सौरमालेतील पृथ्वी आणि राहण्यायोग्य पट्टा
थंड संध्याकाळी मीना शेकोटीजवळ बसते. खूप जवळ बसली तर चेहरा भाजतो, खूप दूर बसली तर ती थरथरते, आणि एका विशिष्ट अंतरावर तिला अगदी ऊब वाटते. सूर्याभोवतीचे ग्रह असेच असतात.
राहण्यायोग्य पट्टा म्हणजे ताऱ्याभोवतीच्या अशा अंतरांचा पट्टा जो फार गरमही नाही आणि फार थंडही नाही, म्हणून तिथे पाणी द्रव राहू शकते. पृथ्वी सूर्याच्या राहण्यायोग्य पट्ट्यात आहे.
मुख्य कल्पना 1 : आठ ग्रह, दोन गट — आतील चार ग्रह (बुध, शुक्र, पृथ्वी, मंगळ) लहान आणि खडकाळ आहेत. बाहेरील चार ग्रह (गुरू, शनी, युरेनस, नेपच्यून) मोठे आणि मुख्यतः वायूंचे बनलेले आहेत. सूर्यापासून मोजताना पृथ्वी तिसरा ग्रह आहे.
- सोपे : पृथ्वी तिसरा ग्रह आहे आणि एकूण ग्रह 8 आहेत.
- मध्यम : गुरू आणि शनी वायुरूप राक्षसी ग्रह आहेत, तर मंगळ लहान आणि खडकाळ आहे.
- परीक्षा-प्रकार : 8 ग्रहांपैकी 4 खडकाळ आणि 4 वायुरूप आहेत, म्हणून पृथ्वी खडकाळ गटात येते.
आकृतीत : ग्रह सूर्यापासून जवळच्यापासून दूरच्यापर्यंत मांडले आहेत आणि पृथ्वी तिसरी आहे.
मुख्य कल्पना 2 : पृथ्वीचे अंतर का महत्त्वाचे आहे — आपल्याला माहीत असलेल्या जीवनाला द्रव पाणी लागते, आणि पृथ्वीच्या अंतरावर महासागर व नद्यांतील पाणी द्रव राहते. शुक्राभोवती कार्बन डायऑक्साइडचे दाट वातावरण उष्णता कोंडते, म्हणून तो सर्वात उष्ण ग्रह आहे. मंगळ पट्ट्याच्या थंड काठावर आहे, तिथे थंड आणि विरळ हवा आहे, आणि पूर्वीच्या पाण्याच्या खुणांमुळे तिथे कधी जीवन होते का हा प्रश्न शास्त्रज्ञांना पडतो.
- सोपे : सूर्यापासूनच्या अंतरामुळे पृथ्वीवर द्रव पाणी आहे.
- मध्यम : शुक्र बुधापेक्षा उष्ण आहे कारण त्याची दाट हवा उष्णता कोंडते.
- परीक्षा-प्रकार : सरासरी सुमारे 170 °C आणि 450 °C असल्याने शुक्र बुधापेक्षा सुमारे 280 °C जास्त उष्ण आहे, तरी तो सूर्यापासून जास्त दूर आहे.
आकृतीत : बुध सूर्याच्या जवळ असूनही शुक्र सर्वात उष्ण आहे, तर पृथ्वी सौम्य राहते.
पृथ्वी राहण्यायोग्य पट्ट्यात आहे, जिथे पाणी द्रव राहू शकते.
सूर्याच्या सर्वात जवळचा ग्रह सर्वात उष्ण असतो असे समजणे. शुक्र जास्त उष्ण आहे कारण त्याचे दाट वातावरण उष्णता कोंडते.
ग्रहांचा क्रम एका वाक्यात शिका. आठवणीची युक्ती : "My Very Educated Mother Just Served Us Noodles" = Mercury (बुध), Venus (शुक्र), Earth (पृथ्वी), Mars (मंगळ), Jupiter (गुरू), Saturn (शनी), Uranus (युरेनस), Neptune (नेपच्यून).
फरक ओळखा
| गट | कशाचे बनलेले | ग्रह |
|---|---|---|
| आतील ग्रह | खडक आणि धातू | बुध ते मंगळ |
| बाहेरील ग्रह | मुख्यतः वायू | गुरू ते नेपच्यून |
| राहण्यायोग्य पट्टा | द्रव पाणी शक्य | पृथ्वी |
सरावासाठी प्रश्न
- 1सौरमालेत किती ग्रह आहेत?
- 2सूर्यापासून तिसरा ग्रह कोणता?
- 3राहण्यायोग्य पट्टा म्हणजे काय?
- 4चार खडकाळ ग्रहांची नावे सांगा.
- 5शुक्र बुधापेक्षा जास्त उष्ण का आहे?
- 6सूर्यापासून खूप दूर असलेल्या ग्रहावरील पाण्याचे काय होते?
- 7एका ग्रहाचे सरासरी तापमान 450 °C आणि दुसऱ्याचे 170 °C आहे. पहिला किती जास्त उष्ण आहे, आणि कोणता वायू हे समजावतो?
- 8पृथ्वीपेक्षा सूर्याच्या थोड्याच जवळ असलेल्या ग्रहावर कदाचित महासागर का नसतील?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1आठ.
- 2पृथ्वी.
- 3ताऱ्याभोवतीच्या अंतरांचा तो पट्टा जिथे पाणी द्रव राहू शकते.
- 4बुध, शुक्र, पृथ्वी आणि मंगळ.
- 5त्याचे दाट कार्बन डायऑक्साइडचे वातावरण उष्णता कोंडते.
- 6ते गोठते.
- 7450 - 170 = 280 °C जास्त उष्ण; कार्बन डायऑक्साइड.
- 8तिथे खूप उष्णता असेल, म्हणून पाण्याचे बाष्पीभवन होईल.
सौरमालेतील पृथ्वी आणि राहण्यायोग्य पट्टा
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडाआकार, वातावरण, ओझोन आणि चुंबकीय क्षेत्र
उन्हाच्या दिवशी आई झोपलेल्या बाळाला टोपी घालते आणि पातळ चादर पांघरते. पृथ्वीलाही संरक्षण देणारे थर आहेत.
वातावरण म्हणजे पृथ्वीभोवतीचा वायूंचा थर. ओझोन थर हा त्याचाच भाग असून तो हानिकारक अतिनील (UV) किरण शोषून घेतो. चुंबकीय क्षेत्र म्हणजे पृथ्वीभोवतीचा तो भाग जिथे तिचे चुंबकत्व कार्य करते आणि अवकाशातील हानिकारक कणांना दूर ढकलते.
मुख्य कल्पना 1 : योग्य आकार आणि वातावरण — पृथ्वी इतकी मोठी आहे की तिचे गुरुत्वाकर्षण हवा धरून ठेवते, पण इतकी मोठी नाही की सजीवांना चिरडेल. चंद्र आणि बुध वातावरण टिकवण्यासाठी खूपच लहान आहेत. हवा श्वासासाठी ऑक्सिजन देते आणि नैसर्गिक हरितगृह परिणामाने पृथ्वीला रात्री गोठण्यापासून उबदार ठेवते.
- सोपे : गुरुत्वाकर्षण पृथ्वीभोवती वातावरण धरून ठेवते.
- मध्यम : चंद्राला जवळजवळ हवा नाही कारण त्याचे गुरुत्वाकर्षण कमकुवत आहे.
- परीक्षा-प्रकार : वातावरण नसते तर पृथ्वी उष्णता लवकर गमावून रात्री खूप थंड झाली असती.
आकृतीत : फक्त मधला आकार जीवनाला न चिरडता वातावरण धरून ठेवू शकतो.
मुख्य कल्पना 2 : तीन कवचे — ओझोन थर बहुतेक अतिनील किरण अडवतो, जे पेशींना हानी करू शकतात. पृथ्वीचे चुंबकीय क्षेत्र गाभ्यातील वितळलेल्या लोखंडाच्या हालचालीतून निर्माण होते असे मानले जाते, आणि ते वैश्विक किरण व सौर वारा यांसारख्या वेगवान कणांना दूर ढकलते. वातावरणासोबत ते पृथ्वीवरील जीवनाचे रक्षण करतात.
- सोपे : ओझोन थर हानिकारक अतिनील किरण अडवतो.
- मध्यम : चुंबकीय क्षेत्र अवकाशातील हानिकारक कणांना दूर ढकलते.
- परीक्षा-प्रकार : मोकळेपणाने लटकवलेला चुंबक ठराविक दिशेत स्थिर होतो कारण पृथ्वी स्वतः प्रचंड चुंबकासारखी वागते.
आकृतीत : प्रत्येक कवच जीवनाला वेगळ्या धोक्यापासून वाचवते.
गुरुत्वाकर्षण हवा धरते, ओझोन अतिनील किरण अडवतो आणि चुंबकीय क्षेत्र कणांना दूर वळवते.
ओझोन सर्व सूर्यप्रकाश अडवतो असे समजणे. तो मुख्यतः हानिकारक अतिनील भाग शोषतो.
प्रत्येक कवचाला त्याचा धोका जोडा. आठवणीची युक्ती : "AOM" = Air (हवा) उबदार ठेवते, Ozone (ओझोन) अतिनील अडवतो, Magnetic field (चुंबकीय क्षेत्र) कण वळवते.
फरक ओळखा
| कवच | काय करते | कोणता धोका सांभाळते |
|---|---|---|
| वातावरण | हवा धरते, उष्णता कोंडते | थंडी आणि श्वासासाठी हवा नसणे |
| ओझोन थर | अतिनील किरण शोषतो | त्वचा आणि पेशींची हानी |
| चुंबकीय क्षेत्र | कण दूर वळवते | सौर वारा, वैश्विक किरण |
सरावासाठी प्रश्न
- 1वातावरण म्हणजे काय?
- 2कोणता थर हानिकारक अतिनील किरण अडवतो?
- 3पृथ्वीचे चुंबकीय क्षेत्र कशामुळे निर्माण होते असे मानले जाते?
- 4चंद्राला जवळजवळ वातावरण का नाही?
- 5मोकळेपणाने लटकवलेला चुंबक ठराविक दिशेला का दाखवतो?
- 6चुंबकीय क्षेत्र कोणत्या दोन गोष्टी दूर ठेवते?
- 7एक ग्रह इतका मोठा आहे की त्याचे गुरुत्वाकर्षण सजीवांना चिरडते. तो आपल्यासारख्या जीवनासाठी योग्य आहे का? स्पष्ट करा.
- 8ओझोन थर खूप पातळ झाला तर जमिनीवरील जीवनाला कशी हानी होईल, ते एका प्रकारे सांगा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1पृथ्वीभोवतीचा वायूंचा थर.
- 2ओझोन थर.
- 3गाभ्यातील वितळलेल्या लोखंडाची हालचाल.
- 4त्याचे गुरुत्वाकर्षण वायू धरून ठेवण्यास खूप कमकुवत आहे.
- 5पृथ्वी प्रचंड चुंबकासारखी वागते आणि चुंबक तिच्या क्षेत्राशी जुळतो.
- 6वैश्विक किरण आणि सौर वारा.
- 7नाही, कारण तीव्र ओढीने सजीव चिरडले जातील.
- 8जास्त अतिनील किरण जमिनीवर पोहोचतील आणि त्वचा, डोळे व वनस्पतींना हानी करतील.
पृथ्वीचे गोल आणि जीवनाचा समतोल
रवी कुंडीतील रोपाला पाणी घालतो. माती, पाणी, भोवतीची हवा आणि रोप स्वतः, सगळे एका लहानशा जागेत एकत्र काम करतात.
पृथ्वीला चार जोडलेले गोल आहेत : शिलावरण (खडक आणि माती), जलावरण (सर्व पाणी), वातावरण (हवा) आणि जीवावरण (सर्व सजीव, जे इतर तिन्ही गोलांत आढळतात).
मुख्य कल्पना 1 : चार गोल, एक ग्रह — शिलावरण म्हणजे घन कवच, जलावरणात महासागर, नद्या, बर्फ आणि भूजल येते, आणि वातावरण म्हणजे हवेचे आवरण. बहुतेक पाणी खाऱ्या महासागरांत आहे. जीवावरण वेगळा थर नाही; ते इतर तिन्हींमध्ये पसरलेले असते, आणि चारही गोल पदार्थ व ऊर्जेची देवाणघेवाण करतात.
- सोपे : खडक आणि माती शिलावरणात येतात, आणि पाणी जलावरणात.
- मध्यम : नदीतील मासा जलावरणात राहतो आणि जीवावरणाचा भाग आहे.
- परीक्षा-प्रकार : झाड मातीतील खनिजे, पाणी आणि कार्बन डायऑक्साइड वापरते, म्हणून ते चारही गोलांना स्पर्श करते.
आकृतीत : जीवावरण वेगळे काढलेले नाही, कारण सजीव तिन्ही गोलांत आढळतात.
मुख्य कल्पना 2 : जोडलेले गोल आणि जीवनाचा समतोल — एका गोलातील बदल इतरांपर्यंत पोहोचतो. वनस्पती अन्न आणि ऑक्सिजन बनवतात, प्राणी कार्बन डायऑक्साइड सोडतात, आणि विघटक पोषकद्रव्ये मातीत परत देतात. सजीव एकमेकांवर आणि गोलांवर अवलंबून असतात, हाच जीवनाचा समतोल. विघटक नाहीसे झाले तर मृत पदार्थ साचत जाईल आणि पोषकद्रव्ये मातीत परत जाणार नाहीत.
- सोपे : विघटक मृत पदार्थाचे पोषकद्रव्यांत विघटन करतात.
- मध्यम : प्राणी बाहेर टाकतात तो कार्बन डायऑक्साइड वनस्पती वापरतात.
- परीक्षा-प्रकार : उतारावरील जंगल तोडल्यावर पावसाने माती नदीत वाहून जाते, म्हणून जीवावरण, शिलावरण आणि जलावरण तिन्ही प्रभावित होतात.
आकृतीत : जीवावरणातील बदल शिलावरणातून जलावरणापर्यंत पोहोचतो.
चारही गोल जोडलेले आहेत, म्हणून एकातील बदल इतरांवर परिणाम करतो.
जीवावरण हा हवेच्या वरचा वेगळा थर आहे असे समजणे. ते इतर गोलांच्या आत असते.
शब्दमुळे वापरा. आठवणीची युक्ती : litho = खडक, hydro = पाणी, atmo = हवा, bio = जीवन.
फरक ओळखा
| गोल | काय असते | उदाहरण |
|---|---|---|
| शिलावरण | खडक आणि माती | पर्वत, शेतातील माती |
| जलावरण | सर्व पाणी | नदी, महासागर, बर्फ |
| जीवावरण | सर्व सजीव | झाड, मासा, पक्षी |
सरावासाठी प्रश्न
- 1पृथ्वीच्या चार गोलांची नावे सांगा.
- 2कोणत्या गोलात सर्व पाणी येते?
- 3जीवावरण म्हणजे काय?
- 4एक पक्षी नदीचे पाणी पितो. तो कोणते दोन गोल जोडतो?
- 5विघटक काय करतात?
- 6वायूंमार्फत वनस्पती आणि प्राणी यांच्यातील एक दुवा सांगा.
- 7टेकडीवर पाऊस पडून ओढा भरतो. कोणते तीन गोल जोडले जातात?
- 8सर्व विघटक काढून टाकले तर जीवनाच्या समतोलाला हानी का होईल?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1शिलावरण, जलावरण, वातावरण आणि जीवावरण.
- 2जलावरण.
- 3पृथ्वीचा तो भाग जिथे सजीव आढळतात.
- 4जीवावरण आणि जलावरण.
- 5ते मृत पदार्थाचे पोषकद्रव्यांत विघटन करतात, जी मातीत परत जातात.
- 6वनस्पती ऑक्सिजन सोडतात आणि प्राणी सोडतात तो कार्बन डायऑक्साइड वापरतात.
- 7वातावरण, शिलावरण आणि जलावरण.
- 8मृत पदार्थ साचत जाईल आणि पोषकद्रव्ये मातीत परत जाणार नाहीत.
प्रजनन : अलैंगिक आणि लैंगिक
माळी गुलाबाचे खोड कापून लावतो आणि नवीन गुलाब उगवतो. त्याच बागेत परागणानंतर तयार झालेल्या बियेतून आंब्याचे झाड उगवते.
प्रजनन म्हणजे सजीव आपल्यासारख्या नवीन व्यक्ती निर्माण करण्याची क्रिया. अलैंगिक प्रजननात एकच जनक संतती निर्माण करतो, आणि लैंगिक प्रजननात नर आणि मादी युग्मके एकत्र येतात.
मुख्य कल्पना 1 : अलैंगिक प्रजननासाठी एक जनक लागतो — अमिबा दोन भागांत विभागतो (द्विभाजन), यीस्ट आणि हायड्रा कळी वाढवतात (मुकुलायन), ब्रेड मोल्ड आणि नेचे बीजाणू बनवतात, आणि गुलाब किंवा बटाटा वनस्पतीच्या भागातून उगवू शकतात (कायिक प्रजनन). संतती जनकासारखीच जवळजवळ सारखी असते.
- सोपे : अमिबा द्विभाजनाने प्रजनन करतो.
- मध्यम : बटाट्याची कळी एकाच जनकापासून नवीन झाड बनते.
- परीक्षा-प्रकार : ज्या शेतकऱ्याला केळीची अनेक सारखी झाडे हवी असतात तो चांगल्या जनक झाडापासून कायिक प्रजनन वापरतो.
आकृतीत : प्रत्येक पद्धतीत एकाच जनकापासून नवीन व्यक्ती तयार होतात.
मुख्य कल्पना 2 : लैंगिक प्रजननासाठी दोन जनक लागतात — नर युग्मक आणि मादी युग्मक फलनात एकत्र येऊन युग्मनज बनवतात, जो नवीन जीवात वाढतो. फुलझाडांमध्ये परागण परागकण परागकोशातून कुक्षीपर्यंत नेते. फलन कोंबडी किंवा माणसात अंतर्गत असते आणि बेडूक किंवा माशात बाह्य असते. संततीत विविधता दिसते, ज्यामुळे परिसर बदलला तर काहींना टिकण्यास मदत होते.
- सोपे : नर आणि मादी युग्मकांच्या मीलनाला फलन म्हणतात.
- मध्यम : बेडूक पाण्यात अंडी घालतो, जिथे बाह्य फलन होते.
- परीक्षा-प्रकार : कलमांपासून उगवलेल्या सारख्या झाडांच्या शेताला एकच रोग सर्वांना होऊ शकतो, तर वेगवेगळ्या झाडांत टिकणारी झाडे असण्याची शक्यता जास्त असते.
आकृतीत : फलनातून युग्मनज बनतो, जो नवीन जीवात विकसित होतो.
अलैंगिकासाठी एक जनक लागतो आणि जवळजवळ सारखी संतती मिळते; लैंगिकासाठी दोन जनक लागतात आणि विविधता मिळते.
परागण आणि फलन यांची गल्लत करणे. परागण म्हणजे परागकण नेणे; फलन म्हणजे युग्मकांचे मीलन.
जनक मोजा. आठवणीची युक्ती : A = Alone (एकटा, एक जनक), S = Share (वाटणे, दोन जनक आपली वैशिष्ट्ये वाटून देतात).
फरक ओळखा
| वैशिष्ट्य | अलैंगिक | लैंगिक |
|---|---|---|
| जनक | एक | दोन |
| संतती | जवळजवळ सारखी | विविधता दाखवते |
| उदाहरणे | अमिबा, गुलाबाचे कलम | कोंबडी, बेडूक, आंब्याची बी |
सरावासाठी प्रश्न
- 1प्रजनन म्हणजे काय?
- 2अलैंगिक प्रजननासाठी किती जनक लागतात?
- 3नर आणि मादी युग्मकांच्या मीलनाला काय म्हणतात?
- 4यीस्ट कोणत्या पद्धतीने प्रजनन करते?
- 5अंतर्गत आणि बाह्य फलनाचे प्रत्येकी एक उदाहरण द्या.
- 6कलमांपासून जनकासारखीच झाडे का मिळतात?
- 7शेतकऱ्याला एका चांगल्या झाडापासून केळीची 40 सारखी झाडे हवी आहेत. त्याने कोणती पद्धत वापरावी आणि का?
- 8सारख्या झाडांच्या शेताला एका रोगाचा धोका का असतो?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1आपल्यासारख्या नवीन व्यक्ती निर्माण करणे.
- 2एक.
- 3फलन.
- 4मुकुलायन.
- 5अंतर्गत : कोंबडी किंवा माणूस; बाह्य : बेडूक किंवा मासा.
- 6फक्त एकच जनक असतो, म्हणून वैशिष्ट्ये प्रतिकृत होतात.
- 7कायिक प्रजनन, कारण त्यातून तीच चांगली चव असलेली सारखी झाडे मिळतात.
- 8सर्व झाडे सारखी असल्याने तोच रोग सर्वांना होऊ शकतो.
पृथ्वीवरील जीवनाला धोके आणि आपण काय करू शकतो
इम्रानच्या शाळेत दिवसभर दिवे चालू असतात आणि कचरा बाहेर जाळला जातो. त्याचा वर्ग वीज वाचवण्यासाठी आणि झाडे लावण्यासाठी हरित मंडळ सुरू करतो.
जागतिक तापमानवाढ म्हणजे कार्बन डायऑक्साइड आणि मिथेनसारख्या अतिरिक्त हरितगृह वायूंमुळे पृथ्वीच्या सरासरी तापमानात होणारी वाढ. तिच्यातून हवामान बदल होतो, म्हणजे हवामानाच्या स्वरूपात दीर्घकाळ होणारा बदल.
मुख्य कल्पना 1 : पृथ्वी का तापत आहे — कोळसा, पेट्रोल आणि डिझेल जाळल्याने कार्बन डायऑक्साइड वाढतो, आणि जंगलतोडीने तो शोषणारी झाडे कमी होतात. शेती आणि कचऱ्यामुळे मिथेन वाढतो. अतिरिक्त वायू जास्त उष्णता अडवतात, ज्यामुळे बर्फ वितळतो, समुद्राची पातळी वाढते आणि जोरदार पाऊस, पूर, दुष्काळ व प्रबळ चक्रीवादळे येतात. सीएफसी नावाच्या वायूंनी एकेकाळी ओझोन थर पातळ केला, आणि जागतिक प्रयत्नांनी ते कमी झाले.
- सोपे : इंधन जाळल्याने कार्बन डायऑक्साइड हा हरितगृह वायू बाहेर पडतो.
- मध्यम : हिमनद्या आणि ध्रुवीय बर्फ वितळल्याने समुद्राची पातळी वाढते.
- परीक्षा-प्रकार : जास्त इंधन जळणे आणि कमी झाडे यामुळे हवेत जास्त कार्बन डायऑक्साइड राहतो आणि जास्त उष्णता अडवली जाते.
आकृतीत : प्रत्येक टप्पा पुढच्याकडे नेतो आणि शेवटी समुद्र वाढतो.
मुख्य कल्पना 2 : आपण काय करू शकतो — आपण कमी वापरू, पुन्हा वापरू आणि पुनर्चक्रित करू शकतो, सौर ऊर्जेसारखी स्वच्छ ऊर्जा वापरू शकतो, झाडे लावू शकतो, पाणी आणि वीज वाचवू शकतो, चालत किंवा सायकलने जाऊ शकतो, आणि कचरा जाळणे टाळू शकतो. मिशन लाइफ (पर्यावरणासाठी जीवनशैली) प्रत्येकाला पर्यावरणाचे रक्षण करणाऱ्या छोट्या सवयी अंगीकारण्यास सांगते. अनेक छोट्या कृती मिळून मोठा फरक पडतो.
- सोपे : नवीन प्लास्टिक पिशवी घेण्याऐवजी कापडी पिशवी बाळगा.
- मध्यम : चालणे, सायकल किंवा बस खाजगी गाडीपेक्षा कमी इंधन जाळते.
- परीक्षा-प्रकार : वीज वाचवणारी, झाडे लावणारी आणि कचरा कमी करणारी शाळा फक्त एकच गोष्ट करणाऱ्या शाळेपेक्षा जास्त कार्बन पदचिन्ह कमी करते.
आकृतीत : तीन आर मिळून कचरा कमी करतात आणि संसाधने वाचवतात.
कमी हरितगृह वायू आणि जास्त झाडे तापमानवाढ मंद करण्यास मदत करतात.
एका व्यक्तीच्या छोट्या कृतींना महत्त्व नसते असे समजणे. अनेक छोट्या कृती मिळून मोठे काम होते.
तीन आर पाळा. आठवणीची युक्ती : Reduce (कमी करा), Reuse (पुन्हा वापरा), Recycle (पुनर्चक्रित करा) आणि एक Tree (झाड) लावा.
फरक ओळखा
| संज्ञा | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| जंगलतोड | जंगले तोडणे | टेकडीचा उतार मोकळा करणे |
| वनीकरण | झाडे लावणे | शाळेतील नवीन वनराई |
| हरितगृह वायू | उष्णता अडवतो | कार्बन डायऑक्साइड, मिथेन |
सरावासाठी प्रश्न
- 1जागतिक तापमानवाढ म्हणजे काय?
- 2एका हरितगृह वायूचे नाव सांगा.
- 3तीन आर कोणते?
- 4हिमनद्यांचा बर्फ वितळल्याने समुद्राची पातळी का वाढते?
- 5झाडे जागतिक तापमानवाढीविरुद्ध कशी मदत करतात?
- 6पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी तुम्ही रोज करू शकता अशा दोन गोष्टी सांगा.
- 7एक शाळा दर आठवड्याला 30 युनिट वीज वाचवते. 12 आठवड्यांत ती किती युनिट वाचवते?
- 840 वेगळ्या गाड्यांऐवजी 40 माणसे एका बसमधून प्रवास करतात. किती कमी वाहने इंधन जाळतात आणि यामुळे फायदा का होतो?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1अतिरिक्त हरितगृह वायूंमुळे पृथ्वीच्या सरासरी तापमानात होणारी वाढ.
- 2कार्बन डायऑक्साइड किंवा मिथेन.
- 3कमी करा, पुन्हा वापरा आणि पुनर्चक्रित करा.
- 4जमिनीवरील बर्फाचे अतिरिक्त पाणी महासागरांत वाहून जाते.
- 5ते हवेतील कार्बन डायऑक्साइड शोषून घेतात.
- 6उदाहरणार्थ : दिवे बंद करणे आणि कापडी पिशवी बाळगणे.
- 730 x 12 = 360 युनिट.
- 839 वाहने कमी; कमी इंधन जळते, म्हणून हवेत कमी कार्बन डायऑक्साइड जातो.
पृथ्वीवरील जीवनाला धोके आणि आपण काय करू शकतो
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडा