

मिनिट काटा एका तासात पूर्ण गोल फिरतो, पण तास काटा खूप हळू चालतो. म्हणून 3:30 ला तास काटा 3 वर नसतो, तो 3 आणि 4 च्या मध्ये असतो.

सोपी व्याख्या

मिनिट काटा 1 मिनिटात 6° सरकतो (60 मिनिटांत 360°). तास काटा 1 तासात 30° सरकतो, म्हणजे 1 मिनिटात अर्धा अंश.

काट्यांची गती

काटागती
मिनिट काटा1 मिनिटात 6°
मिनिट काटा5 मिनिटांत 30°
तास काटा1 तासात 30°
तास काटा1 मिनिटात अर्धा अंश
1
नियम 1

मिनिट काटा : मिनिटे × 6.

  • उदा. 20 मिनिटे : 20 × 6 = 120°.
2
नियम 2

तास काटा : तास × 30, आणि वर मिनिटे ÷ 2.

  • उदा. 2 तास 30 मिनिटे : 2 × 30 = 60 आणि 30 ÷ 2 = 15, एकूण 75°.
3
नियम 3

मिनिट काटा 15 मिनिटांत 90°, 30 मिनिटांत 180°, 45 मिनिटांत 270°.

  • उदा. 45 मिनिटे : 45 × 6 = 270°.
4
नियम 4

उलट विचार : अंश दिले असतील तर मिनिट काट्यासाठी 6 ने भागा, तास काट्यासाठी 30 ने भागा.

  • उदा. तास काटा 150° सरकला : 150 ÷ 30 = 5 तास.
उदाहरण 1 · सोपे

20 मिनिटांत मिनिट काटा किती अंश सरकतो?

  1. 1 मिनिटात 6°.
  2. 20 × 6 = 120°. उत्तर : 120°.
उदाहरण 2 · मध्यम

2 तास 30 मिनिटांत तास काटा किती अंश सरकतो?

  1. 2 तासांत 2 × 30 = 60°.
  2. 30 मिनिटांत 30 ÷ 2 = 15°. एकूण 75°. उत्तर : 75°.
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

45 मिनिटांत मिनिट काटा आणि तास काटा किती सरकतात?

  1. मिनिट काटा : 45 × 6 = 270°.
  2. तास काटा : 45 ÷ 2 = 22 आणि अर्धा, म्हणजे 22.5°. उत्तर : 270° आणि 22.5°.
लक्षात ठेवा

मिनिट काटा 6° प्रति मिनिट, तास काटा अर्धा अंश प्रति मिनिट; म्हणून मिनिट काटा तास काट्यापेक्षा 12 पट वेगाने चालतो.

सामान्य चूक

तास काटा मिनिटांमुळे हलत नाही असे धरणे. 3:30 ला तास काटा 3 वर नसून 105° वर असतो.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "मिनिट काटा 6, तास काटा अर्धा."

शॉर्टकट

5 मिनिटे = 30°; मिनिटांना 5 ने भागा आणि 30 ने गुणा.

फरक ओळखा

काटा1 मिनिटात1 तासात
मिनिट काटा6°360°
तास काटाअर्धा अंश30°

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 110 मिनिटांत मिनिट काटा किती अंश सरकतो?
  2. 225 मिनिटांत मिनिट काटा किती अंश सरकतो?
  3. 32 तासांत तास काटा किती अंश सरकतो?
मध्यम
  1. 43 तास 20 मिनिटांत तास काटा किती अंश सरकतो?
  2. 51 तास 15 मिनिटांत मिनिट काटा किती अंश सरकतो?
  3. 640 मिनिटांत तास काटा किती अंश सरकतो?
आव्हानात्मक
  1. 7तास काटा 150° सरकला तर किती वेळ गेला?
  2. 8मिनिट काटा 720° सरकला तर किती वेळ गेला?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 160° (10 × 6).
  2. 2150° (25 × 6).
  3. 360° (2 × 30).
  4. 4100° (3 × 30 = 90, वर 20 ÷ 2 = 10).
  5. 5450° (75 मिनिटे × 6).
  6. 620° (40 ÷ 2).
  7. 75 तास (150 ÷ 30).
  8. 82 तास (720 ÷ 360 = 2 गोल, म्हणजे 2 तास).

कोणत्याही वेळेचा कोन

रोजच्या जीवनातून

3:20 ला काटे बघा. मिनिट काटा 4 वर आणि तास काटा 3 च्या थोडा पुढे. दोघे जवळ आले आहेत. त्यांच्यातील कोन आपण दोन्ही काट्यांची जागा अंशांत काढून शोधतो.

सोपी व्याख्या

आधी दोन्ही काटे 12 पासून किती अंशांवर आहेत ते काढा. नंतर मोठ्या संख्येतून लहान संख्या वजा करा. उत्तर 180° पेक्षा मोठे आले तर 360 मधून वजा करा.

कोन काढण्याच्या पायऱ्या

पायरीकाय करायचे
1तास काटा : तास × 30 + मिनिटे ÷ 2
2मिनिट काटा : मिनिटे × 6
3दोघांचा फरक काढा
4180° पेक्षा जास्त असेल तर 360 मधून वजा करा
1
नियम 1

तास काट्याची जागा काढा : तास × 30 आणि वर मिनिटे ÷ 2.

  • उदा. 3:20 ला 3 × 30 = 90 आणि 20 ÷ 2 = 10, एकूण 100°.
2
नियम 2

मिनिट काट्याची जागा काढा : मिनिटे × 6.

  • उदा. 20 मिनिटे : 20 × 6 = 120°.
3
नियम 3

मोठ्यातून लहान वजा करा.

  • उदा. 120 − 100 = 20°.
4
नियम 4

उत्तर 180° पेक्षा मोठे आले तर 360 मधून वजा करा.

  • उदा. 10:10 ला तास काटा 305° आणि मिनिट काटा 60°; फरक 245°. 360 − 245 = 115°.
उदाहरण 1 · सोपे

3:20 ला काट्यांमधील कोन किती?

  1. तास काटा 100°, मिनिट काटा 120°.
  2. फरक 120 − 100 = 20°. उत्तर : 20°.
उदाहरण 2 · मध्यम

4:30 ला काट्यांमधील कोन किती?

  1. तास काटा 4 × 30 + 15 = 135°. मिनिट काटा 30 × 6 = 180°.
  2. फरक 180 − 135 = 45°. उत्तर : 45°.
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

7:10 ला काट्यांमधील कोन किती?

  1. तास काटा 7 × 30 + 5 = 215°. मिनिट काटा 10 × 6 = 60°.
  2. फरक 215 − 60 = 155°. उत्तर : 155°.
लक्षात ठेवा

दोन्ही काट्यांची जागा 12 पासून अंशांत लिहा; मग फरक काढा.

सामान्य चूक

तास काट्याला मिनिटांचा भाग न देणे. 4:30 ला तास काटा 120° वर नाही, 135° वर आहे.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "तास 30 गुणा आणि अर्धे मिनिट; मिनिट 6 गुणा; फरक."

शॉर्टकट

6:30 ला तास काटा 195° आणि मिनिट काटा 180° : 15° ; अशी जोडी लक्षात ठेवा.

फरक ओळखा

वेळकोन
3:3075°
6:3015°
9:30105°

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 13:30 ला काट्यांमधील कोन किती?
  2. 26:30 ला काट्यांमधील कोन किती?
  3. 39:30 ला काट्यांमधील कोन किती?
मध्यम
  1. 42:20 ला काट्यांमधील कोन किती?
  2. 55:40 ला काट्यांमधील कोन किती?
  3. 68:20 ला काट्यांमधील कोन किती?
आव्हानात्मक
  1. 712:30 ला काट्यांमधील कोन किती?
  2. 810:10 ला काट्यांमधील कोन किती?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 175° (तास 105°, मिनिट 180°).
  2. 215° (तास 195°, मिनिट 180°).
  3. 3105° (तास 285°, मिनिट 180°).
  4. 450° (तास 70°, मिनिट 120°).
  5. 570° (तास 170°, मिनिट 240°).
  6. 6130° (तास 250°, मिनिट 120°).
  7. 7165° (तास 15°, मिनिट 180°).
  8. 8115° (तास 305°, मिनिट 60°; फरक 245°, 360 − 245).

घड्याळ पुढे किंवा मागे पडणे

रोजच्या जीवनातून

आजोबांचे घड्याळ 10 मिनिटे पुढे असते म्हणून ते नेहमी लवकर निघतात. खरी वेळ आणि घड्याळाची वेळ यांतील हा फरक. घड्याळ पुढे असेल तर घड्याळाची वेळ खऱ्या वेळेपेक्षा जास्त दिसते.

सोपी व्याख्या

घड्याळ पुढे (fast) असेल तर घड्याळातील वेळ = खरी वेळ + फरक. घड्याळ मागे (slow) असेल तर घड्याळातील वेळ = खरी वेळ − फरक. कधी घड्याळ दर तासाला काही मिनिटे पुढे किंवा मागे जाते; तेव्हा फरक तासांनी गुणावा.

घड्याळ पुढे-मागे

स्थितीघड्याळातील वेळ
10 मिनिटे पुढेखरी वेळ + 10 मिनिटे
10 मिनिटे मागेखरी वेळ − 10 मिनिटे
दर तासाला 3 मिनिटे पुढेतास × 3 मिनिटे फरक
1
नियम 1

पुढे असेल तर मिळवा, मागे असेल तर वजा करा (खरी वेळ → घड्याळाची वेळ).

  • उदा. 15 मिनिटे पुढे; खरी वेळ 7:00 तर घड्याळात 7:15.
2
नियम 2

घड्याळाची वेळ दिली असेल तर उलट करा : खरी वेळ काढायची.

  • उदा. 5 मिनिटे पुढे; घड्याळात 5:20 तर खरी वेळ 5:15.
3
नियम 3

दर तासाला फरक असेल तर किती तास गेले ते गुणा.

  • उदा. दर तासाला 3 मिनिटे पुढे; 8 तासांत 8 × 3 = 24 मिनिटे.
4
नियम 4

घड्याळ दर तासाला 2 मिनिटे पुढे असेल तर खऱ्या 1 तासाला घड्याळात 62 मिनिटे जातात.

  • उदा. घड्याळात 186 मिनिटे गेली : 186 ÷ 62 = 3 खरे तास.
उदाहरण 1 · सोपे

घड्याळ 10 मिनिटे पुढे आहे. खरी वेळ 4:15 तर घड्याळात किती?

  1. पुढे आहे म्हणून मिळवा.
  2. 4:15 + 10 मिनिटे = 4:25. उत्तर : 4:25.
उदाहरण 2 · मध्यम

घड्याळ 5 मिनिटे मागे आहे. घड्याळात 8:40 तर खरी वेळ?

  1. मागे आहे म्हणून खरी वेळ जास्त.
  2. 8:40 + 5 मिनिटे = 8:45. उत्तर : 8:45.
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

घड्याळ दर तासाला 3 मिनिटे पुढे जाते. सकाळी 6:00 ला ते बरोबर लावले. खरी वेळ दुपारी 2:00 असताना घड्याळात किती?

  1. 6:00 ते 2:00 म्हणजे 8 तास. फरक 8 × 3 = 24 मिनिटे.
  2. घड्याळ पुढे; 2:00 + 24 मिनिटे = 2:24. उत्तर : 2:24.
लक्षात ठेवा

पुढे असलेले घड्याळ खरी वेळ ओलांडून पुढे दाखवते; मागे असलेले मागे राहते.

सामान्य चूक

पुढे आणि मागे उलट करणे. घड्याळात वेळ दिली असेल तर खरी वेळ काढताना उलट क्रिया करा.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "पुढे असेल तर घड्याळ जास्त; मागे असेल तर कमी."

शॉर्टकट

दर तासाचा फरक असेल तर तासांची संख्या आणि फरक गुणा; तोच एकूण फरक.

फरक ओळखा

स्थितीखरी वेळ 5:00 तर घड्याळात
10 मिनिटे पुढे5:10
10 मिनिटे मागे4:50
बरोबर5:00

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1घड्याळ 15 मिनिटे पुढे आहे. खरी वेळ 7:00 तर घड्याळात किती?
  2. 2घड्याळ 10 मिनिटे मागे आहे. खरी वेळ 9:30 तर घड्याळात किती?
  3. 3घड्याळ 5 मिनिटे पुढे आहे. घड्याळात 5:20 तर खरी वेळ किती?
मध्यम
  1. 4घड्याळ 4 मिनिटे मागे आहे. घड्याळात 11:00 तर खरी वेळ किती?
  2. 5घड्याळ दर तासाला 2 मिनिटे पुढे जाते. सकाळी 8:00 ला बरोबर लावले. खरी वेळ 12:00 तर घड्याळात किती?
  3. 6घड्याळ दर तासाला 3 मिनिटे मागे पडते. सकाळी 6:00 ला बरोबर लावले. खरी वेळ 10:00 तर घड्याळात किती?
आव्हानात्मक
  1. 7घड्याळ दर तासाला 2 मिनिटे पुढे जाते. दुपारी 1:00 ला बरोबर लावले. घड्याळात 4:06 दिसते तर खरी वेळ किती?
  2. 8घड्याळ दर तासाला 4 मिनिटे मागे पडते. सकाळी 9:00 ला बरोबर लावले. घड्याळात 11:48 दिसते तर खरी वेळ किती?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 17:15 (पुढे, म्हणून मिळवा).
  2. 29:20 (मागे, म्हणून वजा).
  3. 35:15 (खरी वेळ कमी).
  4. 411:04 (खरी वेळ जास्त).
  5. 512:08 (4 तास × 2 मिनिटे = 8 मिनिटे पुढे).
  6. 69:48 (4 तास × 3 मिनिटे = 12 मिनिटे मागे).
  7. 74:00 (घड्याळात 3 तास 6 मिनिटे = 186 मिनिटे; खऱ्या 1 तासाला 62 मिनिटे; 186 ÷ 62 = 3 तास).
  8. 812:00 (घड्याळात 2 तास 48 मिनिटे = 168 मिनिटे; खऱ्या 1 तासाला 56 मिनिटे; 168 ÷ 56 = 3 तास).

आरशातील वेळ, काट्यांची भेट आणि मिश्र प्रश्न

रोजच्या जीवनातून

घड्याळ आरशात पाहिले तर डावे-उजवे उलटे दिसते आणि वेळ वेगळी वाटते. आरशात 3 वाजता 9 सारखे दिसते. तसेच दिवसभरात काटे किती वेळा एकमेकांवर येतात हेही परीक्षेत विचारतात.

सोपी व्याख्या

आरशातील वेळ काढण्यासाठी 12:00 मधून खरी वेळ वजा करा (12 ला 0 माना). काटे एकमेकांवर 12 तासांत 11 वेळा येतात, सरळ रेषेत 11 वेळा आणि काटकोनात 22 वेळा.

आरसा आणि काट्यांची भेट

विषयउत्तर
आरशातील वेळ12:00 − खरी वेळ
काटे एकावर एक (12 तासांत)11 वेळा
सरळ रेषेत (12 तासांत)11 वेळा
काटकोन (12 तासांत)22 वेळा
1
नियम 1

आरशातील वेळ = 12:00 मधून खरी वेळ वजा.

  • उदा. खरी वेळ 4:20; 12:00 − 4:20 = 7:40.
2
नियम 2

उलट : आरशात दिसणारी वेळ दिली तर तीही 12:00 मधून वजा केल्यावर खरी वेळ मिळते.

  • उदा. आरशात 2:50; 12:00 − 2:50 = 9:10.
3
नियम 3

12:xx वेळेला 12 ला 0 माना : 12:30 चा आरसा 11:30.

  • उदा. 12:00 − 0:30 = 11:30.
4
नियम 4

12 तासांत काटे 11 वेळा एकमेकांवर येतात आणि 11 वेळा सरळ रेषेत; 24 तासांत 22 वेळा.

  • उदा. काटकोन 12 तासांत 22 वेळा, 24 तासांत 44 वेळा.
उदाहरण 1 · सोपे

खरी वेळ 4:20 तर आरशात कोणती वेळ दिसेल?

  1. 12:00 मधून 4:20 वजा.
  2. 12:00 − 4:20 = 7:40. उत्तर : 7:40.
उदाहरण 2 · मध्यम

आरशात घड्याळ 8:25 दिसते. खरी वेळ किती?

  1. तीच क्रिया : 12:00 − 8:25.
  2. 3:35. उत्तर : 3:35.
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

12 तासांत घड्याळाचे काटे किती वेळा एकमेकांवर येतात?

  1. 12 तासांत मिनिट काटा तास काट्याला 11 वेळा गाठतो.
  2. उत्तर : 11 वेळा.
लक्षात ठेवा

आरशातील वेळ आणि खरी वेळ यांची बेरीज 12:00 होते.

सामान्य चूक

12:00 ऐवजी 11:00 मधून वजा करणे. 12:00 मधून वजा करा; 12:30 साठी 11:30.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "आरसा = 12 मधून वजा; 11 भेटी, 22 काटकोन."

शॉर्टकट

तास आणि मिनिट वेगळे वजा करा : 4:20 साठी 12 − 4 − 20 मिनिटे, म्हणजे 7:40.

फरक ओळखा

खरी वेळआरशात
3:158:45
6:305:30
9:102:50

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1खरी वेळ 4:00 तर आरशात कोणती वेळ दिसेल?
  2. 2खरी वेळ 3:15 तर आरशात कोणती वेळ दिसेल?
  3. 3खरी वेळ 10:20 तर आरशात कोणती वेळ दिसेल?
मध्यम
  1. 4खरी वेळ 7:35 तर आरशात कोणती वेळ दिसेल?
  2. 5आरशात 2:50 दिसते तर खरी वेळ किती?
  3. 6खरी वेळ 12:30 तर आरशात कोणती वेळ दिसेल?
आव्हानात्मक
  1. 724 तासांत काटे किती वेळा एकमेकांवर येतात?
  2. 812 तासांत काटे किती वेळा काटकोनात येतात?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 18:00 (12:00 − 4:00).
  2. 28:45 (12:00 − 3:15).
  3. 31:40 (12:00 − 10:20).
  4. 44:25 (12:00 − 7:35).
  5. 59:10 (12:00 − 2:50).
  6. 611:30 (12:30 ला 0:30 माना; 12:00 − 0:30).
  7. 722 वेळा (12 तासांत 11).
  8. 822 वेळा.

संपूर्ण धड्याची झटपट उजळणी

विषयआठवणीची युक्ती
पूर्ण तासाचा कोनतास × 30; 180° पेक्षा जास्त असेल तर 360 मधून वजा
काट्यांची गतीमिनिट काटा 6, तास काटा अर्धा
कोणत्याही वेळेचा कोनतास 30 गुणा आणि अर्धे मिनिट; मिनिट 6 गुणा; फरक
घड्याळ पुढे-मागेपुढे असेल तर जास्त; मागे असेल तर कमी
आरशातील वेळ12:00 मधून वजा
काट्यांची भेट12 तासांत 11 वेळा

🎯 परीक्षेसाठी सर्वाधिक महत्त्वाचे मुद्दे

  • घड्याळाच्या गोलात 360° आणि दोन अंकांमध्ये 30°.
  • मिनिट काटा 1 मिनिटात 6° आणि तास काटा 1 मिनिटात अर्धा अंश सरकतो.
  • कोन काढताना तास काट्याची आणि मिनिट काट्याची जागा वेगळी काढून फरक घ्या.
  • कोन 180° पेक्षा मोठा आला तर 360 मधून वजा करा.
  • घड्याळ पुढे असेल तर घड्याळाची वेळ जास्त, मागे असेल तर कमी.
  • आरशातील वेळ = 12:00 − खरी वेळ.
  • 12 तासांत काटे 11 वेळा एकमेकांवर, 11 वेळा सरळ रेषेत आणि 22 वेळा काटकोनात येतात.
🧠 अभ्यासमंत्र

"तास अर्धा, मिनिट सहा; आरशात बारा मधून वजा."