प्रकरण 7: ऊर्जा — वस्तू कशा चालतात

ऊर्जा म्हणजे जे वस्तूंना हलवते, चमकवते, आवाज करवते, काम करवते आणि तापमान बदलते. आपण ती गती, प्रकाश, ध्वनी आणि उष्णता अशा रूपांत पाहतो. हवा निसटताना फुगा पुढे जाणे, ओढलेली रबर बँड कंप पावून आवाज करणे आणि उन्हात पाणी गरम होणे ही साधी उदाहरणे आहेत.

सजीवांना अन्नातून ऊर्जा मिळते, म्हणजे अन्न हे आपले इंधन आहे. वाहने पेट्रोल, डिझेल अशा इंधनावर चालतात; स्वयंपाकासाठी गॅस, लाकूड आणि कोळसा वापरतात. दिव्यात तेल हे इंधन असते. वीज पंखे, टीव्ही, बल्ब आणि हीटरला गती, ध्वनी, प्रकाश आणि उष्णता देते. लाकूड किंवा कोळसा जाळल्याने धूर आणि प्रदूषण होते.

सूर्य हा पृथ्वीवरील जीवनासाठी ऊर्जेचा मुख्य स्रोत आहे. सौर पॅनेल सूर्यप्रकाशाचे विजेत रूपांतर करतात, पवनचक्की वाऱ्यात फिरून वीज बनवते आणि वाहते किंवा पडणारे पाणी सुद्धा वीज निर्माण करू शकते. अशी वीज धूर किंवा कचरा करत नाही, म्हणून तिला स्वच्छ ऊर्जा म्हणतात. जुनी जहाजे वाऱ्याच्या ऊर्जेसाठी शिडे वापरत.

वीज उपयोगी आहे पण निष्काळजीपणे वापरल्यास धोकादायक. तारांना हात लावू नका, सॉकेटमध्ये वस्तू घालू नका, ट्रान्सफॉर्मरजवळ खेळू नका; तुटलेल्या तारांपासून दूर राहा आणि मोठ्यांना सांगा. ऊर्जा कार्यक्षमता म्हणजे कमी ऊर्जेत तेच काम, जसे एलईडी बल्ब कमी विजेत तेवढाच प्रकाश देतो. आपले शरीर आणि बॅटरी दोन्ही नंतरच्या वापरासाठी ऊर्जा साठवतात.