भारताची भूरचना : हिमालय आणि उत्तरेकडील मैदान
घराची रचना पाहिली की भिंती, पाया आणि छप्पर वेगवेगळे दिसतात. देशाची भूरचनाही अशी वेगवेगळ्या भागांची असते: पर्वत, मैदान, पठार, किनारा आणि बेटे.
भूरचना म्हणजे प्रदेशातील उंची, उतार आणि भूरूपे यांनुसार पडणारे विभाग. भारताचे पाच भूरचना विभाग: हिमालय, उत्तरेकडील मैदान, द्वीपकल्प, किनारी मैदान आणि बेटे.
मुख्य कल्पना 1 : हिमालय — हिमालय हे जगातील तरुण वळीचे पर्वत आहेत. ते ताजिकिस्तानमधील पामीर पठारापासून पूर्वेकडे पसरले असून आशिया खंडातील प्रमुख पर्वतप्रणाली आहेत. भारतात ते जम्मू-काश्मीरपासून अरुणाचल प्रदेशापर्यंत पसरले आहेत. हिमालय एकच रांग नसून अनेक समांतर रांगा आहेत. दक्षिणेकडून उत्तरेकडे: शिवालिक (सर्वांत तरुण), लघु हिमालय, बृहद् हिमालय (हिमाद्री) आणि ट्रान्स हिमालय; त्या दक्षिणेकडून उत्तरेकडे अनुक्रमे तरुण ते जुन्या आहेत. प्रदेशानुसार पश्चिम (काश्मीर), मध्य (कुमाऊँ) आणि पूर्व (आसाम) हिमालय असेही भाग केले जातात.
मुख्य कल्पना 2 : उत्तरेकडील मैदान — हिमालय आणि द्वीपकल्प यांच्यामध्ये हे मैदान असून ते पश्चिमेला राजस्थान-पंजाबपासून पूर्वेला आसामपर्यंत पसरले आहे. बहुतेक भाग सपाट आणि सखल आहे. अरवलीच्या पूर्वेकडील भाग गंगेचे खोरे म्हणून गंगा मैदान, त्याचा उतार पूर्वेकडे. पश्चिम बंगाल आणि बांगलादेश मिळून गंगा-ब्रह्मपुत्रा प्रणालीचा त्रिभुज प्रदेश तयार होतो; त्याला सुंदरबन म्हणतात आणि पुस्तकानुसार तो जगातील सर्वांत मोठा त्रिभुज प्रदेश आहे.
मुख्य कल्पना 3 : पश्चिमेकडील वाळवंट आणि पंजाबचे मैदान — उत्तरेकडील मैदानाच्या पश्चिम भागात वाळवंट आहे; त्याला थर वाळवंट किंवा मरुस्थळी म्हणतात आणि राजस्थानचा बहुतेक भाग त्यात येतो. वाळवंटाच्या उत्तरेला पंजाबचे मैदान आहे; ते अरवली आणि दिल्ली रांगांच्या पश्चिमेला सतलज आणि तिच्या उपनद्यांच्या संचयन कार्याने तयार झाले आहे. त्याचा उतार पश्चिमेकडे आहे. माती सुपीक असल्याने येथे शेती मोठ्या प्रमाणात होते.
- सोपे : सर्वांत तरुण हिमालयीन रांग? — शिवालिक.
- मध्यम : गंगा मैदानाचा उतार कोणत्या दिशेला? — पूर्वेकडे.
- परीक्षा-प्रकार : थर वाळवंट कोणत्या राज्यात बहुतांश? — राजस्थान.
आकृतीत : हिमालयाच्या समांतर रांगा दक्षिणेकडून उत्तरेकडे.
शि-ल-बृ-ट्रा.
हिमालय एकच रांग नाही; अनेक समांतर रांगांची प्रणाली आहे.
आठवणीची युक्ती : हिमालय: शिवालिक → लघु → बृहद् → ट्रान्स. आठवणीची युक्ती: "शिवा लघु बृहद् ट्रान्स".
फरक ओळखा
| विभाग | स्थान | वैशिष्ट्य |
|---|---|---|
| हिमालय | उत्तरेला | तरुण वळीचे पर्वत, समांतर रांगा |
| गंगा मैदान | अरवलीच्या पूर्वेला | पूर्वेकडे उतार, सुपीक |
| पंजाब मैदान/थर | अरवलीच्या पश्चिमेला | पश्चिमेकडे उतार; थर वाळवंट |
सरावासाठी प्रश्न
- 1भारताचे पाच भूरचना विभाग सांगा.
- 2हिमालयाच्या रांगा दक्षिणेकडून उत्तरेकडे लिहा.
- 3उत्तरेकडील मैदानाचे दोन भाग स्पष्ट करा.
- 4सुंदरबनाविषयी माहिती लिहा.
- 5थर वाळवंटाचे स्थान सांगा.
- 6पंजाबचे मैदान कसे तयार झाले?
- 7हिमालयाला वळीचे पर्वत का म्हणतात?
- 8नकाशावर हिमालयाच्या रांगा आणि उत्तरेकडील मैदान दाखवा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1हिमालय, उत्तरेकडील मैदान, द्वीपकल्प, किनारी मैदान, बेटे.
- 2शिवालिक, लघु हिमालय, बृहद् हिमालय, ट्रान्स हिमालय.
- 3अरवलीच्या पूर्वेचे गंगा मैदान आणि पश्चिमेचे पंजाब-राजस्थान भाग.
- 4गंगा-ब्रह्मपुत्रा त्रिभुज प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि बांगलादेश; पुस्तकानुसार सर्वांत मोठा.
- 5पंजाबच्या दक्षिणेला, राजस्थानात.
- 6सतलज आणि उपनद्यांच्या संचयन कार्याने.
- 7कारण ते भूपृष्ठाच्या घड्या पडून तयार झाले.
- 8विद्यार्थ्याने नकाशावर दाखवावे.
भारताची भूरचना : द्वीपकल्प, किनारा आणि बेटे
जमिनीचा त्रिकोणी तुकडा दोन्ही बाजूंनी पाण्याने वेढलेला असेल तर तो द्वीपकल्प. भारताचा दक्षिण भाग असाच आहे.
द्वीपकल्प म्हणजे उत्तरेकडील मैदानाच्या दक्षिणेला हिंदी महासागराकडे निमुळता होत जाणारा, अनेक पठारे आणि डोंगररांगा असलेला भाग.
मुख्य कल्पना 1 : द्वीपकल्प — द्वीपकल्पात अनेक पठारे आणि डोंगररांगा आहेत. उत्तरेकडील अरवली हे येथील सर्वांत जुने वळीचे पर्वत आहेत. मैदानाला लागून पठारांची मालिका, मध्य भागात विंध्य आणि सातपुडा रांगा आणि पश्चिम व पूर्वेला पश्चिम घाट आणि पूर्व घाट असे डोंगराळ प्रदेश आहेत. पश्चिम घाट हा द्वीपकल्पातील प्रमुख जलविभाजक आहे.
मुख्य कल्पना 2 : किनारी मैदाने — भारताला सुमारे ७,५०० किमी लांबीचा समुद्रकिनारा आहे. पश्चिम आणि पूर्व किनाऱ्यांत मोठे फरक आहेत. पश्चिम किनारा अरबी समुद्राला लागून असून तो बहुधा खडकाळ आणि अरुंद आहे; पश्चिम घाटातून निघालेल्या नद्या लहान आणि वेगवान असल्याने त्या त्रिभुज प्रदेशाऐवजी खाड्या (मुखाचे आखात) तयार करतात. पूर्व किनारा बंगालच्या उपसागराला लागून असून तो नद्यांच्या संचयन कार्याने तयार झाला आहे; सौम्य उतारामुळे नद्या संथ वाहतात आणि गाळ साठवतात, म्हणून येथे त्रिभुज प्रदेश आढळतात.
मुख्य कल्पना 3 : बेटे — भारताला मुख्य भूमीजवळ लहान-मोठी बेटे आहेत. शिवाय अरबी समुद्रात लक्षद्वीप आणि बंगालच्या उपसागरात अंदमान आणि निकोबार बेटे असे दोन मोठे बेटसमूह आहेत. लक्षद्वीपमधील बहुतेक बेटे प्रवाळ (अॅटॉल) बेटे असून लहान आणि कमी उंचीची आहेत. अंदमान गटातील बेटे मुख्यतः ज्वालामुखी बेटे असून मोठी आणि आतून डोंगराळ आहेत; बॅरन बेटावर भारतातील एकमेव सक्रिय ज्वालामुखी आहे (पुस्तकानुसार). निकोबार गटातही अॅटॉल आहेत.
- सोपे : पश्चिम किनाऱ्यावर त्रिभुज प्रदेश का नाही? — नद्या लहान आणि वेगवान; खाड्या तयार होतात.
- मध्यम : लक्षद्वीपची बेटे कोणत्या प्रकारची? — प्रवाळ (अॅटॉल).
- परीक्षा-प्रकार : द्वीपकल्पातील सर्वांत जुने पर्वत? — अरवली.
आकृतीत : पश्चिम आणि पूर्व किनाऱ्यांतील फरक.
पश्चिम खाडी, पूर्व त्रिभुज.
पश्चिम किनाऱ्यावर नद्या असल्या तरी तिथे त्रिभुज प्रदेश तयार होत नाहीत; खाड्या तयार होतात.
आठवणीची युक्ती : पश्चिम = खाडी; पूर्व = त्रिभुज. आठवणीची युक्ती: "पश्चिमेला खाडी, पूर्वेला डेल्टा".
फरक ओळखा
| मुद्दा | पश्चिम किनारा | पूर्व किनारा |
|---|---|---|
| समुद्र | अरबी समुद्र | बंगालचा उपसागर |
| रुंदी आणि स्वरूप | अरुंद, खडकाळ | रुंद, संचयनाने तयार |
| नदीमुख | खाड्या | त्रिभुज प्रदेश |
सरावासाठी प्रश्न
- 1भारतीय द्वीपकल्पाचे वर्णन करा.
- 2पश्चिम आणि पूर्व किनाऱ्यांची तुलना करा.
- 3पश्चिम घाटाला जलविभाजक का म्हणतात?
- 4लक्षद्वीप आणि अंदमान-निकोबार बेटांतील फरक सांगा.
- 5पूर्व किनाऱ्यावर त्रिभुज प्रदेश का आढळतात?
- 6अरवली पर्वताची वैशिष्ट्ये लिहा.
- 7बॅरन बेट कशासाठी प्रसिद्ध?
- 8भारताच्या नकाशावर घाट, पठारे आणि बेटे दाखवा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1मैदानाच्या दक्षिणेला निमुळता, पठारे आणि डोंगररांगा असलेला भाग.
- 2पश्चिम: अरुंद, खडकाळ, खाड्या; पूर्व: रुंद, त्रिभुज प्रदेश.
- 3कारण तो द्वीपकल्पातील नद्यांचे पूर्व-पश्चिम पाणी वाटतो.
- 4लक्षद्वीप प्रवाळ बेटे; अंदमान मुख्यतः ज्वालामुखी बेटे.
- 5सौम्य उताराने नद्या संथ वाहतात आणि गाळ साठवतात.
- 6सर्वांत जुने वळीचे पर्वत; उत्तर-पश्चिम द्वीपकल्पात.
- 7भारतातील एकमेव सक्रिय ज्वालामुखी (पुस्तकानुसार).
- 8विद्यार्थ्याने नकाशावर दाखवावे.
ब्राझीलची भूरचना
काही गावांत सगळीकडे उंच टेकड्या असतात, तर काहींत सपाट शेतीची मैदाने. ब्राझीलचा बहुतेक भाग पठारी आणि टेकड्यांचा आहे; फार उंच पर्वत नाहीत.
ब्राझीलचे भूरचनेचे पाच विभाग: उच्चभूमी, महाकडा, किनारपट्टी, मैदाने आणि बेटे.
मुख्य कल्पना 1 : उच्चभूमी आणि महाकडा — ब्राझीलचा मोठा भाग उच्चभूमी, पठारे आणि लहान पर्वतांनी व्यापलेला आहे; खूप उंच आणि लांब पर्वतरांगा नाहीत. दक्षिणेकडील विस्तृत पठार ब्राझील उच्चभूमी म्हणून ओळखले जाते, आणि ब्राझील व गयाना उच्चभूमी मिळून दक्षिण अमेरिका खंडाचा गाभा तयार होतो. उच्चभूमीच्या पूर्व बाजूचा तीव्र उतार म्हणजे महाकडा; तो फार छोटा भाग व्यापतो, पण उतार आणि हवामानावरील परिणामामुळे वेगळा विभाग मानला जातो. तो आग्नेय व्यापारी वाऱ्यांना अडवतो आणि उत्तर-पूर्व भागात पर्जन्यछायेचा प्रदेश तयार होतो; त्याला ‘दुष्काळी चौकोन’ म्हणतात.
मुख्य कल्पना 2 : मैदाने आणि पँटानल — ब्राझीलमध्ये रुंद मैदाने दोनच ठिकाणी आहेत: उत्तरेकडील अॅमेझॉन खोरे आणि नैर्ऋत्येकडील पॅराग्वे-पराना उगमप्रदेश. अॅमेझॉनचे मैदान दोन उच्चभूमींच्या मध्ये असून ते ब्राझीलचे सर्वांत मोठे मैदान आहे; ते पश्चिमेला सुमारे १,३०० किमी रुंद आणि पूर्वेकडे निमुळते आहे. बहुतेक भाग घनदाट वर्षावनांनी व्यापलेला असून वारंवार येणारे पूर आणि दाट झुडपे यामुळे येथे जाणे कठीण असते. पँटानल हा जगातील सर्वांत मोठ्या पाणथळ प्रदेशांपैकी एक आहे; तो नैर्ऋत्येला दलदल आणि पाणथळींचा प्रदेश आहे.
मुख्य कल्पना 3 : किनारपट्टी आणि बेटे — ब्राझीलला सुमारे ७,४०० किमी किनारपट्टी आहे; तिचे उत्तर आणि पूर्व असे दोन भाग. उत्तर किनाऱ्यावर अॅमेझॉनसह अनेक नद्यांची मुखे असल्याने तो सखल आहे आणि तेथे मराजो बेट आहे. पूर्व किनाऱ्यावर अनेक लहान नद्या येतात; सान फ्रान्सिस्को ही एकमेव मोठी नदी आहे. किनारपट्टी अनेक वाळूच्या किनाऱ्यांसाठी आणि वाळूच्या टेकाड-समूहांसाठी प्रसिद्ध आहे. बेटांचे दोन प्रकार: किनाऱ्यालगतची (बहुधा संचयनाने तयार) आणि सागरी बेटे (पूर्वी मुख्य भूमीचा भाग, ३०० किमीहून जास्त दूर, बुडालेल्या पर्वतांची शिखरे).
- सोपे : ब्राझीलचे सर्वांत मोठे मैदान? — अॅमेझॉनचे मैदान.
- मध्यम : दुष्काळी चौकोन कशामुळे? — महाकडा वाऱ्यांना अडवतो म्हणून पर्जन्यछाया.
- परीक्षा-प्रकार : जगातील मोठा पाणथळ प्रदेश? — पँटानल.
आकृतीत : ब्राझीलचे भूरचना विभाग.
पाठ्यपुस्तकात ब्राझीलचे सर्वोच्च शिखर पिको दा नेब्लिना ३,०१४ मी दिले आहे; नव्या मोजणीनुसार (२०१६, IBGE) ते सुमारे २,९९५ मी (अनेक स्रोतांनुसार; पुस्तकाशी तपासा).
उ-म-मै-कि-बे.
ब्राझीलमध्ये उंच पर्वतरांगा नाहीत; बहुतेक भाग पठारी आणि टेकड्यांचा आहे.
आठवणीची युक्ती : ब्राझील = पठार + महाकडा + अॅमेझॉन मैदान + लांब किनारा. आठवणीची युक्ती: "पठार वर, अॅमेझॉन खाली".
फरक ओळखा
| विभाग | स्थान | वैशिष्ट्य |
|---|---|---|
| उच्चभूमी | दक्षिण आणि उत्तर | पठारी, १,००० मी पर्यंत उंची |
| महाकडा | उच्चभूमीची पूर्व बाजू | तीव्र उतार, पर्जन्यछाया |
| मैदाने | अॅमेझॉन खोरे, पँटानल | सखल, वर्षावन, पाणथळ |
सरावासाठी प्रश्न
- 1ब्राझीलचे भूरचना विभाग सांगा.
- 2महाकडा म्हणजे काय आणि त्याचा हवामानावर परिणाम काय?
- 3अॅमेझॉनच्या मैदानाची वैशिष्ट्ये लिहा.
- 4पँटानल म्हणजे काय?
- 5ब्राझीलच्या किनारपट्टीचे दोन भाग स्पष्ट करा.
- 6ब्राझील आणि भारताच्या भूरचनेतील फरक सांगा.
- 7ब्राझीलच्या बेटांचे प्रकार लिहा.
- 8ब्राझीलच्या भूरचनेवर दहा वाक्ये लिहा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1उच्चभूमी, महाकडा, किनारपट्टी, मैदाने, बेटे.
- 2उच्चभूमीची तीव्र पूर्व बाजू; वारे अडवून पर्जन्यछाया.
- 3सर्वांत मोठे, सखल, वर्षावन, पूर आणि दाट झुडपे.
- 4नैर्ऋत्येकडील दलदल आणि पाणथळींचा विशाल प्रदेश.
- 5उत्तर (सखल, अनेक नदीमुखे) आणि पूर्व (वाळू-किनारे).
- 6भारतात हिमालय आणि मैदाने; ब्राझीलमध्ये बहुतेक पठार आणि फार उंच पर्वत नाहीत.
- 7किनाऱ्यालगतची आणि सागरी बेटे.
- 8विद्यार्थ्याने वरील मुद्द्यांवर वाक्ये लिहावीत.
भारत आणि ब्राझीलची जलप्रणाली
पावसाचे पाणी छपरावरून पन्हाळीत आणि मग एका नळीतून बाहेर जाते. तसेच डोंगर आणि मैदानावरचे पाणी नद्यांच्या जाळ्यातून समुद्राकडे जाते; या जाळ्याला जलप्रणाली म्हणतात.
जलप्रणाली म्हणजे नद्या, त्यांच्या उपनद्या आणि पाणलोट क्षेत्र यांचे मिळून तयार झालेले जाळे. पाणलोट क्षेत्र म्हणजे ज्या भागातील पाणी एका नदीला मिळते तो भाग.
मुख्य कल्पना 1 : भारताची जलप्रणाली — भारतातील नद्या उगमानुसार हिमालयीन आणि द्वीपकल्पीय अशा दोन गटांत विभागतात. हिमालयीन नद्यांपैकी सिंधू आणि तिच्या उपनद्या (झेलम, चिनाब, रावी, सतलज) जम्मू-काश्मीर आणि लडाखचा निचरा करतात. गंगा आणि तिची उपनदी यमुना (उगम यमुनोत्री) तसेच ब्रह्मपुत्रा; ब्रह्मपुत्रा तिबेटमध्ये त्सांगपो, भारतात दिहांग आणि पुढे ब्रह्मपुत्रा म्हणून ओळखली जाते. गंगा-ब्रह्मपुत्रेच्या प्रचंड पाण्यामुळे आणि गाळामुळे मोठा त्रिभुज प्रदेश तयार झाला. द्वीपकल्पातील चंबळ, केन, बेटवा, शोण, दामोदर इत्यादी नद्या गंगा खोऱ्याला मिळतात.
मुख्य कल्पना 2 : द्वीपकल्पीय नद्या — द्वीपकल्पीय नद्या पावसावर अवलंबून असतात आणि पूर्ववाहिनी (बंगालच्या उपसागरास मिळणाऱ्या) आणि पश्चिमवाहिनी (अरबी समुद्रास मिळणाऱ्या) अशा दोन गटांत विभागतात. पश्चिम घाट हा मोठा जलविभाजक आहे. पूर्ववाहिनी: महानदी, गोदावरी, कृष्णा आणि कावेरी; गोदावरी, कृष्णा आणि कावेरी यांचा उगम पश्चिम घाटाच्या पूर्व उतारावर. पाणलोट क्षेत्रानुसार गोदावरी ही भारतातील दुसरी मोठी नदी प्रणाली; कृष्णेच्या प्रमुख उपनद्या भीमा आणि तुंगभद्रा; कावेरी कर्नाटक आणि तमिळनाडूतून वाहते आणि तिचे पाणी फार पूर्वीपासून सिंचनासाठी वापरले जाते. पश्चिमवाहिनी नद्या लहान आणि वेगवान असून केरळ, कर्नाटक, महाराष्ट्र आणि दक्षिण गुजरातमध्ये आढळतात; त्यांपैकी नर्मदा आणि तापी दक्षिणोत्तर वाहतात असे अनेक नद्यांसारखे नाही, आणि लुनी राजस्थानातील अरवलीच्या पश्चिम उतारावर उगम पावून कच्छच्या आखाताला मिळते.
मुख्य कल्पना 3 : ब्राझीलची जलप्रणाली — ब्राझीलमध्ये तीन मोठी नदी खोरी: (१) अॅमेझॉन खोरे; अॅमेझॉन पेरूमधील अँडीज पर्वताच्या पूर्व उतारावर उगम पावते; तिचा प्रवाह प्रचंड असल्याने मुखाजवळ गाळ साठत नाही; म्हणून मुखाशी वितरिकांचे जाळे नाही तर समुद्रात बेटांची माळ तयार झाली; मुखाशी पात्र सुमारे १५० किमी रुंद; बहुतेक पात्र नौकानयनास योग्य. (२) पॅराग्वे-पराना प्रणाली नैर्ऋत्येला; या नद्या आणि उरुग्वे नदी अर्जेंटिनातील रिओ दे ला प्लाताला मिळतात. (३) सान फ्रान्सिस्को ही ब्राझीलची तिसरी महत्त्वाची नदी; संपूर्ण खोरे ब्राझीलमध्येच; सुमारे १,००० किमी उत्तरेकडे वाहून पूर्वेकडे वळून अटलांटिक महासागराला मिळते. शिवाय किनारी लहान नद्या; किनारा दाट वस्तीचा असल्याने त्या महत्त्वाच्या.
- सोपे : द्वीपकल्पातील पूर्ववाहिनी नदी? — गोदावरी.
- मध्यम : अॅमेझॉनच्या मुखाशी त्रिभुज का नाही? — प्रचंड प्रवाहामुळे गाळ साठत नाही.
- परीक्षा-प्रकार : सान फ्रान्सिस्को नदीचे खोरे कुठे? — पूर्णपणे ब्राझीलमध्ये.
आकृतीत : भारत आणि ब्राझीलच्या प्रमुख नदीप्रणाली.
पाठ्यपुस्तकातील तक्ता: गंगा – लांबी २,५२५ किमी, पाणलोट सुमारे १०.१६ लाख चौ. किमी, विसर्ग १६,६४८ घ.मी./से; अॅमेझॉन – लांबी ६,४०० किमी, पाणलोट सुमारे ७०.५ लाख चौ. किमी, विसर्ग सुमारे २,०९,००० घ.मी./से. इतर स्रोतांनुसार अॅमेझॉनचे पाणलोट सुमारे ७०.५ लाख चौ. किमी, सरासरी विसर्ग सुमारे २.०९ लाख घ.मी./से आणि लांबी ६,४०० ते ६,९९२ किमी (मोजणीनुसार वेगळी) (पुस्तकाशी तपासा).
हि-द्वी-अॅ-प.
सर्व नद्यांच्या मुखाशी त्रिभुज प्रदेश तयार होत नाही; अॅमेझॉनच्या मुखाशी तो नाही.
आठवणीची युक्ती : भारत = हिमालयीन + द्वीपकल्पीय; ब्राझील = अॅमेझॉन + पराना + सान फ्रान्सिस्को. आठवणीची युक्ती: "हि-द्वी / अॅ-प-सा".
फरक ओळखा
| मुद्दा | गंगा | अॅमेझॉन |
|---|---|---|
| लांबी | २,५२५ किमी | सुमारे ६,४०० किमी |
| पाणलोट क्षेत्र | सुमारे १०.१६ लाख चौ. किमी | सुमारे ७० लाख चौ. किमी |
| मुखाशी | मोठा त्रिभुज प्रदेश | बेटांची माळ, त्रिभुज नाही |
सरावासाठी प्रश्न
- 1भारतातील नद्यांचे वर्गीकरण कसे करतात?
- 2हिमालयीन आणि द्वीपकल्पीय नद्यांतील फरक सांगा.
- 3गंगा आणि अॅमेझॉन खोऱ्यांची तुलना करा.
- 4ब्राझीलची तीन नदी खोरी सांगा.
- 5अॅमेझॉनच्या मुखाजवळ वितरिका का नाहीत?
- 6कावेरी नदीचे महत्त्व लिहा.
- 7पश्चिमवाहिनी द्वीपकल्पीय नद्यांची वैशिष्ट्ये लिहा.
- 8पारदर्शक कागदावर गंगा आणि अॅमेझॉनची खोरी काढा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1उगमानुसार हिमालयीन आणि द्वीपकल्पीय.
- 2हिमालयीन: बारमाही, बर्फ आणि पावसावर; द्वीपकल्पीय: फक्त पावसावर, पूर्व/पश्चिमवाहिनी.
- 3अॅमेझॉनचे पाणलोट आणि विसर्ग खूप मोठे; गंगेचा त्रिभुज प्रदेश; इत्यादी.
- 4अॅमेझॉन, पॅराग्वे-पराना, सान फ्रान्सिस्को.
- 5प्रवाह इतका मोठा की गाळ साठत नाही.
- 6दुसऱ्या शतकापासून सिंचन; कावेरी त्रिभुज प्रदेशात धरण आणि कालवे आजही चालू.
- 7लहान, वेगवान, खाड्या तयार करतात.
- 8विद्यार्थ्याने नकाशे काढावेत.