धडा ७: जलावरण आणि जीवावरण

जलावरणात पृथ्वीवरील पाण्याची सर्व रूपे येतात: महासागर, नद्या, तलाव, जलाशय, भूजल आणि वातावरणातील बाष्प. पृथ्वीचा बहुतेक भाग पाण्याने व्यापला आहे म्हणून तिला ‘निळा ग्रह’ किंवा ‘जलग्रह’ म्हणतात.

दोन किंवा अधिक खंडांमध्ये पसरलेल्या खाऱ्या पाण्याच्या विशाल क्षेत्राला महासागर म्हणतात. सागरतळाची रचना खंडांवरील भूरूपांसारखी विविध असते; महासागरांची सरासरी खोली सुमारे ३,७३० मीटर (पुस्तकानुसार) आहे.

समुद्राच्या पाण्याची पातळी ठरावीक काळाने वर चढणे म्हणजे भरती आणि खाली उतरणे म्हणजे ओहोटी. एका दिवसात (२४ तासांत) बहुतेक ठिकाणी भरती-ओहोटी एकदा किंवा दोनदा येते.

जीवावरण म्हणजे शिलावरण, जलावरण आणि वातावरण यांच्या ज्या भागात सजीव राहतात तो भाग. जीवनासाठी सर्वात अनुकूल क्षेत्र जमिनीपासून सुमारे ८ ते १० किमी उंचीपर्यंत, शिलावरणात सुमारे २ किमी आणि जलावरणात सुमारे १०,००० मीटर खोलीपर्यंत आहे (पुस्तकानुसार).