स्नायू आणि त्यांचे कार्य
तुम्ही डोळे मिचकावता, हसता, दप्तर उचलता किंवा बस पकडायला धावता तेव्हा स्नायू वापरता. शांत बसलेले असतानाही लहान स्नायू तुमची पाठ सरळ आणि डोळे स्थिर ठेवतात.
गरजेनुसार आकुंचन-शिथिलन पावणारे तंतूंचे गठ्ठे म्हणजे स्नायू. ते कंडरा (tendons) यांच्या साहाय्याने हाडांना जोडलेले असतात.
आकृतीत : आकृतीत स्नायू गटात काम करतात. हात दुमडताना (Q) पुढचा स्नायू (A, द्विशिरस्क) आकुंचन पावतो आणि मागचा (B, त्रिशिरस्क) शिथिल होतो; हात सरळ करताना (P) उलट होते. C ही कंडरा असून ती स्नायूला हाडाशी जोडते.
स्नायू आणि त्यांचे कार्य
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडानियम 1 : स्नायू कसे काम करतात — स्नायू आकुंचन पावले की सांध्यावर हालचाल होते आणि हाडे एकमेकांजवळ किंवा दूर जातात. पापणीच्या लहान हालचालीपासून लाकूड फोडण्यापर्यंत सर्व हालचालींसाठी स्नायू लागतात. ते शरीराला आकार आणि ठेवण देतात.
- सोपे : द्विशिरस्क आकुंचन पावतो → हात दुमडतो.
- मध्यम : त्रिशिरस्क आकुंचन पावतो → हात सरळ होतो, तर द्विशिरस्क शिथिल होतो.
- परीक्षेसाठी : हात दुमडून बादली उचलताना : द्विशिरस्क आकुंचन पावतो आणि त्रिशिरस्क शिथिल होतो.
आकृतीत : आकृतीत स्नायू निरोगी प्रौढाच्या वजनाच्या जवळजवळ 40% असतात (100 पैकी 40).
नियम 2 : स्नायूंबद्दल तथ्ये — मानवी शरीरात 600 पेक्षा जास्त स्नायू असून ते निरोगी प्रौढाच्या वजनाच्या सुमारे 40% असतात. चेहऱ्यात सुमारे 30 स्नायू असून ते आनंद, दुःख आणि भीती दाखवतात. स्नायूंच्या अभ्यासाला स्नायुशास्त्र (myology) म्हणतात. सर्वांत मोठा स्नायू मांडीत आणि सर्वांत लहान कानाच्या स्टेपीझ हाडाला जोडलेला असतो.
- सोपे : 50 किलोच्या 40% = 20 किलो स्नायू.
- मध्यम : 70 किलोच्या 40% = 70 × 40 ÷ 100 = 28 किलो.
- परीक्षेसाठी : प्रौढ व्यक्तीच्या स्नायूंचे वजन 24 किलो असेल तर शरीराचे वजन 24 × 100 ÷ 40 = 60 किलो.
स्नायू ओढतात; ढकलू शकत नाहीत. ते जोडीने काम करतात : एक आकुंचन पावतो, दुसरा शिथिल होतो.
कंडरा आणि स्नायू एकच मानणे. कंडरा स्नायूला हाडाशी जोडते.
आठवणीची युक्ती : "द्विशिरस्क दुमडतो, त्रिशिरस्क सरळ करतो".
फरक ओळखा
| मुद्दा | द्विशिरस्क | त्रिशिरस्क |
|---|---|---|
| स्थान | वरच्या हाताच्या पुढे | वरच्या हाताच्या मागे |
| आकुंचनाने | हात दुमडणे | हात सरळ करणे |
सरावासाठी प्रश्न
- 1कंडरा म्हणजे काय?
- 2स्नायू कशाचे बनलेले असतात?
- 3प्रौढाच्या वजनाचा सुमारे किती टक्के भाग स्नायूंचा असतो?
- 4स्नायूंच्या अभ्यासाला काय म्हणतात?
- 5हात दुमडण्यासाठी कोणता स्नायू आकुंचन पावतो?
- 670 किलोच्या प्रौढाच्या स्नायूंचे वजन काढा.
- 7प्रौढाच्या स्नायूंचे वजन 24 किलो आहे. शरीराचे वजन काढा.
- 8त्रिशिरस्क आकुंचन पावू शकला नाही तर हात सरळ का होत नाही?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1स्नायूंना हाडांशी जोडणारे भाग.
- 2तंतूंचे गठ्ठे.
- 3सुमारे 40%
- 4स्नायुशास्त्र
- 5द्विशिरस्क
- 670 × 40 ÷ 100 = 28 किलो
- 724 × 100 ÷ 40 = 60 किलो
- 8स्नायू जोडीने काम करतात; हात सरळ करताना त्रिशिरस्क आकुंचन पावतो आणि द्विशिरस्क शिथिल होतो.
स्नायूंचे प्रकार
तुम्ही हात उचलायचे ठरवता आणि तो उचलला जातो. पण हृदय धडधडावे किंवा अन्न खाली जावे हे तुम्ही ठरवत नाही. काही स्नायू आपले ऐकतात; काही आपोआप काम करतात.
ऐच्छिक स्नायू आपल्या इच्छेनुसार काम करतात. अनैच्छिक स्नायू आपल्या इच्छेशिवाय काम करतात.
आकृतीत : आकृतीत P : कंकाल स्नायू (दोन हाडांना जोडलेले, ऐच्छिक). Q : हृदय स्नायू (हृदय, अनैच्छिक, मिनिटाला सुमारे 70 ठोके). R : गुळगुळीत स्नायू (पोट, आतडे यांसारखे पोकळ अवयव, अनैच्छिक).
नियम 1 : स्नायूंचे तीन प्रकार — कंकाल स्नायू : दोन्ही टोके दोन वेगळ्या हाडांना जोडलेली (हात, पाय); ऐच्छिक; सांगाडा धरून ठेवतात आणि शरीराला आकार देतात. हृदय स्नायू : हृदयाला मिनिटाला सुमारे 70 वेळा आकुंचन-शिथिलन करायला लावतात; अनैच्छिक. गुळगुळीत स्नायू : हृदय सोडून इतर अंतर्गत अवयवांत (पोट, आतडे, रक्तवाहिन्या, गर्भाशय); अनैच्छिक आणि मंद.
- सोपे : हात-पायांचे स्नायू : कंकाल आणि ऐच्छिक.
- मध्यम : हृदय मिनिटाला सुमारे 70 वेळा धडधडते : 10 मिनिटांत सुमारे 70 × 10 = 700 वेळा.
- परीक्षेसाठी : एका तासात हृदय सुमारे 70 × 60 = 4200 वेळा आणि एका दिवसात सुमारे 4200 × 24 = 1,00,800 वेळा धडधडते.
आकृतीत : आकृतीत ऐच्छिक स्नायू आपल्या इच्छेनुसार काम करतात (हात, पाय, चावणे); अनैच्छिक स्नायू तसे करत नाहीत (हृदय, पोट, आतडे).
नियम 2 : ऐच्छिक आणि अनैच्छिक — अनैच्छिक स्नायू आपल्या इच्छेवर अवलंबून नसतात : श्वसन, रक्ताभिसरण आणि पचन. स्नायू गटात काम करतात; काही आकुंचन पावले की गटातील इतर शिथिल होतात. मजबूत स्नायूंसाठी प्रथिने व कर्बोदके, नियमित व्यायाम आणि सरळ बसण्याची ठेवण आवश्यक.
- सोपे : चावणे ऐच्छिक आहे.
- मध्यम : पोटातील पचन अनैच्छिक आणि मंद असते.
- परीक्षेसाठी : हवे तेव्हा हात उचलणे थांबवता येते, पण इच्छेने हृदय थांबवता येत नाही.
कंकाल = ऐच्छिक. हृदय आणि गुळगुळीत = अनैच्छिक.
हृदयाचा स्नायू गुळगुळीत स्नायू मानणे. तो वेगळा प्रकार आहे : हृदय स्नायू.
आठवणीची युक्ती : "कंकाल = स्वतःच्या ताब्यात"; हृदय आणि गुळगुळीत स्वतःहून चालतात.
फरक ओळखा
| प्रकार | कुठे | नियंत्रण |
|---|---|---|
| कंकाल | हात, पाय | ऐच्छिक |
| हृदय | हृदय | अनैच्छिक |
| गुळगुळीत | पोट, आतडे, रक्तवाहिन्या | अनैच्छिक |
सरावासाठी प्रश्न
- 1ऐच्छिक स्नायू म्हणजे काय?
- 2स्नायूंचे तीन प्रकार सांगा.
- 3हृदयाला कोणते स्नायू धडधडवतात?
- 4हृदय मिनिटाला सुमारे किती वेळा धडधडते?
- 5गुळगुळीत स्नायू असलेले दोन अवयव सांगा.
- 6मिनिटाला 70 ठोक्यांनी 10 मिनिटांत हृदय किती वेळा धडधडते?
- 7एका तासात हृदय किती वेळा धडधडते?
- 8ऐच्छिक की अनैच्छिक : चावणे, श्वसन, लिहिणे, पचन.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1आपल्या इच्छेनुसार काम करणारे स्नायू.
- 2कंकाल, हृदय आणि गुळगुळीत.
- 3हृदय स्नायू
- 4सुमारे 70
- 5पोट आणि आतडे.
- 670 × 10 = 700
- 770 × 60 = 4200
- 8ऐच्छिक : चावणे, लिहिणे. अनैच्छिक : श्वसन, पचन.
पचनसंस्था, दात आणि विकरे
पोळीचा तुकडा खूप वेळ चावला तर तो थोडा गोड लागतो. तुमच्या लाळेने स्टार्चचे साखरेत रूपांतर सुरू केलेले असते. गिळण्यापूर्वीच पचन सुरू होते.
अन्नाचे विरघळणाऱ्या रूपात रूपांतर करून ते रक्तात शोषले जाणे म्हणजे पचन. शरीरात विशिष्ट रासायनिक क्रिया घडवणारे पदार्थ म्हणजे विकरे (enzymes).
आकृतीत : अन्ननलिका आणि पाचक ग्रंथींच्या आकृतीत : A अन्ननलिका (oesophagus), B जठर, C यकृत, D स्वादुपिंड, E लहान आतडे आणि F मोठे आतडे.
नियम 1 : पचनसंस्था — आहारनलिका सुमारे 9 मी लांब : मुख, घसा, अन्ननलिका, जठर, लहान आतडे, मोठे आतडे, गुदाशय आणि गुदद्वार. पाचक ग्रंथी : लाळग्रंथी, यकृत आणि स्वादुपिंड.
- सोपे : अन्नाचा मार्ग : मुख → अन्ननलिका → जठर.
- मध्यम : अन्नाचा मार्ग : जठर → लहान आतडे → मोठे आतडे → गुदद्वार.
- परीक्षेसाठी : रस घालणाऱ्या ग्रंथी : लाळग्रंथी (मुख), यकृत (पित्तरस) आणि स्वादुपिंड (स्वादुरस).
आकृतीत : आकृतीत दातांचे चार प्रकार : A छेदक, B सुळे, C अग्रचर्वणक आणि D चर्वणक.
नियम 2 : दात आणि लाळ — पचन मुखात दातांपासून सुरू होते. दातांचे चार प्रकार : छेदक, सुळे, अग्रचर्वणक आणि चर्वणक. प्रत्येक दात कॅल्शिअम क्षाराच्या इनॅमल (enamel) ने झाकलेला असतो. लाळेतील टायलिन (ptyalin) (लाळेतील ॲमायलेज) हे विकर स्टार्चचे माल्टोजमध्ये रूपांतर करते.
- सोपे : छेदक दात अन्न कापतात.
- मध्यम : चर्वणक दात अन्न दळतात; टायलिन स्टार्चचे माल्टोजमध्ये रूपांतर करते.
- परीक्षेसाठी : इनॅमल दातांचे रक्षण करते, म्हणून नियमित दात घासावेत.
आकृतीत : आकृतीत आलेख दाखवतो की विकरे सामान्य शरीर तापमानाला (सुमारे 37 °C, B) सर्वाधिक सक्रिय असतात आणि खूप कमी किंवा जास्त तापमानाला खूपच कमी सक्रिय.
नियम 3 : विकरे — विकरे शरीरात स्रवतात आणि ती उत्प्रेरकासारखे काम करतात. ती एक प्रकारची प्रथिने असून सामान्य शरीर तापमानाला सर्वाधिक सक्रिय असतात.
- सोपे : विकरे सुमारे 37 °C ला सर्वोत्तम काम करतात.
- मध्यम : खूप जास्त किंवा खूप कमी तापमानाने विकरे खूपच कमी सक्रिय होतात.
- परीक्षेसाठी : प्रत्येक विकर विशिष्ट क्रिया घडवते, एका कुलुपाला एकच किल्ली लागते तसे.
पचनसंस्था, दात आणि विकरे
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडापचन मुखात सुरू होते. टायलिन स्टार्चचे माल्टोजमध्ये रूपांतर करते.
पचन जठरात सुरू होते असे मानणे. ते मुखात सुरू होते.
आठवणीची युक्ती : "छे-सु-अ-च" : छेदक, सुळे, अग्रचर्वणक, चर्वणक (पुढून मागे).
फरक ओळखा
| दात | काम |
|---|---|
| छेदक | कापणे |
| सुळे | फाडणे |
| अग्रचर्वणक व चर्वणक | दळणे |
सरावासाठी प्रश्न
- 1पचन म्हणजे काय?
- 2आहारनलिका किती लांब आहे?
- 3पाचक ग्रंथींची नावे सांगा.
- 4दातांचे चार प्रकार सांगा.
- 5दात कशाने झाकलेला असतो?
- 6टायलिन काय करते?
- 7चावलेली पोळी काही वेळाने गोड का लागते?
- 8खूप ताप किंवा खूप थंडी असताना विकरे नीट का काम करत नाहीत?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1अन्नाचे विरघळणाऱ्या रूपात रूपांतर करून रक्तात शोषणे.
- 2सुमारे 9 मी
- 3लाळग्रंथी, यकृत आणि स्वादुपिंड.
- 4छेदक, सुळे, अग्रचर्वणक आणि चर्वणक.
- 5इनॅमल (कॅल्शिअम क्षार).
- 6स्टार्चचे माल्टोजमध्ये रूपांतर करते.
- 7लाळेतील टायलिन स्टार्चचे साखरेत (माल्टोजमध्ये) रूपांतर करते.
- 8विकरे सामान्य शरीर तापमानाला सर्वाधिक सक्रिय असतात आणि खूप जास्त किंवा कमी तापमानाला खूप कमी सक्रिय.
आहारनालातील अवयव
तांदळाचे पोते दुकानात, पण ताटात येतो शिजवलेला भात. तसेच अन्न अनेक "खोल्यांतून" जाते, प्रत्येक खोली काम करते, आणि शेवटी शरीराला उपयोगी तेवढेच रक्तात जाते.
जठर अन्न घुसळते आणि प्रथिनांचे पचन सुरू करते; लहान आतड्यात बहुतेक पचन आणि शोषण होते.
आकृतीत : आकृतीत आहारनलिका सुमारे 9 मी लांब : लहान आतडे सुमारे 6 मी आणि मोठे आतडे सुमारे 1.5 मी.
नियम 1 : जठर आणि ग्रंथी — अन्ननलिका अन्न जठराकडे ढकलते. जठर जठररस (हायड्रोक्लोरिक आम्ल, पेप्सिन, श्लेष्मा) स्रवते; अन्न घुसळून अर्धघन लगद्यात बदलते आणि मुख्यतः प्रथिनांचे पचन होते. यकृत ही सर्वांत मोठी ग्रंथी असून ग्लुकोज साठवते; पित्ताशय पित्तरस साठवते, जो मेदाच्या पचनास मदत करतो. स्वादुपिंड विकरे असलेला स्वादुरस स्रवते.
- सोपे : यकृत ही सर्वांत मोठी ग्रंथी आहे.
- मध्यम : पित्ताशय पित्तरस साठवते, जो मेदाच्या पचनास मदत करतो.
- परीक्षेसाठी : जठरात मुख्यतः प्रथिनांचे पचन होते आणि श्लेष्मा जठराच्या भिंतीला आम्लापासून वाचवतो.
आकृतीत : जठराच्या आकृतीत : अन्न अन्ननलिकेतून (A) येते; श्लेष्मा आतील आवरणाचे रक्षण करतो (B); अन्न घुसळून अर्धघन लगदा (C) बनतो, जो लहान आतड्यात (D) जातो.
आहारनालातील अवयव
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडानियम 2 : आतडी — लहान आतडे (सुमारे 6 मी) येथे बहुतेक पचन आणि शोषण होते. मोठे आतडे (सुमारे 1.5 मी) फक्त पाणी शोषते. अपेंडिक्स त्याच्या पहिल्या भागाला जोडलेले असते आणि न पचलेले पदार्थ गुदद्वारातून बाहेर टाकले जातात.
- सोपे : लहान आतडे पचलेले अन्न शोषते.
- मध्यम : मोठे आतडे फक्त पाणी शोषते.
- परीक्षेसाठी : लहान + मोठे आतडे = 6 + 1.5 = 7.5 मी, म्हणजे उरलेल्या नलिकेसाठी 9 − 7.5 = 1.5 मी.
जठर : प्रथिने. यकृत : मेदासाठी पित्तरस. लहान आतडे : बहुतेक पचन आणि शोषण. मोठे आतडे : पाणी.
बहुतेक पचन मोठ्या आतड्यात होते असे मानणे. ते फक्त पाणी शोषते.
आठवणीची युक्ती : "लहान आतडे लांब (6 मी), मोठे आतडे आखूड (1.5 मी)" – नाव रुंदीवरून आहे.
फरक ओळखा
| अवयव | लांबी किंवा काम |
|---|---|
| जठर | अन्न घुसळते, प्रथिने पचवते |
| लहान आतडे | सुमारे 6 मी; बहुतेक पचन व शोषण |
| मोठे आतडे | सुमारे 1.5 मी; पाणी शोषते |
सरावासाठी प्रश्न
- 1अन्ननलिका काय करते?
- 2जठररसातील घटक सांगा.
- 3सर्वांत मोठी ग्रंथी कोणती?
- 4पित्ताशय काय साठवते?
- 5बहुतेक पचन आणि शोषण कुठे होते?
- 6मोठे आतडे काय शोषते?
- 7लहान आतडे 6 मी आणि मोठे 1.5 मी आहे. 9 मी नलिकेतील इतर अवयवांसाठी किती लांबी उरते?
- 8जठराची भिंत हायड्रोक्लोरिक आम्लाने खराब का होत नाही?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1अन्न जठराकडे ढकलते.
- 2हायड्रोक्लोरिक आम्ल, पेप्सिन आणि श्लेष्मा.
- 3यकृत
- 4पित्तरस
- 5लहान आतड्यात.
- 6फक्त पाणी.
- 79 − (6 + 1.5) = 1.5 मी
- 8श्लेष्मा आतील आवरणाचे रक्षण करतो.
पाचक रस आणि हानिकारक सवयी
तुपकट भजी खाल्ली तर पित्तरस मेदाचे लहान थेंब करतो म्हणजे ते पचू शकते. प्रत्येक अन्नप्रकाराचा आपला पाचक रस असतो, प्रत्येक कुलुपाला आपली किल्ली असते तसा.
आहारनलिकेच्या विविध भागांत अन्नावर क्रिया करणारे, ग्रंथींनी स्रवलेले द्रव म्हणजे पाचक रस.
आकृतीत : आकृतीत पाचक रस कशावर क्रिया करतात : टायलिन स्टार्चवर, पेप्सिन प्रथिनांवर, पित्तरस मेदावर, ॲमायलेज कर्बोदकांवर आणि लायपेज मेदावर.
नियम 1 : पाचक रस — हायड्रोक्लोरिक आम्ल अन्न आम्लीय करते; पेप्सिन प्रथिने तोडते; श्लेष्मा जठराच्या आवरणाचे रक्षण करतो. पित्तरस अन्न क्षारीय करतो आणि मेदाचे इमल्सीकरण करतो. स्वादुरस : ट्रिप्सिन (प्रथिनांपासून अमिनो आम्ले), लायपेज (मेदापासून मेदाम्ले आणि ग्लिसरॉल), ॲमायलेज (जटिल कर्बोदकांपासून साध्या साखरा). आतड्याचा रस प्रथिने, कर्बोदके आणि मेदावर क्रिया करतो.
- सोपे : पेप्सिन प्रथिनांवर क्रिया करते.
- मध्यम : लायपेज मेदाचे मेदाम्ले आणि ग्लिसरॉलमध्ये रूपांतर करते.
- परीक्षेसाठी : ट्रिप्सिन → प्रथिनांचे अमिनो आम्लांत रूपांतर; ॲमायलेज → जटिल कर्बोदकांचे साध्या साखरांत रूपांतर; पित्तरस → अन्न क्षारीय करतो आणि मेदाचे इमल्सीकरण करतो.
आकृतीत : आकृतीत 7 एप्रिल हा जागतिक आरोग्य दिन (P) आणि 31 मे हा जागतिक तंबाखू विरोधी दिन (Q) आहे.
नियम 2 : हानिकारक सवयी — तंबाखू, धूम्रपान आणि मद्य आरोग्याला हानिकारक असतात. तंबाखूमुळे उलट्या, मळमळ आणि डोकेदुखी होते, दात, हिरड्या व तोंडाला इजा होते, घसा व आतड्याला सूज येते आणि कर्करोग होऊ शकतो. 31 मे जागतिक तंबाखू विरोधी दिन आणि 7 एप्रिल जागतिक आरोग्य दिन.
- सोपे : तंबाखूमुळे दात, हिरड्या आणि तोंडाला इजा होते.
- मध्यम : तंबाखूमुळे कर्करोग होऊ शकतो.
- परीक्षेसाठी : 7 एप्रिल ते 31 मे : एप्रिलचे 23 दिवस + मे चे 31 दिवस = 54 दिवस.
टायलिन : स्टार्च. पेप्सिन : प्रथिने. पित्तरस : मेद. लायपेज : मेद. ॲमायलेज : कर्बोदके. ट्रिप्सिन : प्रथिने.
पित्तरसात विकरे असतात असे मानणे. पित्तरस फक्त मेदाचे इमल्सीकरण करतो; विकरे इतर रसांत असतात.
आठवणीची युक्ती : पेप्सिन–प्रथिने, लायपेज–मेद, ॲमायलेज–स्टार्च.
फरक ओळखा
| रस किंवा विकर | कशावर क्रिया |
|---|---|
| टायलिन, ॲमायलेज | स्टार्च किंवा कर्बोदके |
| पेप्सिन, ट्रिप्सिन | प्रथिने |
| लायपेज, पित्तरस | मेद |
सरावासाठी प्रश्न
- 1जठरात हायड्रोक्लोरिक आम्ल काय करते?
- 2जठरात प्रथिने कोणते विकर पचवते?
- 3पित्तरस काय करतो?
- 4लायपेज मेदाचे कशात रूपांतर करते?
- 5ट्रिप्सिन प्रथिनांचे कशात रूपांतर करते?
- 6आरोग्य जागृतीसाठी कोणत्या दोन तारखा सांगितल्या आहेत?
- 77 एप्रिल ते 31 मे यांत किती दिवस?
- 8तंबाखूचे दोन हानिकारक परिणाम सांगा आणि ती का टाळावी ते लिहा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1अन्न आम्लीय करते.
- 2पेप्सिन
- 3अन्न क्षारीय करतो आणि मेदाचे इमल्सीकरण करतो.
- 4मेदाम्ले आणि ग्लिसरॉल.
- 5अमिनो आम्ले
- 67 एप्रिल (जागतिक आरोग्य दिन) आणि 31 मे (जागतिक तंबाखू विरोधी दिन).
- 723 + 31 = 54 दिवस
- 8ती दात, हिरड्या आणि तोंडाला इजा करते आणि कर्करोग होऊ शकतो, म्हणून टाळावी.
झटपट उजळणी
- कंकालस्नायू ऐच्छिक असतात; हृदयस्नायू आणि अरेखित स्नायू अनैच्छिक असतात.
- पचन तोंडात सुरू होते; बहुतेक पचन आणि शोषण लहान आतड्यात होते.
- पित्तरस (यकृत) मेदाचे, पेप्सिन प्रथिनांचे आणि टायलिन स्टार्चचे पचन करतात.