प्रकरण 8: कपडे — वस्तू कशा बनतात

विणकाम म्हणजे धागे वर-खाली गुंफणे: एक संच उभा आणि दुसरा आडवा, त्यातून चटई, टोपल्या किंवा कापड बनते. हाताने मागावर विणल्यास हातमाग कापड मिळते आणि भारत हजारो वर्षे विणत आहे. कांजीवरम, पश्मिना आणि इकत या प्रसिद्ध हातमाग परंपरा आहेत. हातमाग अनेक कुटुंबांना काम देतो आणि कौशल्ये जिवंत ठेवतो.

बारीक केसासारख्या पट्टीला तंतू म्हणतात. तंतू पिळून धागा किंवा सूत बनवणे म्हणजे कातणे, जे चरख्याने करतात. नैसर्गिक तंतू कापूस, लोकर, रेशीम, लिनन, ताग आणि बांबू यांपासून मिळतात; रेशीम रेशीम किड्याच्या कोशातून मिळते, ज्याचे जीवन अंडी, अळी, कोश आणि पतंग असे असते. नायलॉन, पॉलिएस्टरसारखे कृत्रिम तंतू माणूस बनवतो. हाताने कातलेल्या आणि विणलेल्या सुताचे कापड म्हणजे खादी.

शिवणे म्हणजे सुई-धाग्याने कापड जोडणे. सर्वांत साधी टाके म्हणजे साधा टाका: वर, खाली, वर, खाली रेषेत. टाक्यांनी सजावटही करता येते; त्याला भरतकाम म्हणतात. भारतात अनेक प्रकार आहेत, जसे चिकनकारी (लखनौ), फुलकारी (पंजाब), कांथा (पूर्व भारत), काश्मिरी भरतकाम आणि बंजारा. बांधणी हे बांधून रंगवण्याचे कौशल्य आहे. सुया काळजीने हाताळा.

भारतात लोक कपडे क्वचितच फेकतात. ते धाकट्या भावंडांना किंवा इतरांना देऊन कपडे पुन्हा वापरतात आणि तुकड्यांपासून गोधडी, चटई, टेबलक्लॉथ किंवा पुसणी बनवून पुनर्चक्रण करतात. अनेक लहान तुकडे जोडून गोधडी बनवण्याची जुनी परंपरा आहे. जुने कापड वापरल्याने कचरा कमी होतो, साधने वाचतात आणि सर्जनशीलता टिकते.