अक्षरमाला (Alphabet) | ४थी शिष्यवृत्ती · बुद्धिमत्ता चाचणी

अक्षरांचे क्रमांक आणि उलट अक्षर

रोजच्या जीवनातून

वर्गात प्रत्येक मुलाचा हजेरी क्रमांक असतो. तसेच A ते Z या 26 अक्षरांना जागा ठरलेली आहे : A पहिले, B दुसरे, … Z सव्विसावे. उलट बाजूने मोजले तर Z पहिले आणि A सव्विसावे.

सोपी व्याख्या

इंग्रजी वर्णमालेत 26 अक्षरे आहेत. A, E, I, O, U ही स्वरे (vowels). बाकीची 21 व्यंजने (consonants). अक्षराचा डावीकडून क्रमांक (L) आणि उजवीकडून क्रमांक (R) यांची बेरीज नेहमी 27 असते. एखाद्या अक्षराइतक्याच क्रमांकावर दुसऱ्या टोकापासून जे अक्षर येते ते त्याचे उलट अक्षर (opposite letter).

Live आकृती

अक्षरांचे क्रमांक आणि उलट अक्षर

ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.

ॲपमध्ये उघडा

काही अक्षरांचे क्रमांक

अक्षर	डावीकडून	उजवीकडून	उलट अक्षर
A	1	26	Z
E	5	22	V
J	10	17	Q
M	13	14	N
T	20	7	G

नियम 1

डावीकडून क्रमांक + उजवीकडून क्रमांक = 27. म्हणून उजवीकडून क्रमांक = 27 − डावीकडून क्रमांक.

उदा. G डावीकडून 7 वे. उजवीकडून 27 − 7 = 20 वे.

नियम 2

उलट अक्षर शोधायचे असेल तर 27 − क्रमांक काढा आणि त्या क्रमांकाचे अक्षर शोधा.

उदा. D चा क्रमांक 4. 27 − 4 = 23, आणि 23 वे अक्षर W. म्हणून D चे उलट अक्षर W.

नियम 3

EJOTY पाठ करा : E = 5, J = 10, O = 15, T = 20, Y = 25. या खुणांवरून जवळची अक्षरे मोजून मिळतात.

उदा. R कितवे? T = 20 आहे, R त्याच्या 2 मागे : 20 − 2 = 18 वे.

नियम 4

स्वरे फक्त 5 आहेत (A, E, I, O, U). बाकी सगळी व्यंजने.

उदा. A ते Z मध्ये स्वरे 5 आणि व्यंजने 26 − 5 = 21.

उदाहरण 1 · सोपे

K चा डावीकडून आणि उजवीकडून क्रमांक किती?

J = 10, म्हणून K = 11 वे (डावीकडून).
उजवीकडून = 27 − 11 = 16 वे.

उदाहरण 2 · मध्यम

उजवीकडून 9 वे अक्षर कोणते?

डावीकडून क्रमांक = 27 − 9 = 18.
T = 20, म्हणून S = 19 आणि R = 18. उत्तर : R.

उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

P चे उलट अक्षर कोणते? आणि त्या दोन अक्षरांच्या मध्ये किती अक्षरे आहेत?

P = 16. उलट क्रमांक 27 − 16 = 11, म्हणजे K.
K (11) आणि P (16) यांच्या मध्ये 12, 13, 14, 15 क्रमांकांची अक्षरे : 16 − 11 − 1 = 4 अक्षरे (L, M, N, O).

लक्षात ठेवा

दोन अक्षरांच्या मध्ये किती अक्षरे असतात ते काढताना मोठा क्रमांक − लहान क्रमांक − 1 करा. दोन्ही अक्षरे स्वतः मोजू नका.

सामान्य चूक

उलट अक्षर काढताना 26 − क्रमांक वापरणे. बरोबर आहे 27 − क्रमांक, कारण A = 1 आणि Z = 26 यांची बेरीज 27 आहे.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "EJOTY : पाच, दहा, पंधरा, वीस, पंचवीस." याच अक्षरांवरून पुढे-मागे मोजा.

शॉर्टकट

M आणि N वर्णमालेच्या अगदी मधोमध आहेत (13 आणि 14). M चे उलट अक्षर N आणि N चे उलट अक्षर M.

फरक ओळखा

काय विचारले	कसे काढायचे	उदाहरण
उजवीकडून क्रमांक	27 − डावीकडून क्रमांक	C : 27 − 3 = 24
उलट अक्षर	27 − क्रमांक, मग त्या क्रमांकाचे अक्षर	C : 24 वे अक्षर X
दोन अक्षरांमधील अक्षरे	मोठा − लहान − 1	C आणि H : 8 − 3 − 1 = 4

सरावासाठी प्रश्न

सोपे

1H हे डावीकडून कितवे अक्षर आहे?
2E हे उजवीकडून कितवे अक्षर आहे?
3वर्णमालेत स्वरे किती आहेत आणि व्यंजने किती?

मध्यम

4F चे उलट अक्षर कोणते?
5उजवीकडून 4 थे अक्षर कोणते?
6डावीकडून 10 वे आणि उजवीकडून 10 वे अक्षर यांच्या मध्ये किती अक्षरे आहेत?

आव्हानात्मक

7असे एखादे अक्षर आहे का ज्याचा डावीकडून क्रमांक आणि उजवीकडून क्रमांक सारखा असेल? का?
8S पासून पुढे 5 अक्षरे गेल्यावर येणाऱ्या अक्षराचे उलट अक्षर कोणते?

उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)

1H = 8 वे.
2E डावीकडून 5 वे; उजवीकडून 27 − 5 = 22 वे.
3स्वरे 5 (A, E, I, O, U) आणि व्यंजने 21.
4F = 6; 27 − 6 = 21 आणि 21 वे अक्षर U.
5डावीकडून क्रमांक 27 − 4 = 23, म्हणजे W. (उजवीकडून Z, Y, X, W.)
6डावीकडून 10 वे J. उजवीकडून 10 वे = डावीकडून 17 वे Q. मध्ये 17 − 10 − 1 = 6 अक्षरे (K, L, M, N, O, P).
7नाही. डावीकडून आणि उजवीकडून क्रमांक सारखा असेल तर बेरीज दुप्पट असेल, पण 27 विषम आहे; तिला 2 ने भाग जात नाही. मधली दोन अक्षरे M (13) आणि N (14) आहेत.
8S = 19; 19 + 5 = 24, म्हणजे X. X चे उलट अक्षर 27 − 24 = 3, म्हणजे C.

अक्षरमाला : अक्षरांची मालिका

रोजच्या जीवनातून

जिन्याच्या पायऱ्या चढताना आपण एक-एक पायरी सोडून चढू शकतो. अक्षरांच्या मालिकेतही असेच आहे : A, C, E, G मध्ये एक-एक अक्षर सोडून पुढे जातो. प्रत्येक वेळी 2 पावले पुढे.

सोपी व्याख्या

अक्षरमाला म्हणजे अक्षरांची मालिका. सोपी युक्ती : प्रत्येक अक्षराला त्याचा क्रमांक द्या आणि मग संख्यामालिकेसारखा फरक काढा. Z नंतर पुन्हा A येतो, म्हणजे क्रमांक 26 पेक्षा जास्त झाला की 26 वजा करा.

Live आकृती

अक्षरमाला : अक्षरांची मालिका

ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.

ॲपमध्ये उघडा

अक्षरमालेचे प्रकार

प्रकार	उदाहरण	क्रमांक	फरक
समान पावले	B, E, H, K	2, 5, 8, 11	+ 3
उतरती	Z, W, T, Q	26, 23, 20, 17	− 3
वाढती पावले	A, B, D, G, K	1, 2, 4, 7, 11	+ 1, + 2, + 3, + 4
एकाआड एक	A, Z, C, X, E, V	1, 26, 3, 24, 5, 22	+ 2 आणि − 2

नियम 1

अक्षरांचे क्रमांक लिहा आणि संख्यामालिकेसारखा फरक काढा.

उदा. B, E, H, K : 2, 5, 8, 11. फरक 3. पुढचा क्रमांक 14 = N.

नियम 2

फरक सारखा असेल तर शेवटच्या क्रमांकात तो जोडा. क्रमांक 26 पेक्षा जास्त झाला तर 26 वजा करा (Z नंतर पुन्हा A).

उदा. T, W, Z, ? : 20, 23, 26, 29. 29 − 26 = 3 म्हणजे C.

नियम 3

फरक वाढत असतील तर फरकांची नवी ओळ पाहा (मालिका धड्यातील विभाग 2 प्रमाणे).

उदा. C, D, F, I, M : 3, 4, 6, 9, 13. फरक 1, 2, 3, 4. पुढचा फरक 5, म्हणून 13 + 5 = 18 म्हणजे R.

नियम 4

एकाआड एक अक्षर वेगळे दिसले तर दोन ओळी करा. विचारलेले पद ज्या ओळीत येते तीच ओळ पुढे न्या.

उदा. A, Z, C, X, E, V, ? : ओळ 1 : A, C, E (+ 2) म्हणून पुढचे G. ओळ 2 : Z, X, V (− 2). 7 वे पद ओळ 1 चे, म्हणून G.

उदाहरण 1 · सोपे

D, G, J, M, ? या अक्षरमालेत पुढचे अक्षर कोणते?

क्रमांक : 4, 7, 10, 13. फरक + 3.
पुढचा क्रमांक 13 + 3 = 16 म्हणजे P.

उदाहरण 2 · मध्यम

Z, V, R, N, ? या अक्षरमालेत पुढचे अक्षर कोणते?

क्रमांक : 26, 22, 18, 14. फरक − 4.
पुढचा क्रमांक 14 − 4 = 10 म्हणजे J.

उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

A, C, F, J, O, ? या अक्षरमालेत पुढचे अक्षर कोणते?

क्रमांक : 1, 3, 6, 10, 15. फरक 2, 3, 4, 5, म्हणजे पुढचा फरक 6.
पुढचा क्रमांक 15 + 6 = 21 म्हणजे U.

लक्षात ठेवा

अक्षरे क्रमांकात बदलली की अक्षरमाला संख्यामालिका होते. मग संख्यामालिकेच्या सगळ्या युक्त्या इथे चालतात.

सामान्य चूक

B पासून E पर्यंत जाताना "4 अक्षरे" मोजणे. पावले 3 आहेत (E − B = 5 − 2 = 3). अक्षरे मोजू नका, क्रमांकांचा फरक काढा.

सामान्य चूक

Z वर थांबणे. Z नंतर पुन्हा A येतो, म्हणून 26 पेक्षा मोठा क्रमांक आला की 26 वजा करा.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "अक्षर = अंक, मग मालिका."

शॉर्टकट

EJOTY च्या खुणा (5, 10, 15, 20, 25) वापरून पटकन क्रमांक काढा. उदा. 16 वे अक्षर = O (15) च्या पुढचे P.

फरक ओळखा

प्रश्नातील लक्षण	काय करायचे
पावले सारखी	शेवटच्या क्रमांकात तोच फरक जोडा
पावले 1, 2, 3 … अशी वाढतात	फरकांची नवी ओळ करा
एकाआड एक अक्षर वेगळे	दोन ओळी करा
Z नंतर चालू ठेवायचे	क्रमांकातून 26 वजा करा

सरावासाठी प्रश्न

सोपे

1A, C, E, G, ? पुढचे अक्षर कोणते?
2Z, X, V, T, ? पुढचे अक्षर कोणते?
3C, F, I, L, ? पुढचे अक्षर कोणते?

मध्यम

4A, B, D, G, K, ? पुढचे अक्षर कोणते?
5Y, V, S, P, ? पुढचे अक्षर कोणते?
6B, Y, D, W, F, U, ?, ? पुढची दोन अक्षरे कोणती?

आव्हानात्मक

7W, Z, C, F, ? पुढचे अक्षर कोणते?
8E, F, H, K, O, ? पुढचे अक्षर कोणते?

उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)

11, 3, 5, 7; फरक 2; पुढचा 9 = I.
226, 24, 22, 20; फरक − 2; पुढचा 18 = R.
33, 6, 9, 12; फरक 3; पुढचा 15 = O.
41, 2, 4, 7, 11; फरक 1, 2, 3, 4; पुढचा फरक 5; 11 + 5 = 16 = P.
525, 22, 19, 16; फरक − 3; पुढचा 13 = M.
6ओळ 1 : B, D, F (2, 4, 6) म्हणून पुढचे 8 = H. ओळ 2 : Y, W, U (25, 23, 21) म्हणून पुढचे 19 = S. उत्तर : H आणि S.
723, 26, 29 (म्हणजे 3), 32 (म्हणजे 6); फरक 3; पुढचा 9 = I.
85, 6, 8, 11, 15; फरक 1, 2, 3, 4; पुढचा फरक 5; 15 + 5 = 20 = T.

शब्दातील अक्षरांची जागा

रोजच्या जीवनातून

रांगेत उभ्या मुलांसारखी शब्दातील अक्षरेही एका रांगेत असतात. SCHOOL मध्ये S पहिले, C दुसरे, H तिसरे. उजवीकडून पाहिले तर L पहिले आणि S सहावे.

सोपी व्याख्या

शब्दातील अक्षरांना डावीकडून 1, 2, 3 … असे क्रमांक देता येतात, आणि उजवीकडून उलट क्रमाने. अक्षरे n असतील तर डावीकडून क्रमांक + उजवीकडून क्रमांक = n + 1. अक्षरांची संख्या विषम असेल तरच शब्दाला मधले अक्षर असते.

Live आकृती

शब्दातील अक्षरांची जागा

ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.

ॲपमध्ये उघडा

PLANET शब्दाचे क्रमांक (6 अक्षरे)

अक्षर	P	L	A	N	E	T
डावीकडून	1	2	3	4	5	6
उजवीकडून	6	5	4	3	2	1

नियम 1

शब्दात डावीकडून क्रमांक + उजवीकडून क्रमांक = अक्षरांची संख्या + 1.

उदा. PLANET (6 अक्षरे) : N डावीकडून 4 वे, उजवीकडून 6 + 1 − 4 = 3 रे.

नियम 2

मधले अक्षर फक्त विषम अक्षरांच्या शब्दात असते. त्याचा क्रमांक = (अक्षरांची संख्या + 1) ÷ 2.

उदा. CAPTAIN (7 अक्षरे) : (7 + 1) ÷ 2 = 4 था क्रमांक, म्हणजे T.

नियम 3

"मधल्या अक्षराच्या डावीकडे तिसरे" म्हणजे मधल्या क्रमांकातून 3 वजा करा. "उजवीकडे तिसरे" म्हणजे 3 जोडा.

उदा. CAPTAIN : मधले T (4). डावीकडे तिसरे 4 − 3 = 1 म्हणजे C. उजवीकडे तिसरे 4 + 3 = 7 म्हणजे N.

नियम 4

स्वरे A, E, I, O, U मोजा. बाकी व्यंजने. एखादे अक्षर शब्दात दोनदा आले तर प्रत्येक वेळी मोजा.

उदा. CHAMPION (8 अक्षरे) : स्वरे A, I, O = 3. व्यंजने C, H, M, P, N = 5. 3 + 5 = 8.

उदाहरण 1 · सोपे

SUNDAY मध्ये U डावीकडून कितवे आणि उजवीकडून कितवे?

S1 U2 N3 D4 A5 Y6. U डावीकडून 2 रे.
उजवीकडून 6 + 1 − 2 = 5 वे.

उदाहरण 2 · मध्यम

MARKET मध्ये डावीकडून 2 रे आणि उजवीकडून 2 रे अक्षर यांच्या मध्ये किती अक्षरे आहेत?

M1 A2 R3 K4 E5 T6. डावीकडून 2 रे A. उजवीकडून 2 रे म्हणजे डावीकडून 6 + 1 − 2 = 5 वे, म्हणजे E.
मध्ये 5 − 2 − 1 = 2 अक्षरे (R, K).

उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

SCIENTIST शब्दाच्या मधल्या अक्षराच्या उजवीकडे तिसरे अक्षर कोणते? आणि त्या शब्दात S किती वेळा आहे?

9 अक्षरे : S1 C2 I3 E4 N5 T6 I7 S8 T9. मधला क्रमांक (9 + 1) ÷ 2 = 5, म्हणजे N.
उजवीकडे तिसरे 5 + 3 = 8 वे, म्हणजे S. S दोन वेळा आहे (1 ले आणि 8 वे).

लक्षात ठेवा

"डावीकडून" आणि "उजवीकडून" दोन्ही क्रमांकांची बेरीज नेहमी अक्षरे + 1 असते. एक माहीत असेल तर दुसरा लगेच मिळतो.

सामान्य चूक

सम अक्षरांच्या शब्दात (उदा. 6 अक्षरे) मधले अक्षर शोधणे. अशा शब्दाला एक मधले अक्षर नसते, मधली दोन अक्षरे असतात.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "डावा + उजवा = अक्षरे + 1."

शॉर्टकट

दोन अक्षरांच्या मध्ये किती अक्षरे आहेत ते काढायला : मोठा क्रमांक − लहान क्रमांक − 1. शब्द लिहून मोजण्यापेक्षा हे वेगवान आहे.

फरक ओळखा

प्रश्नाचा प्रकार	कसे सोडवायचे	उदाहरण (PLANET)
उजवीकडून क्रमांक	अक्षरे + 1 − डावीकडून क्रमांक	N : 6 + 1 − 4 = 3
दोन अक्षरांतील अक्षरे	मोठा − लहान − 1	P आणि N : 4 − 1 − 1 = 2 (L, A)
स्वरे	A, E, I, O, U मोजा	A, E = 2 स्वरे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे

1FRIDAY मध्ये R डावीकडून कितवे अक्षर आहे?
2PLANET मध्ये E उजवीकडून कितवे अक्षर आहे?
3GARDEN मध्ये स्वरे किती आहेत?

मध्यम

4BANANA मध्ये A किती वेळा आले आहे?
5HOSPITAL मध्ये डावीकडून 3 रे आणि उजवीकडून 3 रे अक्षर यांच्या मध्ये किती अक्षरे आहेत?
6VILLAGE शब्दाचे मधले अक्षर कोणते?

आव्हानात्मक

7RAINBOW शब्दाच्या मधल्या अक्षराच्या डावीकडे दुसरे आणि उजवीकडे दुसरे अक्षर कोणते?
8एका शब्दात 11 अक्षरे आहेत. त्याचे मधले अक्षर डावीकडून कितवे आणि उजवीकडून कितवे?

उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)

1F1 R2 : 2 रे.
2उजवीकडून 2 रे (T1 E2).
3A, E : 2 स्वरे.
4B1 A2 N3 A4 N5 A6 : A तीन वेळा.
5H1 O2 S3 P4 I5 T6 A7 L8. डावीकडून 3 रे S. उजवीकडून 3 रे = डावीकडून 6 वे T. मध्ये 6 − 3 − 1 = 2 अक्षरे (P, I).
67 अक्षरे; (7 + 1) ÷ 2 = 4 था क्रमांक. V1 I2 L3 L4 : L.
7R1 A2 I3 N4 B5 O6 W7. मधले N (4). डावीकडे दुसरे 4 − 2 = 2 म्हणजे A. उजवीकडे दुसरे 4 + 2 = 6 म्हणजे O. उत्तर : A आणि O.
8मधला क्रमांक (11 + 1) ÷ 2 = 6. उजवीकडून 11 + 1 − 6 = 6. मधले अक्षर डावीकडून 6 वे आणि उजवीकडूनही 6 वे.

शब्दांची वर्णक्रमानुसार मांडणी

रोजच्या जीवनातून

शब्दकोशात शब्द शोधताना आपण आधी पहिले अक्षर पाहतो. B ने सुरू होणारे शब्द A च्या नंतर आणि C च्या आधी येतात. पहिले अक्षर सारखे असेल तर दुसरे अक्षर पाहतो. शब्दांना याच क्रमाने ठेवणे म्हणजे वर्णक्रम.

सोपी व्याख्या

वर्णक्रम (alphabetical order) म्हणजे शब्दकोशातला क्रम. पहिल्या अक्षराचा क्रमांक लहान असेल तो शब्द आधी. पहिले अक्षर सारखे असेल तर दुसरे अक्षर, तेही सारखे असेल तर तिसरे, अशी तुलना करा.

Live आकृती

शब्दांची वर्णक्रमानुसार मांडणी

ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.

ॲपमध्ये उघडा

तुलनेचे उदाहरण

शब्द	पहिले अक्षर	दुसरे अक्षर	तिसरे अक्षर
PEACH	P	E	A
PEAR	P	E	A
PLUM	P	L	U

नियम 1

पहिल्या अक्षराचा क्रमांक लहान असेल तो शब्द आधी येतो.

उदा. MANGO, APPLE, GRAPE : पहिली अक्षरे M (13), A (1), G (7). क्रम : APPLE, GRAPE, MANGO.

नियम 2

पहिले अक्षर सारखे असेल तर दुसरे अक्षर पाहा. तेही सारखे असेल तर तिसरे, असे पुढे.

उदा. PEAR, PLUM, PEACH : तिन्ही P ने सुरू. दुसरे अक्षर E, L, E. PE… आधी, PL… नंतर. PEAR आणि PEACH मध्ये चौथे अक्षर R आणि C; C आधी. क्रम : PEACH, PEAR, PLUM.

नियम 3

एक शब्द दुसऱ्या शब्दाचा सुरुवातीचा भाग असेल तर लहान शब्द आधी येतो.

उदा. CART, CAR, CARD : CAR सगळ्यात आधी. मग CARD (D = 4) आणि CART (T = 20). क्रम : CAR, CARD, CART.

नियम 4

"तिसरा", "शेवटचा" किंवा "मधला" शब्द विचारला असेल तर आधी सगळे शब्द क्रमाने लिहा, मग मोजा.

उदा. TAP, TEA, TEN, TOY मध्ये तिसरा शब्द : क्रम TAP, TEA, TEN, TOY. तिसरा TEN.

उदाहरण 1 · सोपे

TABLE, CHAIR, DOOR, BOOK यांतील वर्णक्रमाने पहिला शब्द कोणता?

पहिली अक्षरे T (20), C (3), D (4), B (2).
सर्वांत लहान B. क्रम : BOOK, CHAIR, DOOR, TABLE. पहिला BOOK.

उदाहरण 2 · मध्यम

STAR, SUN, SKY, SEA यांतील वर्णक्रमाने तिसरा शब्द कोणता?

चौघेही S ने सुरू. दुसरी अक्षरे T, U, K, E.
E (5), K (11), T (20), U (21). क्रम : SEA, SKY, STAR, SUN. तिसरा STAR.

उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

PLATE, PLANT, PLAN, PLAY यांतील वर्णक्रमाने पहिला आणि शेवटचा शब्द कोणता?

चौघांची पहिली तीन अक्षरे PLA सारखी. चौथे अक्षर : T, N, (काहीच नाही), Y.
PLAN आधी, कारण ते लहान आणि इतरांचा सुरुवातीचा भाग आहे. मग PLANT (N), PLATE (T), PLAY (Y).
क्रम : PLAN, PLANT, PLATE, PLAY. पहिला PLAN आणि शेवटचा PLAY.

लक्षात ठेवा

आधी पहिली अक्षरे, मग गरज पडली तर दुसरी, मग तिसरी. जिथे फरक पडला तिथे थांबा.

सामान्य चूक

शब्दाची लांबी पाहून क्रम ठरवणे. लहान शब्द नेहमी आधी येतो असे नाही. APPLE हा BAT पेक्षा आधी येतो, कारण A हे B च्या आधी आहे.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "पहिले, मग दुसरे, मग तिसरे; जिथे फरक तिथे थांब."

शॉर्टकट

A ते M हा पहिला अर्धा भाग आणि N ते Z दुसरा. पहिली अक्षरे दोन्ही भागांत असतील तर पहिल्या अर्ध्यातली आधी येतात.

फरक ओळखा

स्थिती	कोणता शब्द आधी
पहिले अक्षर वेगळे	ज्याचे अक्षर वर्णमालेत आधी
पहिले सारखे, दुसरे वेगळे	दुसऱ्या अक्षराने ठरवा
एक शब्द दुसऱ्याचा सुरुवातीचा भाग	लहान शब्द आधी

सरावासाठी प्रश्न

सोपे

1CAT, ANT, DOG, BEE यांतील वर्णक्रमाने पहिला शब्द कोणता?
2ROSE, LILY, DAISY, TULIP यांतील वर्णक्रमाने शेवटचा शब्द कोणता?
3KITE, BALL, TOP, DOLL यांतील वर्णक्रमाने दुसरा शब्द कोणता?

मध्यम

4HUT, HEN, HOP, HAT यांतील वर्णक्रमाने तिसरा शब्द कोणता?
5BEAD, BEAK, BEAM, BEACH यांतील वर्णक्रमाने दुसरा शब्द कोणता?
6SMILE, SMALL, SMOKE, SMART यांतील वर्णक्रमाने तिसरा शब्द कोणता?

आव्हानात्मक

7FARM, FAR, FARMER, FAN यांतील वर्णक्रमाने पहिला आणि शेवटचा शब्द कोणता?
8RIVER, RIVAL, RISE, RIDE यांतील वर्णक्रमाने तिसरा शब्द कोणता?

उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)

1पहिली अक्षरे C, A, D, B. क्रम : ANT, BEE, CAT, DOG. पहिला ANT.
2पहिली अक्षरे R, L, D, T. क्रम : DAISY, LILY, ROSE, TULIP. शेवटचा TULIP.
3पहिली अक्षरे K, B, T, D. क्रम : BALL, DOLL, KITE, TOP. दुसरा DOLL.
4दुसरी अक्षरे U, E, O, A. A < E < O < U. क्रम : HAT, HEN, HOP, HUT. तिसरा HOP.
5चौथी अक्षरे D, K, M, C. क्रम : BEACH, BEAD, BEAK, BEAM. दुसरा BEAD.
6तिसरी अक्षरे I, A, O, A. SMALL आणि SMART मध्ये चौथे अक्षर L आणि R. क्रम : SMALL, SMART, SMILE, SMOKE. तिसरा SMILE.
7FAN (N), FAR, FARM, FARMER. FAR हा FARM आणि FARMER चा सुरुवातीचा भाग, म्हणून आधी. FAN मध्ये तिसरे अक्षर N, FAR मध्ये R; N आधी. क्रम : FAN, FAR, FARM, FARMER. पहिला FAN आणि शेवटचा FARMER.
8तिसरी अक्षरे V, V, S, D. D < S < V. RIDE, RISE, मग RIVAL आणि RIVER (चौथे अक्षर A आणि E; A आधी). क्रम : RIDE, RISE, RIVAL, RIVER. तिसरा RIVAL.

अक्षरांच्या जोड्या, शब्द बनवणे आणि परीक्षेच्या युक्त्या

रोजच्या जीवनातून

कोडे सोडवताना आपण "हे यासारखे" असा संबंध शोधतो. उदा. पोहे आणि चमचा, तसेच भात आणि काटा. अक्षरांच्या जोड्यांतही असाच संबंध असतो : AC आणि BD. दोन्ही जोड्यांत पहिले अक्षर 1 ने पुढे सरकले.

सोपी व्याख्या

अक्षर-जोडी (letter pair) : पहिल्या जोडीतील अक्षरांचे क्रमांक कसे बदलले ते पाहा आणि तोच नियम दुसऱ्या जोडीला लावा. शब्द बनवणे : दिलेली सगळी अक्षरे एकदाच वापरून अर्थपूर्ण शब्द करा. उलट शब्द : अक्षरे उजवीकडून डावीकडे लिहा.

Live आकृती

अक्षरांच्या जोड्या, शब्द बनवणे आणि परीक्षेच्या युक्त्या

ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.

ॲपमध्ये उघडा

परीक्षेची 4 पायऱ्यांची चौकट

पायरी 1 : अक्षरांना क्रमांक द्या (EJOTY च्या खुणांवरून).
पायरी 2 : फरक किंवा उलट क्रम शोधा.
पायरी 3 : तोच नियम प्रश्नातील पुढच्या भागाला लावा.
पायरी 4 : मिळालेले उत्तर पर्यायांशी जुळवून तपासा.

नियम 1

शब्द बनवताना दिलेली सगळी अक्षरे एकदाच वापरा. आधी स्वरे आणि शब्द कोणत्या अक्षराने सुरू होऊ शकतो ते पाहा.

उदा. T, A, B, L, E : स्वरे A, E. TABLE शब्द होतो (सगळी 5 अक्षरे एकदा).

नियम 2

अक्षर-जोडीत पहिल्या जोडीत प्रत्येक अक्षर किती पावले हलले ते क्रमांकांनी काढा आणि तेवढीच पावले दुसऱ्या जोडीत हलवा.

उदा. BD : CE :: FH : ? B → C (+ 1), D → E (+ 1). मग F → G, H → I. उत्तर GI.

नियम 3

अक्षरगटांत वेगळा गट शोधताना प्रत्येक गटाचा फरक काढा. जो गट वेगळा चालतो तो वेगळा.

उदा. ACE, GIK, MOQ, BCD : पहिले तीन गट + 2, + 2 (1, 3, 5 / 7, 9, 11 / 13, 15, 17). BCD मध्ये + 1, + 1 (2, 3, 4). म्हणून BCD वेगळा.

नियम 4

उलट शब्द लिहिताना शेवटचे अक्षर आधी, पहिले अक्षर शेवटी. अक्षर-जोडी उलट असेल तर क्रम उलटा.

उदा. STOP चा उलट शब्द : POTS (P, O, T, S).

उदाहरण 1 · सोपे

R, I, V, E, R या अक्षरांपासून अर्थपूर्ण शब्द बनवा.

सगळी 5 अक्षरे एकदा वापरायची. R, I, V, E, R : RIVER.

उदाहरण 2 · मध्यम

CD : EF :: GH : ?

C (3) → E (5) = + 2. D (4) → F (6) = + 2.
G (7) + 2 = I (9). H (8) + 2 = J (10). उत्तर IJ.

उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

वेगळा गट कोणता? (1) BDF (2) HJL (3) MOQ (4) PRS

BDF : 2, 4, 6 (+ 2, + 2). HJL : 8, 10, 12 (+ 2, + 2). MOQ : 13, 15, 17 (+ 2, + 2).
PRS : 16, 18, 19 (+ 2, + 1). म्हणून वेगळा गट (4).

लक्षात ठेवा

सगळ्या प्रकारच्या प्रश्नांत आधी अक्षरांना क्रमांक द्या. मग गणित सोपे होते.

सामान्य चूक

दोन्ही जोड्यांत एकच अक्षर हलले असे धरणे. दोन्ही अक्षरांचे फरक वेगवेगळे असू शकतात (BG : DI मध्ये दोन्ही + 2, पण AC : BF मध्ये + 1 आणि + 3). दोन्ही तपासा.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "क्रमांक द्या, पावले मोजा, तीच पावले पुढे लावा."

शॉर्टकट

पर्यायांतून अक्षरगट निवडताना पहिल्या दोन अक्षरांचा फरक काढा. तोच फरक पुढच्या अक्षरांत जुळतो का ते पाहा. जुळत नाही तो वेगळा.

फरक ओळखा

प्रश्नाचा प्रकार	काय करायचे
अक्षर-जोडी	दोन्ही अक्षरांची पावले काढा, तीच दुसऱ्या जोडीला लावा
वेगळा गट	प्रत्येक गटाचा फरक काढा, वेगळा फरक असलेला गट निवडा
शब्द बनवणे	सगळी अक्षरे एकदाच वापरा
उलट शब्द	शेवटचे अक्षर आधी

सरावासाठी प्रश्न

सोपे

1O, M, E, H या अक्षरांपासून अर्थपूर्ण शब्द बनवा.
2AC : BD :: EG : ?
3DEER शब्दाचा उलट शब्द कोणता?

मध्यम

4PQ : RS :: TU : ?
5वेगळा गट कोणता? (1) CEG (2) IKM (3) PRT (4) UWX
6T, R, A, I, N या अक्षरांपासून अर्थपूर्ण शब्द बनवा.

आव्हानात्मक

7ABC : CBA :: GHI : ?
8BG : DI :: KP : ?

उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)

1HOME.
2A → B (+ 1), C → D (+ 1). E → F, G → H. उत्तर FH.
3D, E, E, R उलट : R, E, E, D. उत्तर REED.
4P (16) → R (18) = + 2, Q (17) → S (19) = + 2. T (20) + 2 = V (22), U (21) + 2 = W (23). उत्तर VW.
5CEG : 3, 5, 7. IKM : 9, 11, 13. PRT : 16, 18, 20. UWX : 21, 23, 24 (+ 2, + 1). वेगळा गट (4).
6TRAIN.
7ABC चा उलट क्रम CBA. तसाच GHI चा उलट IHG.
8B (2) → D (4) = + 2, G (7) → I (9) = + 2. K (11) + 2 = M (13), P (16) + 2 = R (18). उत्तर MR.

संपूर्ण धड्याची झटपट उजळणी

प्रकार	आठवणीची युक्ती
अक्षरांचे क्रमांक	EJOTY : 5, 10, 15, 20, 25; डावा + उजवा = 27
उलट अक्षर	27 − क्रमांक; M आणि N मधोमध
अक्षरमाला	अक्षर = अंक, मग मालिका; Z नंतर पुन्हा A
शब्दातील जागा	डावा + उजवा = अक्षरे + 1
वर्णक्रम	पहिले, मग दुसरे, मग तिसरे; लहान शब्द आधी
जोड्या, गट	क्रमांक द्या, पावले मोजा, तीच पुढे लावा

🎯 परीक्षेसाठी सर्वाधिक महत्त्वाचे मुद्दे

वर्णमालेत 26 अक्षरे; स्वरे 5 (A, E, I, O, U), व्यंजने 21.
डावीकडून क्रमांक + उजवीकडून क्रमांक = 27. उलट अक्षर = 27 − क्रमांक.
अक्षरांना क्रमांक देऊन संख्यामालिकेसारखे सोडवा; क्रमांक 26 पेक्षा मोठा झाला तर 26 वजा करा.
शब्दात डावीकडून क्रमांक + उजवीकडून क्रमांक = अक्षरे + 1; मधले अक्षर फक्त विषम अक्षरांच्या शब्दात.
वर्णक्रमात पहिले अक्षर, नंतर दुसरे, नंतर तिसरे तपासा; एखादा शब्द दुसऱ्याचा सुरुवातीचा भाग असेल तर तो आधी.
उत्तर आल्यावर प्रश्नाच्या अटीत किंवा पर्यायांत बसवून तपासा.

🧠 अभ्यासमंत्र

"आधी क्रमांक, मग फरक; शेवटी तपासा."