पदार्थ अतिसूक्ष्म कणांनी बनलेला असतो
एक चमचा साखर पाण्याच्या ग्लासात नाहीशी होते, तरी पहिला घोट गोड लागतो. साखर गेली कुठे? जात्यावर कडक खडूचा तुकडा मऊ पूड बनतो. या दोन्ही रोजच्या गोष्टी पदार्थ कशाचा बनला आहे याचा सुगावा देतात.
सर्व पदार्थ घटक कण नावाच्या अतिशय लहान एककांच्या फार मोठ्या संख्येने बनलेले असतात. त्यांच्यातील रिकाम्या जागांना आंतरकणीय अवकाश म्हणतात. हेच पदार्थाचे कणस्वरूप होय.
मुख्य कल्पना 1 : पुन्हा पुन्हा तोडत जा — खडूचा तुकडा चुरून तुकडे करा, मग पूड करा. प्रत्येक कण अजूनही खडूच आहे, फक्त लहान. असेच तोडत गेलो तर शेवटी आपण त्या सूक्ष्म घटक कणांपर्यंत पोहोचू, जे साध्या सूक्ष्मदर्शकातूनही दिसत नाहीत. प्राचीन भारतीय विचारवंत आचार्य कणाद यांनी असे सूक्ष्म एकक कल्पिले आणि त्यांना परमाणू म्हटले.
- सोपे : खडू दळल्याने तुकडे फक्त लहान होतात; नवा पदार्थ तयार होत नाही.
- मध्यम : वाळूचा प्रत्येक कण स्वतः घटक कणांच्या प्रचंड संख्येने बनलेला असतो.
- परीक्षा-प्रकार : खडूचा तुकडा दळून पूड केली. हा भौतिक बदल आहे, कारण पूड अजूनही त्याच कणांची बनलेली खडूच आहे.
आकृतीत : प्रत्येक पायरी तुकडे आणखी लहान करते आणि शेवटची पायरी सूक्ष्म कणांपर्यंत पोहोचते.
मुख्य कल्पना 2 : कण फटींत दडतात — साखर पाण्यात ढवळली की ती घटक कणांत विभागून पाण्याच्या आंतरकणीय अवकाशांत जाते. साखर आता दिसत नाही, पण गोड चव सांगते की ती तिथेच आहे. न ढवळल्यास वरचा थर कमी गोड राहतो, कारण कण अजून पसरलेले नसतात.
- सोपे : गोड पाणी साखरेचे कण त्यात असल्याचे सिद्ध करते.
- मध्यम : विरघळलेले मीठ नाहीसे होत नाही; पाणी आटल्यावर पांढरे मिठाचे स्फटिक मागे राहतात.
- परीक्षा-प्रकार : काठोकाठ भरलेल्या ग्लासात चिमूटभर मीठ न सांडता मावते, कारण मिठाचे कण पाण्याच्या कणांमधील फटींत बसतात.
आकृतीत : कण आपल्याला दिसत नाहीत, पण त्यांचा परिणाम, गोड चव, ते आहेत असे सांगतो.
पदार्थ सूक्ष्म घटक कणांनी बनलेला असतो आणि त्यांच्यात आंतरकणीय अवकाश असतो.
विरघळलेली साखर नाहीशी झाली असे म्हणणे. ती फक्त सूक्ष्म कणांत विभागून पाण्यात मिसळते.
चव किंवा वास असेल तर कण न दिसले तरी तिथे असतात. आठवणीची युक्ती : कण खचाखच, फटी मधेमध्ये.
फरक ओळखा
| संज्ञा | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| घटक कण | पदार्थाचे मूलभूत सूक्ष्म एकक | साखरेचा कण |
| आंतरकणीय अवकाश | कणांमधील रिकामी जागा | पाण्यातील फटी |
| धुळीचा कण | अनेक कणांचा समूह | खडूच्या पुडीचा कण |
सरावासाठी प्रश्न
- 1पदार्थ बनवणाऱ्या सूक्ष्म एककांना काय म्हणतात?
- 2कणांमधील रिकाम्या जागांना काय म्हणतात?
- 3आचार्य कणाद कोण होते?
- 4साखर दिसत नसूनही पाणी गोड का लागते?
- 5बारीक खडूच्या पुडीचा एक कण म्हणजे एकच घटक कण आहे का? स्पष्ट करा.
- 6साखर पाण्यात पसरायला ढवळणे का मदत करते?
- 7आकाराच्या चढत्या क्रमाने लावा : खडूचा धुळीचा कण, खडूचा घटक कण, गोटा.
- 8एक मैत्रीण म्हणते की मीठ विरघळताना स्वतःच नष्ट झाले. एका सोप्या कृतीने ती चुकीची असल्याचे दाखवा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1घटक कण.
- 2आंतरकणीय अवकाश.
- 3सूक्ष्म अविभाज्य एकक, ज्यांना परमाणू म्हटले, ते सांगणारे प्राचीन भारतीय विचारवंत.
- 4साखर घटक कणांत विभागून पाण्यात पसरली आहे, म्हणून पाणी गोड लागते.
- 5नाही. प्रत्येक कण अतिशय मोठ्या संख्येच्या घटक कणांचा बनलेला असतो; तो फक्त लहान तुकड्यासारखा दिसतो.
- 6ढवळण्याने कण हलतात आणि संपूर्ण पाण्यात लवकर पसरतात.
- 7खडूचा घटक कण, खडूचा धुळीचा कण, गोटा.
- 8मीठ पाण्यात विरघळवून चाखा : पाणी खारट लागते. मग पाणी आटू द्या; पांढरे मीठ पुन्हा दिसते. म्हणजे मीठ सूक्ष्म कणांच्या रूपात सतत तिथेच होते.
आंतरकणीय आकर्षण आणि स्थायू अवस्था
स्टीलचा चमचा ताटात, वाटीत किंवा टेबलावर कुठेही ठेवला तरी त्याचा आकार तोच राहतो. मेणबत्ती मात्र ज्योतीजवळ मऊ पडते. काही स्थायू इतरांपेक्षा खूप घट्ट का धरून राहतात?
पदार्थाचे कण एकमेकांना ओढतात. या ओढीला आंतरकणीय आकर्षण म्हणतात. स्थायू पदार्थात आकर्षण प्रबळ असते, म्हणून कण जवळजवळ ठराविक जागी धरलेले असतात आणि स्थायूला निश्चित आकार व निश्चित आकारमान असते.
मुख्य कल्पना 1 : ठराविक जागा, सूक्ष्म कंप — स्थायूचे कण एकमेकांवरून सरकू शकत नाहीत. ते जागेवरच कंप पावतात. त्यांच्यातील फटी अतिशय लहान असतात, म्हणून स्थायू ताठर असतो आणि दाबणे फार कठीण असते.
- सोपे : स्थायूला निश्चित आकार आणि निश्चित आकारमान असते.
- मध्यम : डबा तिरपा केला तरी स्थायू वाहत नाही, कारण त्याचे कण ठराविक जागी राहतात.
- परीक्षा-प्रकार : स्थायू दाबणे कठीण असते, कारण त्याचे कण आधीच जवळ असून दाबण्यासाठी फार थोडी जागा उरते.
आकृतीत : स्थायूच्या चौकटीत कण रांगांत घट्ट बसतात; द्रवात ते सरकतात; वायूत ते दूर दूर असतात.
मुख्य कल्पना 2 : वितळबिंदू ताकद सांगतो — स्थायू तापवला की त्याचे कण जास्त कंप पावतात. वितळबिंदू नावाच्या ठराविक तापमानाला त्यांना एकमेकांवरून सरकण्याइतकी ऊर्जा मिळते आणि स्थायूचे द्रव बनते. वितळबिंदू जास्त म्हणजे आंतरकणीय आकर्षण जास्त.
- सोपे : स्थायू ज्या तापमानाला द्रव बनतो ते त्याचे वितळबिंदू.
- मध्यम : मेण सुमारे 60 °C ला आणि लोखंड सुमारे 1500 °C ला वितळते, म्हणून लोखंडात आकर्षण जास्त आहे.
- परीक्षा-प्रकार : पदार्थ P, Q, R अनुक्रमे 45 °C, 700 °C, 120 °C ला वितळतात. आकर्षणाच्या चढत्या क्रमाने ते P, R, Q असे येतात.
आकृतीत : स्तंभ जितका उंच, कणांमधील ओढ तितकी प्रबळ.
प्रबळ आकर्षण, ठराविक जागा, निश्चित आकार आणि आकारमान : हा स्थायू.
स्थायूचे कण अजिबात हलत नाहीत असे समजणे. ते जागेवर कंप पावतात.
वितळबिंदूंची तुलना करा : जास्त म्हणजे आकर्षण जास्त. आठवणीची युक्ती : जास्त वितळ = घट्ट पकड.
फरक ओळखा
| वैशिष्ट्य | स्थायू | कारण |
|---|---|---|
| आकार | निश्चित | कण स्थिर |
| फटी | अतिशय लहान | घट्ट बसलेले |
| हालचाल | फक्त कंप | प्रबळ आकर्षण |
सरावासाठी प्रश्न
- 1कणांमधील ओढीला काय म्हणतात?
- 2स्थायू अवस्थेची दोन वैशिष्ट्ये सांगा.
- 3वितळबिंदू म्हणजे काय?
- 4लोखंडी खिळा कोणत्याही वाटीत आपला आकार का टिकवतो?
- 5मेणबत्ती ज्योतीजवळ मऊ पडते, पण लोखंडी सळई पडत नाही. का?
- 6स्थायूत कण कसे हलतात?
- 7पदार्थ A आणि B अनुक्रमे 80 °C आणि 300 °C ला वितळतात. कोणात आकर्षण जास्त? कारण द्या.
- 8स्टीलचा चमचा 80 °C च्या चहात स्थायूच राहतो, पण तळहातावर बर्फ वितळतो. वितळबिंदूंच्या आधारे स्पष्ट करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1आंतरकणीय आकर्षण.
- 2निश्चित आकार आणि निश्चित आकारमान (तसेच अतिशय लहान फटी, दाबणे कठीण).
- 3ज्या तापमानाला स्थायूचे द्रवात रूपांतर होते ते.
- 4प्रबळ आकर्षण त्याचे कण ठराविक जागी धरून ठेवते.
- 5मेणात आकर्षण कमी आणि वितळबिंदू कमी; लोखंडात आकर्षण जास्त आणि वितळबिंदू खूप जास्त.
- 6ते आपल्या ठराविक जागांभोवती फक्त कंप पावतात.
- 7B, कारण त्याला वितळण्यासाठी जास्त तापमान लागते.
- 8स्टीलचा वितळबिंदू 80 °C पेक्षा खूप जास्त आहे, म्हणून ते स्थायू राहते; बर्फ 0 °C ला वितळतो, जे तळहाताच्या तापमानापेक्षा कमी आहे.
द्रव अवस्था, उकळणे आणि बाष्पीभवन
पिशवीतील दूध वाटीत ओतले की ते वाटीचा आकार घेते, पण दुधाचे प्रमाण बदलत नाही. दोरीवरचा ओला टॉवेल थंड सकाळीही वाळतो, कोणी तापवला नसतानाही.
द्रवाला निश्चित आकारमान असते पण निश्चित आकार नसतो; तो भांड्याचा आकार घेतो. त्याचे कण जवळ पण सैलपणे धरलेले असतात, म्हणून ते एकमेकांवरून सरकू शकतात. द्रव आणि वायू वाहू शकतात म्हणून त्यांना मिळून प्रवाही पदार्थ म्हणतात.
मुख्य कल्पना 1 : जवळ पण सरकण्यास मोकळे — द्रवातील फटी स्थायूपेक्षा थोड्या मोठ्या असतात. कण जवळ राहतात, म्हणून आकारमान निश्चित; पण ते फिरतात, म्हणून आकार निश्चित नाही. म्हणूनच द्रव वाहतो आणि ताठर नसतो.
- सोपे : जगमधला रस उंच ग्लासात ओतला की त्याचा आकार बदलतो, आकारमान नाही.
- मध्यम : द्रवाला ताठर म्हणता येत नाही, कारण त्याचे कण सरकतात आणि तो स्वतःचा आकार टिकवू शकत नाही.
- परीक्षा-प्रकार : पाणी सुमारे 100 °C ला आणि अल्कोहोल सुमारे 78 °C ला उकळते, म्हणून अल्कोहोलमध्ये आंतरकणीय आकर्षण कमी आहे.
आकृतीत : उकळणे ठराविक तापमानाला जलद होते; बाष्पीभवन हळू पण नेहमी शक्य असते.
द्रव अवस्था, उकळणे आणि बाष्पीभवन
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडामुख्य कल्पना 2 : उकळणे आणि बाष्पीभवन — उकळबिंदूला द्रवाचे संपूर्ण शरीरातून झपाट्याने बाष्पात रूपांतर होते. बाष्पीभवन म्हणजे कोणत्याही तापमानाला पृष्ठभागावरून होणारा हळू बदल. रुंद पृष्ठभाग, उष्णता आणि वाहती हवा त्याला वेग देतात.
- सोपे : ओले कपडे उन्हात वाळतात कारण त्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन होते.
- मध्यम : तेच पाणी अरुंद ग्लासापेक्षा रुंद ताटात लवकर वाळते, कारण जास्त पृष्ठभाग हवेला उघडा असतो.
- परीक्षा-प्रकार : एखादा पदार्थ -10 °C ला वितळतो आणि 80 °C ला उकळतो; 25 °C ला तो द्रव असतो, कारण 25 °C हे दोन्ही बिंदूंच्या मध्ये आहे.
आकृतीत : कण पृष्ठभागावरून एकेक करून निघतात, म्हणून उकळण्याची गरज नसते.
द्रव : निश्चित आकारमान, ठराविक आकार नाही, कण सरकतात. द्रव आणि वायू हे प्रवाही पदार्थ.
पाण्याची वाफ फक्त 100 °C लाच होते असे समजणे. बाष्पीभवन प्रत्येक तापमानाला होते.
दिलेल्या तापमानाची अवस्था ओळखायला वितळबिंदूच्या खाली, मध्ये की उकळबिंदूच्या वर ते पाहा. आठवणीची युक्ती : वितळाखाली = स्थायू, मध्ये = द्रव, उकळवर = वायू.
फरक ओळखा
| वैशिष्ट्य | उकळणे | बाष्पीभवन |
|---|---|---|
| तापमान | ठराविक | कोणतेही |
| कुठे | सगळा द्रव | फक्त पृष्ठभाग |
| वेग | जलद | हळू |
सरावासाठी प्रश्न
- 1द्रवाला ठराविक आकार असतो का?
- 2प्रवाही पदार्थांचे दोन प्रकार सांगा.
- 3ओले कपडे उन्हात का वाळतात?
- 4द्रव वाहू शकतो पण स्थायू का नाही?
- 5उघड्या वाटीतील पाणी 100 °C पर्यंत तापवले नसतानाही काही दिवसांत का कमी होते?
- 6उकळणे आणि बाष्पीभवन यांतील दोन फरक सांगा.
- 7एक पदार्थ 30 °C ला वितळतो आणि 150 °C ला उकळतो. 100 °C ला आणि 20 °C ला त्याची अवस्था कोणती?
- 8वाऱ्याच्या दिवशी तेवढेच पाणी रुंद ताटात आणि अरुंद ग्लासात ठेवले. कोणते आधी वाळेल आणि का?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1नाही. द्रव भांड्याचा आकार घेतो.
- 2द्रव आणि वायू.
- 3त्यातील पाण्याचे बाष्पीभवन होते आणि ते वाफेच्या रूपात निघून जाते.
- 4द्रवाचे कण सैलपणे धरलेले असून एकमेकांवरून सरकू शकतात, तर स्थायूचे कण स्थिर असतात.
- 5पृष्ठभागावरून बाष्पीभवन कोणत्याही तापमानाला होते.
- 6उकळणे ठराविक तापमानाला संपूर्ण द्रवात आणि जलद; बाष्पीभवन कोणत्याही तापमानाला पृष्ठभागावरून आणि हळू.
- 7100 °C ला तो द्रव असतो; 20 °C ला तो स्थायू असतो.
- 8ताट, कारण जास्त पृष्ठभाग उघडा असतो आणि वारा बाष्प दूर नेतो.
वायू अवस्था आणि आंतरकणीय अवकाश
स्वयंपाकाच्या गॅस सिलिंडरच्या लहानशा पोलादी शरीरात प्रचंड वायू भरलेला असतो. सायकल पंप मोठी हवा टायरमध्ये दाबून भरतो. पण पाण्याची बाटली कोणीही लहान जागेत दाबून बसवू शकत नाही.
वायूला निश्चित आकार नसतो आणि निश्चित आकारमानही नसते; तो कोणतेही भांडे भरण्यासाठी पसरतो. त्याचे कण दूर दूर असतात, त्यांच्यातील आकर्षण अतिशय कमजोर असते आणि ते सर्व दिशांना वेगाने फिरतात.
मुख्य कल्पना 1 : मोठ्या फटी, सहज दाबता येतो — वायूच्या कणांमधील अवकाश खूप मोठे असतात, म्हणून वायू सहज दाबता येतो. बंद सिरिंजमध्ये हवा असेल तर दट्ट्या खूप आत जातो, पण पाणी असेल तर तो जवळजवळ हलत नाही.
- सोपे : बंद सिरिंजचा दट्ट्या ढकलून हवा सहज दाबता येते.
- मध्यम : स्थायू जवळजवळ दाबले जात नाहीत, द्रव फार थोडे दाबले जातात आणि वायू खूप दाबले जातात.
- परीक्षा-प्रकार : दाबण्याच्या सोपेपणाचा चढता क्रम : स्थायू, द्रव, वायू.
आकृतीत : तेच ढकलणे सिरिंजमध्ये हवा असेल तेव्हा दट्ट्या खूप जास्त आत नेते.
मुख्य कल्पना 2 : फटींत काय असते? — फटी रिकाम्या असतात; त्यांत काहीच नसते, आणखी हवासुद्धा नाही. साखर किंवा मीठ पाण्यात विरघळते तेव्हा त्याचे कण पाण्याच्या कणांमधील फटींत जातात, म्हणून पाण्याची पातळी फक्त अगदी थोडी वाढते. हवा प्रदूषणाचे तज्ज्ञ SPM म्हणजे निलंबित कणमय पदार्थ यांबद्दल बोलतात : हवेत तरंगणारे धुळीचे कण, प्रत्येक कण असंख्य घटक कणांचा समूह.
- सोपे : हवेच्या कणांमधील जागा रिकाम्या असतात.
- मध्यम : काठोकाठ भरलेल्या पाण्याच्या ग्लासात थोडे मीठ न सांडता घालता येते, कारण ते फटींत बसते.
- परीक्षा-प्रकार : SPM धूळ प्रकाशाच्या झोतात दिसते, पण हवेचे घटक कण पाहण्यासाठी फारच लहान असतात.
आकृतीत : फटी स्थायू, द्रव, वायू या क्रमाने मोठ्या होतात, म्हणून वायू सर्वात सहज दाबता येतो.
वायू : निश्चित आकार व आकारमान नाही, मोठ्या फटी, कमजोर आकर्षण, सहज दाबता येतो.
हवेच्या कणांमधील फटींत आणखी हवा असते असे समजणे. त्या रिकाम्या असतात.
फटी जितक्या मोठ्या, दाबणे तितके सोपे. आठवणीची युक्ती : वायू = जास्त फटी, सोपे दाबणे.
फरक ओळखा
| वैशिष्ट्य | स्थायू | द्रव | वायू |
|---|---|---|---|
| आकार | निश्चित | ठराविक नाही | ठराविक नाही |
| आकारमान | निश्चित | निश्चित | निश्चित नाही |
| फटी | अतिशय लहान | लहान | मोठ्या |
सरावासाठी प्रश्न
- 1हवेच्या कणांमधील फटी कशाने भरलेल्या असतात?
- 2कोणती अवस्था सर्वात सहज दाबता येते?
- 3SPM चा अर्थ काय?
- 4वायू कोणतेही भांडे का भरतो?
- 5स्वयंपाकाच्या गॅस सिलिंडरमध्ये इतका वायू कसा मावतो?
- 6साखर विरघळल्यावर पाण्याची पातळी थोडीच का वाढते?
- 7फटींच्या वाढत्या आकारानुसार लावा : वायू, स्थायू, द्रव.
- 8SPM चे कण हवेत तरंगताना दिसतात, पण हवेचे कण दिसत नाहीत. स्पष्ट करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1कशानेच नाही; फटी रिकाम्या असतात.
- 2वायू अवस्था.
- 3निलंबित कणमय पदार्थ (Suspended Particulate Matter).
- 4त्याचे कण दूर असतात, अतिशय कमजोर आकर्षण असते आणि ते सर्व दिशांना मोकळे फिरतात.
- 5कणांमधील मोठ्या फटींमुळे वायू दाबता येतो.
- 6साखरेचे कण पाण्याच्या कणांमधील फटींत जातात.
- 7स्थायू, द्रव, वायू.
- 8SPM चा कण असंख्य घटक कणांनी बनलेली धूळ असते, म्हणून तो हवेच्या एका कणापेक्षा खूप मोठा असतो.
कणांची हालचाल आणि औष्णिक ऊर्जा
शेजारी स्वयंपाक सुरू करतात तेव्हा वास काही मिनिटांत तुमच्या घरात पोहोचतो. स्थिर पाण्यात टाकलेला शाईचा थेंब हळूहळू संपूर्ण ग्लास रंगवतो. कोणी ढवळले नाही, तरी रंग आणि वास पसरले.
पदार्थाचे कण नेहमी हलत असतात. एका पदार्थाने दुसऱ्यात स्वाभाविकपणे पसरण्याला विसरण म्हणतात. कणांची औष्णिक ऊर्जा तापमानावर अवलंबून असते : जास्त उष्णतेने ते वेगाने हलतात.
मुख्य कल्पना 1 : विसरण हालचाल सिद्ध करते — पोटॅशियम परमँगनेटचा स्फटिक पाणी हळूहळू रंगवतो, कारण त्याचे कण स्वतःहून पाण्यात जातात. उदबत्तीचा वासही हवेत असाच पसरतो. विसरण वायूंत सर्वात जलद, द्रवांत हळू आणि स्थायूंत फार हळू असते.
- सोपे : उदबत्तीचा सुगंध विसरणाने संपूर्ण खोलीत पोहोचतो.
- मध्यम : शाई थंड पाण्यापेक्षा गरम पाण्यात जलद पसरते, कारण जास्त तापमानाला कण वेगाने हलतात.
- परीक्षा-प्रकार : स्थायूंत विसरण फार हळू असते, कारण प्रबळ आकर्षणाने कण ठराविक जागी धरलेले असतात.
आकृतीत : रंगीत कण हळूहळू पाण्याच्या कणांमधील फटींत जातात आणि शेवटी समान पसरतात.
मुख्य कल्पना 2 : औष्णिक ऊर्जा अवस्था ठरवते — स्थायू तापवला की त्याचे कण वेगाने हलतात. वितळबिंदूला ते सरकू लागतात आणि द्रव बनतो. उकळबिंदूला ते सुटून जातात आणि वायू बनतो. वायू थंड केला की कण मंदावतात, एकत्र येतात आणि द्रव बनतो.
- सोपे : पदार्थ तापवल्याने त्याच्या कणांना अधिक औष्णिक ऊर्जा मिळते.
- मध्यम : साखर थंड चहापेक्षा गरम चहात लवकर विरघळते, कारण कण वेगाने हलून लवकर मिसळतात.
- परीक्षा-प्रकार : कणामागील औष्णिक ऊर्जेचा चढता क्रम : -10 °C चा बर्फ, 30 °C चे पाणी, 110 °C ची वाफ.
आकृतीत : प्रत्येक पायरीत कणांना जास्त ऊर्जा असते आणि त्यांची एकमेकांवरील पकड कमी असते.
कण नेहमी हलत असतात; विसरण आणि उष्णता दोन्ही हे सिद्ध करतात.
फक्त वायूचे कण हलतात असे म्हणणे. स्थायू आणि द्रवांतील कणही हलतात, फक्त कमी मोकळेपणाने.
जास्त उष्णता, वेगवान कण, जलद पसरणे. आठवणीची युक्ती : गरम = घाई.
फरक ओळखा
| अवस्था | कणांची हालचाल | विसरण |
|---|---|---|
| स्थायू | जागेवर कंप | फार हळू |
| द्रव | सरकत फिरतात | हळू |
| वायू | सर्वत्र वेगाने फिरतात | जलद |
सरावासाठी प्रश्न
- 1एका पदार्थाने दुसऱ्यात पसरण्याला काय म्हणतात?
- 2तापमान वाढल्यावर कणांचे काय होते?
- 3विसरणाचे रोजच्या जीवनातील एक उदाहरण सांगा.
- 4शाई गरम पाण्यात जलद का पसरते?
- 5स्थायूंत विसरण फार हळू का असते?
- 6वायू खूप थंड केला तर त्याचे काय होते?
- 7कणामागील औष्णिक ऊर्जेच्या चढत्या क्रमाने लावा : 110 °C ची वाफ, -10 °C चा बर्फ, 30 °C चे पाणी.
- 8विसरण कणांमधील फटींच्या कल्पनेला कसा आधार देते?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1विसरण.
- 2ते अधिक वेगाने हलतात.
- 3शिजणाऱ्या अन्नाचा वास शेजाऱ्यांपर्यंत पोहोचणे (किंवा उदबत्तीचा सुगंध).
- 4जास्त तापमानाला कण वेगाने हलतात, म्हणून ते लवकर मिसळतात.
- 5स्थायूचे कण ठराविक जागी धरलेले असून भटकू शकत नाहीत.
- 6त्याचे कण मंदावतात, जवळ येतात आणि द्रव बनू शकतात.
- 7-10 °C चा बर्फ, 30 °C चे पाणी, 110 °C ची वाफ.
- 8एका पदार्थाचे कण दुसऱ्याच्या कणांमधील फटींत जातात; फटी नसत्या तर मिसळणे अशक्य झाले असते.
कणांची हालचाल आणि औष्णिक ऊर्जा
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा