अनुकूलन आणि वनस्पतींतील अनुकूलने
रेनकोट पावसाळ्याला आणि स्वेटर हिवाळ्याला योग्य असतो. वनस्पती आणि प्राण्यांच्या शरीरातही ते राहतात त्या जागेला साजेसे "कपडे" असतात. ते एका दिवसात मिळत नाहीत; फार मोठ्या काळात तयार होतात.
अनुकूलन (adaptation) म्हणजे शरीराच्या अवयवांत किंवा वर्तनात हळूहळू होणारा बदल, ज्यामुळे सजीवाला आपल्या परिसराशी जुळवून घेता येते.
आकृतीत : आकृतीत जलवनस्पतींना तरंगणारे पान (A), हवेच्या पोकळ्या असलेले पोकळ खोड (B) आणि लहान तंतुमय मुळे (C) असतात.
नियम 1 : जलवनस्पती — त्यांवर मेणचट थर, हवेच्या पोकळ्या असलेली पोकळ खोडे, लहान तंतुमय मुळे आणि जोराच्या प्रवाहात पातळ पट्टीसारखी पाने असतात.
- सोपे : हवेच्या पोकळ्यांमुळे वनस्पती तरंगते.
- मध्यम : पातळ पट्टीसारखी पाने जोराच्या प्रवाहात फाटत नाहीत, वाकतात.
- परीक्षेसाठी : मेणचट थर वनस्पतीच्या पृष्ठभागाला पाण्यापासून वाचवतो.
आकृतीत : वाळवंटी वनस्पतीच्या आकृतीत पानांचे काटे झालेले आहेत (A), मांसल हिरवे खोड (B) पाणी साठवते व अन्न तयार करते आणि खोल मुळे (C) पाण्यापर्यंत पोहोचतात.
नियम 2 : वाळवंटी वनस्पती — त्यांना पाने नसतात किंवा सुईसारखी पाने/काटे असतात, पाणी साठवणारे व अन्न बनवणारे मांसल हिरवे खोड, खोल मुळे आणि मेणचट थर असतो.
- सोपे : काटे पाण्याचा नाश कमी करतात.
- मध्यम : खोल मुळे वाळूच्या खूप खाली असलेले पाणी मिळवतात.
- परीक्षेसाठी : पाने जवळजवळ नसल्याने हिरवे खोड अन्न बनवते.
आकृतीत : आकृतीत बर्फाळ प्रदेशात देवदार, पाइनसारख्या शंकूच्या आकाराच्या वृक्षांवरून (P) बर्फ घसरतो; गोल माथ्यावर (Q) बर्फ साचला असता.
नियम 3 : इतर प्रदेश — बर्फाळ प्रदेशात उतरत्या फांद्या आणि जाड सालीचे शंकूच्या आकाराचे वृक्ष (देवदार, पाइन) असतात. जंगलात उंच वृक्ष आणि तणावे असलेल्या वेली असतात. गवताळ प्रदेशात तंतुमय मुळे मातीची धूप थांबवतात.
- सोपे : उतरत्या फांद्यांवरून बर्फ घसरतो.
- मध्यम : दाट जंगलात तणावे वेलींना सूर्यप्रकाशाकडे चढायला मदत करतात.
- परीक्षेसाठी : गवताची तंतुमय मुळे माती धरून ठेवतात.
अनुकूलन हळू आणि दीर्घकाळात होते. ते अचानक होणारे बदल नाही.
नव्या ठिकाणी गेल्यावर सजीव आपले शरीर बदलतो असे समजणे. अनुकूलन अनेक पिढ्यांत येते.
आठवणीची युक्ती : पाणी – मेण आणि पोकळ खोड; वाळवंट – खोल मुळे आणि काटे; बर्फ – उतार.
फरक ओळखा
| अधिवास | वनस्पतीचे वैशिष्ट्य | उपयोग |
|---|---|---|
| पाणी | पोकळ खोड, मेणचट थर | तरंगते, कोरडे राहते |
| वाळवंट | काटे, मांसल खोड, खोल मुळे | पाणी वाचवते |
| बर्फाळ प्रदेश | शंकूचा आकार, जाड साल | बर्फ घसरतो |
सरावासाठी प्रश्न
- 1अनुकूलन म्हणजे काय?
- 2जलवनस्पतींची खोडे पोकळ का असतात?
- 3वाळवंटी वनस्पतीचे काटे कशापासून बदललेले असतात?
- 4बर्फाळ प्रदेशातील दोन शंकूवृक्षांची नावे सांगा.
- 5तणावे वेलीला काय करायला मदत करतात?
- 6तंतुमय मुळांचा गवताळ प्रदेशाला काय फायदा होतो?
- 7वाळवंटी वनस्पतीचे खोड मांसल आणि हिरवे का असते?
- 8एका झाडाचा माथा गोल असून फांद्या सपाट पसरलेल्या आहेत. बर्फाळ प्रदेशासाठी ते कमी योग्य का ते स्पष्ट करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1परिसराला साजेसा शरीर किंवा वर्तनात होणारा हळूहळू बदल.
- 2हवेच्या पोकळ्यांमुळे त्या तरंगतात.
- 3पाने
- 4देवदार आणि पाइन.
- 5वर चढून सूर्यप्रकाश मिळवायला.
- 6ते मातीची धूप थांबवतात.
- 7मांसल म्हणजे पाणी साठवण्यासाठी; हिरवे म्हणजे पाने नसल्याने अन्न बनवण्यासाठी.
- 8फांद्यांवर बर्फ साचून त्या मोडू शकतात; शंकूच्या आकारातून बर्फ घसरतो.
वनस्पतींतील अन्नासाठीची अनुकूलने
डास रक्त पितो, मुंगी केकमधील साखर नेते; पण दुसऱ्या वनस्पतीचे अन्न शोषणारी किंवा कीटक पकडणारी वनस्पती तर आणखी विचित्र. काही वनस्पती अन्न मिळवण्याचे वेगळेच मार्ग शोधतात.
परजीवी वनस्पती (parasitic plant) दुसऱ्या वनस्पतीकडून (आश्रयदाता) अन्न मिळवते. कीटकभक्षी वनस्पती (insectivorous plant) कीटक खाते.
आकृतीत : आकृतीत अमरवेल (कस्कुटा) पानांशिवायची परजीवी वनस्पती (B) असून तिची शोषक मुळे (C) आश्रयदाता वनस्पतीकडून (A) पाणी व अन्न शोषतात.
नियम 1 : परजीवी आणि मृतोपजीवी — अमरवेल पानांशिवायची परजीवी असून तिला शोषक मुळे असतात. कवकांमध्ये हरितद्रव्य नसते आणि ती पिष्टमय अन्नपदार्थांतून अन्न शोषतात.
- सोपे : अमरवेलीला पाने नसतात आणि ती आश्रयदात्याकडून अन्न घेते.
- मध्यम : शिळ्या ब्रेडवर बुरशी (कवक) वाढते आणि त्यातून अन्न शोषते.
- परीक्षेसाठी : अमरवेल स्वतःचे अन्न बनवू शकत नाही कारण तिला पाने नाहीत.
आकृतीत : आकृतीत घटपर्णी नायट्रोजन कमी असलेल्या मातीत वाढते : झाकणाखालील (A) घटात (B) कीटक (C) पडतो आणि नायट्रोजनसाठी पचवला जातो.
नियम 2 : कीटकभक्षी वनस्पती — ड्रॉसेरा, व्हीनस फ्लायट्रॅप आणि घटपर्णी नायट्रोजन कमी असलेल्या मातीत वाढतात, म्हणून नायट्रोजनसाठी कीटक पकडून पचवतात.
- सोपे : घटपर्णी : कीटक घटात पडतो.
- मध्यम : तरीही त्या प्रकाशसंश्लेषणाने अन्न बनवतात; कीटकांतून नायट्रोजन मिळतो.
- परीक्षेसाठी : मातीत नायट्रोजन नसल्याने कीटक खाणे हे त्यांचे अनुकूलन आहे.
परजीवी = आश्रयदात्याकडून अन्न घेते. कीटकभक्षी = नायट्रोजनसाठी कीटक खाते.
कीटकभक्षी वनस्पतींना सर्व अन्न कीटकांतून मिळते असे समजणे. त्या अन्नही बनवतात; कीटकांतून नायट्रोजन मिळतो.
आठवणीची युक्ती : घटपर्णी = अडकवणारा घट; अमरवेल = आश्रयदात्याचे शोषण.
फरक ओळखा
| वनस्पती | अन्न कसे मिळवते |
|---|---|
| अमरवेल | शोषक मुळे आश्रयदात्याचे अन्न शोषतात |
| कवक | पिष्टमय अन्नातून अन्न शोषतात |
| घटपर्णी, ड्रॉसेरा | कीटक पकडून पचवतात |
सरावासाठी प्रश्न
- 1परजीवी वनस्पती म्हणजे काय?
- 2पानांशिवाय असलेल्या परजीवी वनस्पतीचे नाव सांगा.
- 3कवके अन्न कसे मिळवतात?
- 4दोन कीटकभक्षी वनस्पतींची नावे सांगा.
- 5कीटकभक्षी वनस्पती कीटक का खातात?
- 6शोषक मुळे म्हणजे काय?
- 7एका वनस्पतीला पाने नाहीत; ती झाडाभोवती गुंडाळलेली असून तिची मुळे झाडात शिरतात. प्रकार व अन्नपद्धती सांगा.
- 8रिया म्हणते घटपर्णी कीटक खाते म्हणून प्राणी आहे. तिला दुरुस्त करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1दुसऱ्या वनस्पतीकडून अन्न मिळवणारी वनस्पती.
- 2अमरवेल (कस्कुटा)
- 3पिष्टमय अन्नपदार्थांतून शोषून; त्यांच्यात हरितद्रव्य नसते.
- 4घटपर्णी आणि व्हीनस फ्लायट्रॅप (किंवा ड्रॉसेरा).
- 5त्यांच्या मातीत नायट्रोजन कमी असतो.
- 6परजीवीची ती मुळे जी आश्रयदात्याकडून पाणी व अन्न शोषतात.
- 7परजीवी (अमरवेलीसारखी); ती शोषक मुळांतून आश्रयदाता झाडाचे अन्न घेते.
- 8ती वनस्पती आहे; ती प्रकाशसंश्लेषणाने अन्न बनवते आणि कीटकांचा वापर फक्त नायट्रोजनसाठी करते.
प्राण्यांतील अनुकूलने
माशाला पोहण्याचा क्लास लागत नाही आणि चित्त्याला धावण्याचे बूट लागत नाहीत. त्यांची शरीरे आधीच पोहण्यासाठी आणि धावण्यासाठी बनलेली आहेत. कबुतराचे डोळे बाजूला आणि वाघाचे डोळे पुढे असण्यामागेही कारणे आहेत.
प्राण्यांमध्ये ते राहतात त्या जागेनुसार (जलचर, वाळवंटी, बर्फाळ) आणि आहाराच्या पद्धतीनुसार (मांसाहारी मांस खातो, शाकाहारी वनस्पती खातो) अनुकूलने दिसतात.
आकृतीत : आकृतीत माशाला पोहण्यासाठी आणि तोल सांभाळण्यासाठी शेपटीचा पर आणि इतर पर (A), श्वसनासाठी कल्ले (B), तरंगण्यासाठी हवेची पिशवी (C) आणि खवले (D) आहेत.
नियम 1 : जलचर प्राणी — माशांना खवले, पर, तर्कूच्या आकाराचे शरीर, कल्ले आणि हवेची पिशवी असते. बेडूक आणि बदकांच्या बोटांमध्ये जाळी असते; बेडूक त्वचा आणि फुप्फुसांनी श्वसन करतात.
- सोपे : पर माशाला पोहायला व तोल सांभाळायला मदत करतात.
- मध्यम : तर्कूच्या आकाराचे शरीर पाण्यातून सहज पुढे जाते.
- परीक्षेसाठी : बेडूक पोहण्यासाठी जाळीदार बोटे आणि श्वसनासाठी त्वचा व फुप्फुसे वापरतो.
आकृतीत : आकृतीत मांसाहारी प्राण्याचे (P) डोळे पुढे असतात, म्हणून तो भक्ष्याचे अंतर ओळखू शकतो. शाकाहारी प्राण्याचे (Q) डोळे बाजूला असतात; त्यामुळे शिकाऱ्यांवर नजर ठेवायला रुंद दृश्यक्षेत्र मिळते.
नियम 2 : मांसाहारी आणि शाकाहारी — मांसाहारी प्राण्यांचे पाय मजबूत, नखे, तीक्ष्ण सुळे, गादीसारखे तळवे आणि पुढे डोळे असतात. शाकाहारी प्राण्यांचे डोळे बाजूला, लांब पाय व खूर, हलणारे कान आणि मजबूत दात असतात.
- सोपे : पुढे डोळे : वाघ भक्ष्याचे अंतर ओळखतो.
- मध्यम : बाजूला डोळे : हरीण रुंद क्षेत्र पाहून शिकारी ओळखते.
- परीक्षेसाठी : शाकाहारी प्राण्याचे हलणारे कान कोणत्याही दिशेकडून येणारा धोक्याचा आवाज टिपतात.
नियम 3 : वाळवंटी आणि बर्फाळ प्राणी — वाळवंटी प्राण्यांची जाड त्वचा, गादीसारखे तळवे असलेले लांब पाय, नाकपुड्यांवर त्वचेच्या घड्या, लांब पापण्या आणि बिळे असतात. बर्फाळ प्रदेशातील प्राण्यांचे शरीर पांढरे आणि केस लांब व दाट असतात.
- सोपे : उंट : गादीसारखे तळवे वाळूत रुतत नाहीत.
- मध्यम : लांब पापण्या आणि नाकपुड्यांच्या घड्या वाळू बाहेर ठेवतात.
- परीक्षेसाठी : पांढरा रंग बर्फात प्राण्यांना लपवतो; दाट केस उबदार ठेवतात.
पुढे डोळे = शिकारी. बाजूला डोळे = शिकार होणारा.
नखे असलेला प्रत्येक प्राणी मांसाहारी असतो असे समजणे. सर्व लक्षणे पाहा : सुळे, पुढे डोळे आणि गादीसारखे तळवे.
आठवणीची युक्ती : पुढचे डोळे = भक्ष्य शोधणे; बाजूचे डोळे = शत्रूवर नजर.
फरक ओळखा
| प्रकार | वैशिष्ट्ये |
|---|---|
| जलचर (मासा) | खवले, पर, कल्ले, हवेची पिशवी |
| मांसाहारी | नखे, तीक्ष्ण सुळे, पुढे डोळे |
| शाकाहारी | बाजूला डोळे, खूर, हलणारे कान |
| वाळवंटी/बर्फाळ | जाड त्वचा, गादीसारखे तळवे / पांढरे शरीर, लांब केस |
सरावासाठी प्रश्न
- 1माशांची पोहण्यासाठीची दोन अनुकूलने सांगा.
- 2माशाच्या हवेच्या पिशवीचा उपयोग काय?
- 3बेडूक श्वसन कसे करतो?
- 4मांसाहारी प्राण्याचे डोळे कुठे असतात?
- 5शाकाहारी प्राण्याचे डोळे बाजूला का असतात?
- 6वाळवंटी प्राण्यांची दोन अनुकूलने सांगा.
- 7बर्फाळ प्रदेशातील प्राणी पांढरे आणि लांब दाट केसांचे का असतात?
- 8एका प्राण्याला खूर, लांब पाय, बाजूचे डोळे आणि हलणारे कान आहेत. त्याचा प्रकार सांगा आणि दोन वैशिष्ट्ये स्पष्ट करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1पर आणि तर्कूच्या आकाराचे शरीर.
- 2मासा तरंगण्यास मदत होते.
- 3त्वचा आणि फुप्फुसांनी.
- 4चेहऱ्याच्या पुढच्या बाजूला.
- 5रुंद दृश्यक्षेत्र मिळून शिकाऱ्यांवर नजर ठेवता येण्यासाठी.
- 6जाड त्वचा आणि लांब पापण्या (तसेच बिळे).
- 7पांढरा रंग बर्फात लपवतो; दाट केस उबदार ठेवतात.
- 8शाकाहारी; बाजूच्या डोळ्यांनी रुंद दृश्य मिळते आणि खूर असलेले लांब पाय शिकाऱ्यांपासून पळायला मदत करतात.
छद्मावरण, हवेत उडणारे प्राणी आणि डार्विन
हिरव्या पानावर बसलेला हिरवा कीटक दिसत नाही, पण लाल फुलावर तोच सहज दिसतो. त्याला न पाहणारा ससाणा उपाशी राहतो, म्हणून लपलेला कीटक जगतो.
छद्मावरण (camouflage) म्हणजे परिसराशी मिसळून जाणारा शरीराचा रंग किंवा नक्षी. नैसर्गिक निवड (natural selection) म्हणजे परिसराला सर्वाधिक योग्य सजीव जगतात आणि आपली वैशिष्ट्ये पुढे देतात ही प्रक्रिया.
आकृतीत : आकृतीत वटवाघूळ पटल (A) या, पुढच्या आणि मागच्या पायांमधील त्वचेच्या पातळ घडीच्या मदतीने उडते.
नियम 1 : हवेत उडणारे प्राणी — पक्ष्यांचे शरीर तर्कूच्या आकाराचे, हाडे पोकळ, पिसे आणि पंख असतात. कीटकांचे शरीर हलके आणि दोन जोड्या पंख असतात. वटवाघूळ पटलाने उडते. पाल यांसारख्या सरपटणाऱ्या प्राण्यांची त्वचा खवल्यांची आणि बोटे नखांची असतात.
- सोपे : पोकळ हाडांमुळे पक्षी हलका असतो.
- मध्यम : वटवाघूळ पिसांनी नाही, त्वचेच्या घडीने उडते.
- परीक्षेसाठी : दोन जोड्या पंख आणि हलके शरीर असलेला कीटक सहज उडतो.
आकृतीत : छद्मावरणाच्या आकृतीत हिरवा नाकतोडा हिरव्या पानावर (P) मिसळतो, पण लाल फुलावर (Q) सहज दिसतो.
नियम 2 : छद्मावरण — परिसराशी मिसळणारे शरीराचे रंग प्राण्याला शत्रूंपासून किंवा भक्ष्यापासून लपवतात.
- सोपे : हिरव्या पानावर हिरवा नाकतोडा लपतो.
- मध्यम : तोच नाकतोडा लाल फुलावर सहज दिसतो.
- परीक्षेसाठी : छद्मावरण शिकारी आणि शिकार होणाऱ्या दोघांनाही उपयोगी.
आकृतीत : नैसर्गिक निवडीच्या (एक उदाहरण) आकृतीत पानावर कठीण दिसणारे भुंगे जगतात आणि आपला रंग पुढे देतात, म्हणून हिरवे भुंगे अधिक होतात.
नियम 3 : डार्विन आणि नैसर्गिक निवड — डार्विनने "योग्यतम जगतो" हा सिद्धांत आणि नैसर्गिक निवड स्पष्ट केली. परिसराला सर्वाधिक योग्य जगतात आणि आपली वैशिष्ट्ये पुढे देतात.
- सोपे : सहज न दिसणारे भुंगे जगतात.
- मध्यम : जगलेले भुंगे आपला रंग पिलांना देतात.
- परीक्षेसाठी : अनेक पिढ्यांत हिरवे भुंगे अधिक होतात.
छद्मावरण लपवते; नैसर्गिक निवड कोण जगते ते सांगते.
जगण्यासाठी प्राणी ठरवून रंग बदलतो असे समजणे. योग्य रंगाचे प्राणी अनेक पिढ्यांत जगतात.
आठवणीची युक्ती : डार्विन = योग्यतम जगतो.
फरक ओळखा
| प्राणी | उडण्यासाठीचे अनुकूलन |
|---|---|
| पक्षी | तर्कू आकार, पोकळ हाडे, पिसे, पंख |
| कीटक | हलके शरीर, दोन जोड्या पंख |
| वटवाघूळ | पटल (त्वचेची घडी) |
सरावासाठी प्रश्न
- 1छद्मावरण म्हणजे काय?
- 2पक्ष्यांची हाडे पोकळ का असतात?
- 3पटल म्हणजे काय?
- 4कीटकांची उडण्यासाठीची दोन वैशिष्ट्ये सांगा.
- 5नैसर्गिक निवडीची कल्पना कोणी मांडली?
- 6हिरवा नाकतोडा हिरव्या पानावर सुरक्षित का असतो?
- 7हिरव्या पानांच्या जागी तपकिरी आणि हिरवे भुंगे राहतात. पक्षी सहज दिसणारे भुंगे जास्त खातात. कोणता रंग अधिक होईल आणि का?
- 8समीर म्हणतो भुंगे लपायचे होते म्हणून हिरवे झाले. त्याला दुरुस्त करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1परिसराशी मिसळणारा शरीराचा रंग किंवा नक्षी.
- 2उडण्यासाठी शरीर हलके व्हावे म्हणून.
- 3वटवाघळाच्या पुढच्या व मागच्या पायांमधील त्वचेची पातळ घडी.
- 4हलके शरीर आणि दोन जोड्या पंख.
- 5चार्ल्स डार्विन
- 6तो पानाशी मिसळतो, म्हणून शत्रूंना दिसत नाही.
- 7हिरवा; हिरवे भुंगे जगतात आणि आपला रंग पुढे देतात.
- 8योग्य रंगाचे भुंगे जगले आणि अनेक पिढ्यांत रंग पुढे गेला; ही इच्छा नव्हती.
वर्गीकरण आणि द्विनाम नामकरण
शाळेच्या ग्रंथालयात पुस्तके विषय, मग कपाट, मग रांग अशी लावलेली असतात. या क्रमामुळे ग्रंथपालाला पुस्तक पटकन सापडते. शास्त्रज्ञही लाखो सजीवांचे गट करतात, म्हणजे त्यांचा अभ्यास सोपा होतो.
वर्गीकरण म्हणजे सजीवांच्या साम्य-भेदांवरून त्यांचे गट करणे. द्विनाम पद्धतीत (binomial nomenclature) प्रत्येक सजीवाला दोन भागांचे शास्त्रीय नाव – वंश + जाती – दिले जाते; ती कार्ल लिनिअसने मांडली.
आकृतीत : आकृतीत वर्गीकरणाची उतरंड सर्वांत मोठ्या गटापासून सर्वांत लहानपर्यंत : सृष्टी, संघ, वर्ग, गण, कुळ, वंश, जाती.
नियम 1 : उतरंड — सजीवांचे गट क्रमाने केले जातात : सृष्टी, संघ, वर्ग, गण, कुळ, वंश, जाती. प्रत्येक पायरी खाली सजीव कमी पण साम्य जास्त.
- सोपे : सृष्टी हा सर्वांत मोठा गट आहे.
- मध्यम : जाती हा सर्वांत लहान गट आहे.
- परीक्षेसाठी : एका जातीचे सजीव आपापसात प्रजनन करून आपल्यासारखे नवे सजीव निर्माण करू शकतात.
आकृतीत : कार्ल लिनिअसच्या द्विनाम पद्धतीच्या आकृतीत शास्त्रीय नावाचे दोन भाग असतात, वंश (A) आणि जाती (B), जसे बॉस टॉरस (गाय).
नियम 2 : शास्त्रीय नावे — उदाहरणे : कॅनिस ल्युपस फॅमिलिअरिस (कुत्रा), बॉस टॉरस (गाय), हिबिस्कस रोझा-सायनेन्सिस (जास्वंद), सॉर्गम बायकलर (ज्वारी). पहिला शब्द वंश; दुसरा जाती.
- सोपे : बॉस टॉरस : वंश बॉस, जाती टॉरस.
- मध्यम : सॉर्गम बायकलर हे ज्वारीचे शास्त्रीय नाव आहे.
- परीक्षेसाठी : स्थानिक नावांपेक्षा वेगळे, तेच शास्त्रीय नाव प्रत्येक देशातील शास्त्रज्ञांना समजते.
मोठ्याकडून लहानाकडे : सृष्टी → जाती. शास्त्रीय नाव = वंश + जाती.
शास्त्रीय नाव कसेही लिहिता येते असे समजणे. त्याचे दोन भाग : आधी वंश, मग जाती.
आठवणीची युक्ती : King Philip Came Over For Good Soup – Kingdom, Phylum, Class, Order, Family, Genus, Species (सृष्टी, संघ, वर्ग, गण, कुळ, वंश, जाती).
फरक ओळखा
| पातळी | अर्थ |
|---|---|
| सृष्टी | सर्वांत मोठा गट |
| वंश | शास्त्रीय नावाचा पहिला भाग |
| जाती | दुसरा भाग; सर्वांत लहान गट |
सरावासाठी प्रश्न
- 1वर्गीकरण म्हणजे काय?
- 2वर्गीकरणाची उतरंड लिहा.
- 3सर्वांत मोठा गट कोणता?
- 4द्विनाम पद्धती कोणी मांडली?
- 5शास्त्रीय नावाचे दोन भाग कोणते?
- 6गायीचे शास्त्रीय नाव द्या.
- 7सॉर्गम बायकलर मध्ये वंश कोणता आणि जाती कोणती?
- 8स्थानिक नावांऐवजी शास्त्रज्ञ शास्त्रीय नावे का वापरतात?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1साम्य-भेदांवरून सजीवांचे गट करणे.
- 2सृष्टी, संघ, वर्ग, गण, कुळ, वंश, जाती.
- 3सृष्टी
- 4कार्ल लिनिअस
- 5वंश आणि जाती.
- 6बॉस टॉरस
- 7सॉर्गम वंश; बायकलर जाती.
- 8तेच नाव प्रत्येक देशातील शास्त्रज्ञांना समजते.
झटपट उजळणी
- अनुकूलन = सभोवतालाला अनुरूप असा हळूहळू होणारा बदल. तो अचानक होत नाही.
- वनस्पती : जलीय, वाळवंटी, बर्फाळ, जंगल, गवताळ; परजीवी आणि कीटकभक्षी वनस्पती.
- प्राणी : जलचर, मांसाहारी, शाकाहारी, वाळवंटी, बर्फाळ, हवेत उडणारे, सरपटणारे; छद्मावरण.
- वर्गीकरणाचा श्रेणीक्रम; द्विनाम = वंश + जाती (लिनिअस).