K2KARAKORAM
मराठीEnglish
ॲप उघडा

४थी शिष्यवृत्ती · बुद्धिमत्ता चाचणी

भावनिक आणि सामाजिक बुद्धिमत्ता

5 संकल्पना · उत्तरांसह 40 सराव प्रश्न · वाचन मोफत

हा धडा या भाषेतही: English

प्रामाणिकपणा

रोजच्या जीवनातून

रस्त्यात सापडलेला रुमाल, दुकानदाराने चुकून जास्त दिलेले पैसे, वर्गात तुटलेला खडू : प्रत्येक वेळी आपण खरे बोलतो की लपवतो, हे आपला प्रामाणिकपणा दाखवते. परीक्षेत असे प्रश्न येतात, तेथे योग्य निर्णय निवडायचा असतो.

सोपी व्याख्या

भावनिक आणि सामाजिक बुद्धिमत्ता म्हणजे अडचणीत किंवा चुकीच्या वेळी योग्य निर्णय घेण्याची क्षमता. चार पर्यायांपैकी जो निर्णय सत्य, इतरांना त्रास न देणारा आणि स्वतःला व इतरांना उपयोगी असतो, तो निवडा.

प्रामाणिकपणा

प्रसंगयोग्य निर्णय
सापडलेली वस्तूमालकाला किंवा शिक्षकांना द्या
चूक झालीखरे सांगा आणि माफी मागा
जास्त पैसे मिळालेपरत करा
परीक्षेत नक्कलनकार द्या, स्वतः लिहा
1
नियम 1

सापडलेली वस्तू तिच्या मालकाला किंवा जबाबदार माणसाला (शिक्षक, दुकानदार) द्या.

  • उदा. रस्त्यात घड्याळ सापडले : शिक्षकांना किंवा जवळच्या मोठ्या माणसाला द्या.
2
नियम 2

चूक झाली तर ती खरी सांगा आणि माफी मागा.

  • उदा. मित्राची वही फाटली : मित्राला सांगा आणि माफी मागा.
3
नियम 3

खोटे बोलून किंवा दुसऱ्याला दोष देऊन सुटू नका.

  • उदा. खडू तुझ्याकडून तुटला : "माझ्याकडून तुटला" असे सांगा.
4
नियम 4

दुसऱ्याची वस्तू परवानगीशिवाय घेऊ नका; परीक्षेत नक्कल करू नका.

  • उदा. शेजारचा मित्र उत्तर दाखवतो : नाही म्हणा आणि स्वतः लिहा.
उदाहरण 1 · सोपे

रवीला शाळेच्या मैदानात एक घड्याळ सापडले. त्याने काय करावे? (1) घरी घेऊन जावे (2) वर्गशिक्षकांना द्यावे (3) मित्राला विकावे (4) झाडाखाली लपवावे

  1. घड्याळ दुसऱ्याचे आहे.
  2. शिक्षकांना दिले तर मालकाला परत मिळेल. उत्तर : (2).
उदाहरण 2 · मध्यम

सुरेशकडून चुकून मित्राची वही फाटली. त्याने काय करावे? (1) गप्प बसावे (2) दुसऱ्यावर आळ घालावा (3) मित्राला सांगून माफी मागावी (4) वही लपवावी

  1. चूक आपली आहे.
  2. खरे सांगून माफी मागणे योग्य. उत्तर : (3).
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

परीक्षेत शेजारचा मित्र तुला उत्तर दाखवतो. तू काय करावे? (1) बघून लिहावे (2) मित्राचा पेपर ओढून घ्यावा (3) शिक्षकांना न सांगता कागद बदलावा (4) नकार देऊन स्वतःचे उत्तर लिहावे

  1. नक्कल करणे चूक.
  2. नकार देऊन स्वतः लिहिणे योग्य. उत्तर : (4).
लक्षात ठेवा

खरे बोलणे आणि दुसऱ्याची वस्तू परत करणे हा नेहमी योग्य निर्णय.

सामान्य चूक

"कोणी पाहिले नाही, मग ठीक आहे" असे समजणे. कोणी पाहिले नाही तरी खरे बोला.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "खरे सांगा, परत द्या, स्वतः लिहा."

शॉर्टकट

पर्यायांत लपवणे, खोटे बोलणे, दुसऱ्याला दोष देणे असे शब्द असतील तर ते पर्याय बाद करा.

फरक ओळखा

चूकबरोबर
लपवणेखरे सांगणे
स्वतःकडे ठेवणेपरत देणे
नक्कलस्वतः लिहिणे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1दुकानदाराने चुकून तुला 10 रुपये जास्त परत दिले. तू काय करशील? (1) गप्प घेऊन जाईन (2) मित्रांना सांगून हसेन (3) दुकानदाराला सांगून परत देईन (4) पैसे फेकून देईन
  2. 2वर्गात तुझ्याकडून खडू तुटला आणि शिक्षक विचारतात. तू काय म्हणशील? (1) "मी नाही" (2) दुसऱ्याचे नाव सांगेन (3) गप्प राहीन (4) "माझ्याकडून तुटला"
  3. 3मित्राची पेन्सिल पडली, त्याला कळले नाही. तू काय करशील? (1) स्वतःकडे ठेवीन (2) त्याला परत देईन (3) टाकून देईन (4) कुणाला न सांगता बाकावर ठेवीन
मध्यम
  1. 4ग्रंथालयातून घेतलेले पुस्तक हरवले. तू काय करशील? (1) काहीच सांगणार नाही (2) दुसऱ्याचे पुस्तक घेईन (3) ग्रंथपालांना सांगून नियम विचारीन (4) ग्रंथालयात जाणे बंद करीन
  2. 5चालताना 100 रुपयांची नोट पडलेली दिसली; जवळ कोणी नाही, पण एक दुकान आहे. तू काय करशील? (1) घेऊन चॉकलेट खाईन (2) मित्रांना वाटेन (3) तेथेच सोडून जाईन (4) दुकानदाराला किंवा मोठ्या माणसाला सांगून देईन
  3. 6गृहपाठ केला नाही आणि शिक्षक विचारतात. तू काय म्हणशील? (1) आजारी असल्याचे खोटे सांगेन (2) मित्राची वही दाखवेन (3) खरे सांगून उद्या पूर्ण करण्याचे आश्वासन देईन (4) वही हरवल्याचे सांगेन
आव्हानात्मक
  1. 7मित्राने तुझ्याबद्दल एक खोटी चांगली गोष्ट सांगितली आणि तुला त्याचा फायदा होतो आहे. तू काय करशील? (1) गप्प राहीन (2) फायदा घेईन (3) आणखी खोटे बोलेन (4) खरे सांगून गैरसमज दूर करीन
  2. 8दुकानात तुझ्याकडून चुकून एक वस्तू तुटली; कोणीही पाहिले नाही. तू काय करशील? (1) निघून जाईन (2) दुकानदाराला सांगेन (3) दुसऱ्याला दोष देईन (4) वस्तू लपवेन
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1(3) दुकानदाराला सांगून परत देणे.
  2. 2(4) "माझ्याकडून तुटला" असे सांगणे.
  3. 3(2) त्याला परत देणे.
  4. 4(3) ग्रंथपालांना सांगून नियम विचारणे.
  5. 5(4) दुकानदाराला किंवा मोठ्या माणसाला सांगून देणे.
  6. 6(3) खरे सांगून उद्या पूर्ण करण्याचे आश्वासन देणे.
  7. 7(4) खरे सांगून गैरसमज दूर करणे.
  8. 8(2) दुकानदाराला सांगणे.

मदत आणि दया

रोजच्या जीवनातून

रस्त्यात एखादे आजोबा पडले, बाजारात छोटे मूल रडत आहे, मित्राला जेवणाचा डबा आणायचा विसरला : अशा वेळी आपण पुढे येऊन मदत करतो का, हे आपले संवेदनशील मन दाखवते. मदत करताना स्वतःची सुरक्षाही सांभाळावी लागते.

सोपी व्याख्या

अडचणीत असलेल्याला मदत करणे आणि त्याला दुखावणारे वागणे टाळणे म्हणजे दया आणि सहकार्य. मदत करताना धोक्याच्या ठिकाणी स्वतः पुढे न जाता मोठ्यांना बोलवणे योग्य.

मदत आणि दया

प्रसंगयोग्य निर्णय
कोणी पडलेमोठ्यांना बोलवा, हात द्या
हरवलेले मूलमोठ्या माणसाकडे किंवा पोलिसांकडे न्या
मित्र दुःखीऐका, जवळ बसा
धोक्याची जागास्वतः उडी न मारता ओरडून मदत बोलवा
1
नियम 1

अडचणीत असलेल्याला मदत करा आणि गरज असेल तर मोठ्यांना बोलवा.

  • उदा. आजोबा रस्त्यात पडले : जवळच्या मोठ्यांना बोलवा आणि त्यांना उठायला हात द्या.
2
नियम 2

धोक्याच्या ठिकाणी स्वतः जाऊ नका; मोठ्यांना किंवा मदत क्रमांकाला कळवा.

  • उदा. तलावात कोणी पडले आणि तुला पोहता येत नाही : ओरडून मोठ्यांना बोलवा.
3
नियम 3

लहान, म्हातारे आणि आजारी यांना आधी मदत करा.

  • उदा. बसमध्ये आजी उभ्या आहेत : तुझी जागा त्यांना द्या.
4
नियम 4

मित्र दुःखी असेल तर चेष्टा करू नका; ऐका आणि जवळ घ्या.

  • उदा. मित्र सहलीत एकटा बसला आहे : त्याला खेळात घ्या.
उदाहरण 1 · सोपे

रस्त्यात एक आजोबा पडले. तू काय करशील? (1) हसशील (2) जवळच्या मोठ्यांना बोलवून मदत करशील (3) फोटो काढशील (4) निघून जाशील

  1. आजोबांना मदतीची गरज.
  2. मोठ्यांना बोलवून उठायला हात देणे योग्य. उत्तर : (2).
उदाहरण 2 · मध्यम

सहलीत तुझा मित्र एकटा बसला आहे आणि खेळत नाही. तू काय करशील? (1) त्याला एकटे सोडशील (2) चिडवशील (3) विचारून खेळात सामील करशील (4) शिक्षकांना न सांगता निघशील

  1. तो एकटा आणि कदाचित दुःखी आहे.
  2. विचारून खेळात घेणे योग्य. उत्तर : (3).
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

तलावात एक मुलगा पडला आहे आणि तुला पोहता येत नाही. तू काय करशील? (1) स्वतः उडी मारशील (2) पळून जाशील (3) पाहत बसशील (4) जोरात ओरडून मोठ्यांना बोलावशील

  1. पोहता येत नसेल तर उडी धोकादायक.
  2. जोरात ओरडून मोठ्यांना बोलावणे योग्य. उत्तर : (4).
लक्षात ठेवा

मदत करताना स्वतःला धोका होऊ देऊ नका; मोठ्यांना बोलवणे हीही मदतच आहे.

सामान्य चूक

धोक्याच्या ठिकाणी न विचारता स्वतः जाणे. पोहता येत नसेल तर पाण्यात उडी मारू नका.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "मदत करा, सुरक्षित राहा, मोठ्यांना बोलवा."

शॉर्टकट

"हसणे, चिडवणे, पळून जाणे, पाहत बसणे" हे पर्याय बाद करा.

फरक ओळखा

चूकबरोबर
पाहत बसणेमदत करणे
चिडवणेविचारपूस करणे
स्वतः धोक्यात जाणेमोठ्यांना बोलवणे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1बाजारात एक लहान मूल रडत आहे. तू काय करशील? (1) दुर्लक्ष करशील (2) हसशील (3) त्याला मोठ्या माणसाकडे किंवा दुकानदाराकडे घेऊन जाशील (4) त्याला घरी नेशील
  2. 2मित्राला खेळात हरल्यामुळे रडू आले. तू काय करशील? (1) हसशील (2) त्याला समजावशील (3) निघून जाशील (4) सर्वांना सांगशील
  3. 3एका आजींच्या हातात जड पिशवी आहे. तू काय करशील? (1) पाहत राहशील (2) दुर्लक्ष करशील (3) पळून जाशील (4) विचारून पिशवी उचलायला मदत करशील
मध्यम
  1. 4वर्गात नवा विद्यार्थी आला आहे. तो एकटा बसतो. तू काय करशील? (1) त्याची ओळख करून घेशील (2) त्याला चिडवशील (3) दुर्लक्ष करशील (4) त्याच्याशी बोलणार नाहीस
  2. 5तुझ्या मित्राने जेवणाचा डबा आणला नाही. तू काय करशील? (1) त्याला चिडवशील (2) स्वतःचा डबा लपवशील (3) तुझा डबा त्याच्याशी वाटून खाशील (4) शिक्षकांना सांगशील की त्याने डबा आणला नाही
  3. 6झाडाखाली एक जखमी पक्षी पडला आहे. तू काय करशील? (1) दगड मारशील (2) मोठ्यांना सांगून मदत घेशील (3) घेऊन जाऊन पाळशील (4) दुर्लक्ष करशील
आव्हानात्मक
  1. 7एक अंध माणूस रस्ता ओलांडू पाहतो आहे. तू काय करशील? (1) पाहत राहशील (2) विचारून हात धरून रस्ता ओलांडायला मदत करशील (3) हसशील (4) निघून जाशील
  2. 8तुझा वर्गमित्र आजारी असल्याने काही दिवस शाळेत आला नाही. तू काय करशील? (1) दुर्लक्ष करशील (2) मोठ्यांना सांगून चौकशी करशील आणि वर्गात शिकवलेले त्याला देशील (3) त्याला चिडवशील (4) त्याची वही लपवशील
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1(3) मोठ्या माणसाकडे किंवा दुकानदाराकडे घेऊन जाणे.
  2. 2(2) त्याला समजावणे.
  3. 3(4) विचारून पिशवी उचलायला मदत करणे.
  4. 4(1) त्याची ओळख करून घेणे.
  5. 5(3) डबा वाटून खाणे.
  6. 6(2) मोठ्यांना सांगून मदत घेणे.
  7. 7(2) विचारून रस्ता ओलांडायला मदत करणे.
  8. 8(2) चौकशी करणे आणि वर्गात शिकवलेले त्याला देणे.

राग आणि संयम

रोजच्या जीवनातून

कोणी चेष्टा केली, खेळात हरलो, परीक्षेत कमी गुण मिळाले : तेव्हा राग किंवा वाईट वाटते. राग येणे चुकीचे नाही; पण रागात काय करतो हे महत्त्वाचे. शांत राहून योग्य निर्णय घेणे म्हणजे संयम.

सोपी व्याख्या

संयम म्हणजे राग किंवा दुःख आले तरी शांत राहून विचारपूर्वक वागणे. मारामारी, वस्तू फेकणे किंवा बोलणे बंद करणे हे संयम नाही; शब्दांनी सांगणे आणि मोठ्यांची मदत घेणे हा संयम.

राग आणि संयम

प्रसंगयोग्य निर्णय
चेष्टा केलीशांतपणे सांगा की आवडत नाही
अपयश आलेकारण शोधून पुन्हा प्रयत्न करा
खेळात हरलातविजेत्याचे अभिनंदन करा
अन्याय वाटलाशांतपणे मोठ्यांशी बोला
1
नियम 1

राग आला तर काही क्षण थांबा, खोल श्वास घ्या, मग बोला.

  • उदा. मित्राने चेष्टा केली : थांबून "मला हे आवडत नाही" असे सांगा.
2
नियम 2

मारामारी किंवा वस्तू फेकणे हे उत्तर नाही; शब्दांनी सांगा.

  • उदा. कोणी धक्का मारला : मारू नका, शांतपणे सांगा.
3
नियम 3

अपयश आले तर इतरांना दोष न देता चूक शोधा आणि सुधारा.

  • उदा. कमी गुण मिळाले : कुठे चुकले ते पाहा, पुढच्या वेळी चांगला अभ्यास करा.
4
नियम 4

खेळात हार-जीत होते; जिंकणाऱ्याचे अभिनंदन करा.

  • उदा. खेळात हरलास : "छान खेळलास" म्हणा आणि पुढच्या वेळी सुधार.
उदाहरण 1 · सोपे

मित्राने तुझी चेष्टा केली आणि तुला राग आला. तू काय करशील? (1) त्याला मारशील (2) थांबून शांतपणे सांगशील की मला आवडत नाही (3) त्याचे दप्तर फेकशील (4) त्याच्याशी कायमचे बोलणे बंद करशील

  1. राग आला तरी शांत राहणे योग्य.
  2. शांतपणे सांगणे योग्य. उत्तर : (2).
उदाहरण 2 · मध्यम

परीक्षेत तुला कमी गुण मिळाले. तू काय करशील? (1) शिक्षकांना दोष देशील (2) अभ्यास सोडशील (3) रडत बसशील (4) चूक कुठे झाली ते पाहून सुधारशील

  1. चूक शोधल्याने पुढच्या वेळी चांगले होईल.
  2. चूक शोधून सुधारणे योग्य. उत्तर : (4).
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

खेळात तू हरलास. तू काय करशील? (1) खेळ बंद पाडशील (2) नियम बदलशील (3) विजेत्याचे अभिनंदन करून पुढच्या वेळी सुधारशील (4) नाराज होऊन निघून जाशील

  1. हार-जीत खेळाचा भाग.
  2. अभिनंदन करून सुधारणे योग्य. उत्तर : (3).
लक्षात ठेवा

राग आला तर आधी थांबा; रागात घेतलेला निर्णय चुकतो.

सामान्य चूक

रागात मारणे, वस्तू फेकणे किंवा बोलणे बंद करणे. यामुळे प्रश्न वाढतो.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "थांबा, श्वास घ्या, शब्दांनी सांगा."

शॉर्टकट

"मारणे, फेकणे, बोलणे बंद" असे पर्याय बाद करा; शांतपणे सांगणे हेच उत्तर.

फरक ओळखा

चूकबरोबर
मारणेशब्दांनी सांगणे
इतरांना दोषस्वतःची चूक शोधणे
हार मानून सोडणेपुन्हा प्रयत्न

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1तुझ्या भावाने तुझे खेळणे तोडले. तू काय करशील? (1) त्याला मारशील (2) त्याचे खेळणे तोडशील (3) आईला खोटे सांगशील (4) शांतपणे सांगशील की असे करू नको
  2. 2मित्राने तुझ्याकडे पेन्सिल मागितली आणि तुला द्यायची नाही. तू काय करशील? (1) शांतपणे सांगशील की आता देऊ शकत नाही (2) त्याच्याशी भांडशील (3) पेन्सिल फेकशील (4) खोटे बोलशील
  3. 3रांगेत एकाने तुला पुढे ढकलले. तू काय करशील? (1) त्याला मारशील (2) त्यालाही ढकलशील (3) शांतपणे त्याला सांगशील किंवा शिक्षकांना कळवशील (4) रांग सोडून जाशील
मध्यम
  1. 4शिक्षकांनी तुला चुकीचा ओरडा दिला असे तुला वाटते. तू काय करशील? (1) वर्गात ओरडशील (2) नंतर शांतपणे शिक्षकांशी बोलून सांगशील (3) पुस्तक फेकशील (4) शाळेत येणे बंद करशील
  2. 5धावण्याच्या शर्यतीत तू शेवटचा आलास. तू काय करशील? (1) शर्यतीचे नियम बदलण्यास सांगशील (2) रडत बसशील (3) सरावातील चूक शोधून पुन्हा सराव करशील (4) धावणे सोडशील
  3. 6कोणीतरी तुझ्याबद्दल अफवा पसरवली. तू काय करशील? (1) तूही अफवा पसरवशील (2) शिक्षकांशी किंवा मोठ्यांशी बोलून सत्य सांगशील (3) भांडशील (4) शाळा सोडशील
आव्हानात्मक
  1. 7वर्गात उत्तर चुकले आणि सगळे हसले. तू काय करशील? (1) चिडून निघून जाशील (2) हसणाऱ्यांना मारशील (3) शांतपणे बरोबर उत्तर शिकून घेशील (4) पुन्हा कधीच उत्तर देणार नाहीस
  2. 8तुझ्या मित्राने तुझ्यावर उगाच रागावून अपशब्द वापरले. तू काय करशील? (1) तूही अपशब्द वापरशील (2) शांत झाल्यावर त्याच्याशी बोलशील (3) त्याचा बदला घेशील (4) त्याच्याबद्दल सर्वांना सांगशील
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1(4) शांतपणे सांगणे.
  2. 2(1) शांतपणे सांगणे की आता देऊ शकत नाही.
  3. 3(3) शांतपणे सांगणे किंवा शिक्षकांना कळवणे.
  4. 4(2) नंतर शांतपणे शिक्षकांशी बोलणे.
  5. 5(3) चूक शोधून पुन्हा सराव करणे.
  6. 6(2) मोठ्यांशी बोलून सत्य सांगणे.
  7. 7(3) शांतपणे बरोबर उत्तर शिकून घेणे.
  8. 8(2) शांत झाल्यावर त्याच्याशी बोलणे.

नियम, सुरक्षा आणि जबाबदारी

रोजच्या जीवनातून

रस्ता ओलांडताना सिग्नल, घरातील स्विच बंद करणे, शाळेची स्वच्छता : हे लहान नियम आपली आणि इतरांची सुरक्षा राखतात. नियम पाळणे ही आपली जबाबदारी आहे.

सोपी व्याख्या

जबाबदारी म्हणजे आपल्यावर सोपवलेले काम वेळेवर आणि नीट करणे. सुरक्षा म्हणजे स्वतःला आणि इतरांना धोका होणार नाही असे वागणे आणि नियम पाळणे.

नियम आणि सुरक्षा

प्रसंगयोग्य निर्णय
लाल सिग्नलथांबा
आग किंवा धूरशांत राहून मोठ्यांना सांगा, बाहेर पडा
ओल्या हाताने स्विचहात पुसून मगच स्विच वापरा
सार्वजनिक वस्तूजपून वापरा, स्वच्छ ठेवा
1
नियम 1

रस्ता ओलांडताना सिग्नल किंवा झेब्रा क्रॉसिंग वापरा; लाल सिग्नलला थांबा.

  • उदा. रस्ता रिकामा दिसतो पण सिग्नल लाल आहे : हिरवा येईपर्यंत थांबा.
2
नियम 2

आग, धूर किंवा धोका दिसला तर शांत राहा, मोठ्यांना सांगा आणि सुरक्षित बाहेर पडा.

  • उदा. घरात जळका वास : मोठ्यांना सांगा; आगीची मदत क्रमांक 101.
3
नियम 3

दिलेले काम वेळेवर करा; वस्तू जागेवर ठेवा.

  • उदा. वर्गात स्वच्छतेची पाळी तुझी आहे : वेळेवर करा.
4
नियम 4

शाळा, बाग, बस यासारख्या सार्वजनिक वस्तू जपून वापरा.

  • उदा. बागेतला नळ चालू राहिला : तो बंद करा.
उदाहरण 1 · सोपे

सिग्नल लाल आहे आणि रस्ता रिकामा दिसतो. तू काय करशील? (1) पळून रस्ता ओलांडशील (2) हिरवा सिग्नल येईपर्यंत थांबशील (3) डोळे मिटून चालशील (4) मित्राला ढकलशील

  1. नियम सुरक्षेसाठी आहे.
  2. हिरवा येईपर्यंत थांबणे योग्य. उत्तर : (2).
उदाहरण 2 · मध्यम

शाळा सुटल्यावर वर्गातला पंखा चालू राहिला आहे. तू काय करशील? (1) तसाच सोडशील (2) आणखी वेग वाढवशील (3) बंद करशील किंवा शिक्षकांना कळवशील (4) काही करणार नाहीस

  1. पंखा चालू ठेवला तर वीज वाया जाते.
  2. बंद करणे किंवा कळवणे योग्य. उत्तर : (3).
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

घरात जळका वास येतो आहे. तू काय करशील? (1) लपून बसशील (2) झोपून राहशील (3) कुणाला न सांगता तपासशील (4) शांत राहून घरातील मोठ्यांना सांगून सुरक्षित बाहेर पडशील

  1. धोक्यात स्वतः तपासणे धोकादायक.
  2. मोठ्यांना सांगून बाहेर पडणे योग्य. उत्तर : (4).
लक्षात ठेवा

नियम आपल्या सुरक्षेसाठी असतात; कोणी पाहत नसले तरी पाळा.

सामान्य चूक

"रस्ता रिकामा आहे, मग चालेल" असे समजणे. सिग्नल पाळणे हेच सुरक्षित.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "थांबा, शांत राहा, मोठ्यांना सांगा."

शॉर्टकट

"धोक्यात स्वतः जाणे" आणि "दुर्लक्ष करणे" हे पर्याय बाद करा.

फरक ओळखा

चूकबरोबर
लाल सिग्नलला जाणेथांबणे
धोक्यात स्वतः जाणेमोठ्यांना सांगणे
वस्तू वाया घालवणेजपून वापरणे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1बागेतला नळ चालू राहिला आहे आणि पाणी वाहते आहे. तू काय करशील? (1) दुर्लक्ष करशील (2) आणखी उघडशील (3) बंद करशील (4) पाण्यात खेळशील
  2. 2वर्गात स्वच्छतेची पाळी तुझी आहे. तू काय करशील? (1) वेळेवर वर्ग स्वच्छ करशील (2) मित्रावर ढकलशील (3) घरी जाशील (4) कचरा तसाच ठेवशील
  3. 3ग्रंथालयात सगळे वाचत आहेत. तू काय करशील? (1) मोठ्याने बोलशील (2) शांतता पाळशील (3) पुस्तके फेकशील (4) धावशील
मध्यम
  1. 4ओल्या हाताने स्विच दाबायचा आहे. तू काय करशील? (1) तसाच दाबशील (2) हात पुसून कोरड्या हाताने स्विच वापरशील (3) मित्राला दाबायला सांगशील (4) पाणी आणखी ओतशील
  2. 5बसमध्ये एक आजी उभ्या आहेत आणि तू बसलेला आहेस. तू काय करशील? (1) झोपेचे सोंग घेशील (2) खिडकीबाहेर बघशील (3) त्यांना तुझी जागा देशील (4) मित्राशी बोलत राहशील
  3. 6शाळेत सायकल लावायची जागा ठरलेली आहे. तू काय करशील? (1) कुठेही लावशील (2) रस्त्यात लावशील (3) दुसऱ्याच्या सायकलवर आडवी ठेवशील (4) ठरलेल्या जागी नीट लावशील
आव्हानात्मक
  1. 7रस्त्यात केळ्याचे साल पडले आहे आणि लोक चालत आहेत. तू काय करशील? (1) दुर्लक्ष करशील (2) साल उचलून कचराकुंडीत टाकशील (3) आणखी साले टाकशील (4) हसशील
  2. 8घरातील प्रत्येकाला कामे दिली आहेत आणि तुझे काम पाणी भरणे आहे. तू काय करशील? (1) विसरून जाशील (2) लहान भावाला करायला लावशील (3) वेळेवर काम पूर्ण करशील (4) आईला करायला सांगशील
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1(3) नळ बंद करणे.
  2. 2(1) वेळेवर वर्ग स्वच्छ करणे.
  3. 3(2) शांतता पाळणे.
  4. 4(2) हात पुसून कोरड्या हाताने स्विच वापरणे.
  5. 5(3) त्यांना तुझी जागा देणे.
  6. 6(4) ठरलेल्या जागी नीट लावणे.
  7. 7(2) साल उचलून कचराकुंडीत टाकणे.
  8. 8(3) वेळेवर काम पूर्ण करणे.

मिश्र प्रश्न आणि परीक्षेच्या युक्त्या

रोजच्या जीवनातून

काही प्रसंगांत प्रामाणिकपणा, मदत आणि संयम तिन्ही एकत्र येतात. उदाहरणार्थ, मित्राने तुझी वही फाडली आणि तू रागात आहेस. येथे राग, खरे बोलणे आणि मोठ्यांची मदत यांचा विचार करावा लागतो.

सोपी व्याख्या

मिश्र प्रश्नात चारही पर्यायांतील कोणता निर्णय सत्य, शांत, इतरांना सुरक्षित आणि जबाबदारीचा आहे ते पाहा. जे पर्याय मारणे, लपवणे, पळून जाणे किंवा दुर्लक्ष करणे सांगतात ते बाद करा.

योग्य निर्णयाची पाच तत्त्वे

तत्त्वअर्थ
सत्यखरे बोला
दयामदत करा
संयमशांत राहा
सुरक्षाधोका टाळा
जबाबदारीकाम वेळेवर करा
1
नियम 1

पर्याय एकेक करून पाच तत्त्वांना लावा.

  • उदा. "खोटे सांगणे" सत्याला विरोधी; बाद.
2
नियम 2

मारणे, लपवणे, पळून जाणे, दुर्लक्ष करणे हे पर्याय बाद करा.

  • उदा. "आग लागली आणि मी लपलो" : लपणे चूक.
3
नियम 3

जो निर्णय सर्वांचे भले करतो आणि कोणाला दुखवत नाही तो निवडा.

  • उदा. मित्राशी बोलून गैरसमज दूर करणे : सर्वांचे भले.
4
नियम 4

समस्या मोठी असेल तर मोठ्यांची (शिक्षक, पालक) मदत घ्या.

  • उदा. कोणी सतत त्रास देतो : शिक्षकांना सांगा.
उदाहरण 1 · सोपे

तुझ्या मित्राने चुकून तुझी वही फाडली आणि तुला राग आला. तू काय करशील? (1) त्याची वही फाडशील (2) त्याला मारशील (3) शांत होऊन त्याच्याशी बोलशील (4) कायमचा अबोला धरशील

  1. राग आला तरी संयम हवा.
  2. शांत होऊन बोलणे योग्य. उत्तर : (3).
उदाहरण 2 · मध्यम

एक वर्गमित्र तुला वारंवार त्रास देत आहे. तू काय करशील? (1) त्याला मारशील (2) शिक्षकांना सांगशील (3) शाळेत जाणे बंद करशील (4) तोही त्रास देशील

  1. समस्या मोठी असेल तर मोठ्यांची मदत घ्या.
  2. शिक्षकांना सांगणे योग्य. उत्तर : (2).
उदाहरण 3 · परीक्षेसारखे

खेळताना तुझ्याकडून चुकून खिडकीची काच फुटली आणि कोणीही पाहिले नाही. तू काय करशील? (1) पळून जाशील (2) दुसऱ्याला दोष देशील (3) शिक्षकांना खरे सांगून माफी मागशील (4) काचेचे तुकडे लपवशील

  1. चूक झाली तर खरे सांगावे.
  2. खरे सांगून माफी मागणे योग्य. उत्तर : (3).
लक्षात ठेवा

सत्य, दया, संयम, सुरक्षा आणि जबाबदारी : पाच तत्त्वे लक्षात ठेवा; उत्तर यांतूनच मिळते.

सामान्य चूक

सोपा वाटणारा पर्याय निवडणे. सोपे वाटले तरी खोटे, मारणे किंवा लपवणे चूक.

शॉर्टकट

आठवणीची युक्ती : "सत्य, दया, संयम, सुरक्षा, जबाबदारी."

शॉर्टकट

प्रथम दोन टोकाचे पर्याय बाद करा; उरलेल्या दोनांतून पाच तत्त्वांनी निवडा.

फरक ओळखा

चूकबरोबर
मारणेशांतपणे बोलणे
लपवणेखरे सांगणे
पळून जाणेमोठ्यांना बोलवणे

सरावासाठी प्रश्न

सोपे
  1. 1तुझ्याकडून मित्राच्या डब्याला धक्का लागून भाजी सांडली. तू काय करशील? (1) पळून जाशील (2) माफी मागून मदत करशील (3) दुसऱ्याला दोष देशील (4) हसशील
  2. 2वर्गात कुणी शिक्षकांना उद्धटपणे बोलले. तू काय करशील? (1) तूही तसेच बोलशील (2) हसशील (3) त्याचे कौतुक करशील (4) शांतपणे सांगशील की असे बोलू नये
  3. 3तुला बसमध्ये एका मुलाचे दप्तर विसरलेले दिसले. तू काय करशील? (1) घरी घेऊन जाशील (2) फेकून देशील (3) कंडक्टरला देशील (4) उघडून पाहशील
मध्यम
  1. 4मित्राने सांगितले, "मी तुला एक रहस्य सांगतो; कुणाला सांगू नको." ते रहस्य धोकादायक आहे. तू काय करशील? (1) कुणालाच सांगणार नाही (2) सर्वांना सांगशील (3) मोठ्या विश्वासू माणसाला सांगशील (4) हसशील
  2. 5शाळेच्या सहलीत मित्र गटातून मागे राहिला. तू काय करशील? (1) पुढे निघून जाशील (2) शिक्षकांना सांगून त्याला शोधायला मदत घेशील (3) एकटाच शोधायला जाशील (4) दुर्लक्ष करशील
  3. 6तुझ्याकडे परीक्षेसाठी कमी वेळ आहे आणि तुला अभ्यास कमी झाला आहे. तू काय करशील? (1) नक्कल करशील (2) परीक्षा चुकवशील (3) आजारी असल्याचे खोटे सांगशील (4) जे येते ते प्रामाणिकपणे लिहिशील
आव्हानात्मक
  1. 7तुझा जवळचा मित्र दुसऱ्याची वस्तू चोरताना तुला दिसला. तू काय करशील? (1) मित्राला समजावून परत द्यायला सांगशील आणि गरज असेल तर शिक्षकांना सांगशील (2) गप्प बसशील (3) तूही एखादी वस्तू घेशील (4) मित्राशी मैत्री तोडशील
  2. 8तुझ्या मित्राला अभ्यासात अडचण आहे आणि तो निराश झाला आहे. तू काय करशील? (1) त्याला हिणवशील (2) त्याला एकटे सोडशील (3) त्याला वेळ काढून समजावून सांगशील (4) शिक्षकांना सांगशील की तो कमजोर आहे
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
  1. 1(2) माफी मागून मदत करणे.
  2. 2(4) शांतपणे सांगणे की असे बोलू नये.
  3. 3(3) कंडक्टरला देणे.
  4. 4(3) मोठ्या विश्वासू माणसाला सांगणे.
  5. 5(2) शिक्षकांना सांगून मदत घेणे.
  6. 6(4) जे येते ते प्रामाणिकपणे लिहिणे.
  7. 7(1) मित्राला समजावून परत द्यायला सांगणे आणि गरज असेल तर शिक्षकांना सांगणे.
  8. 8(3) वेळ काढून समजावून सांगणे.

संपूर्ण धड्याची झटपट उजळणी

विषयआठवणीची युक्ती
प्रामाणिकपणाखरे सांगा, परत द्या, स्वतः लिहा
मदत आणि दयामदत करा, सुरक्षित राहा, मोठ्यांना बोलवा
राग आणि संयमथांबा, श्वास घ्या, शब्दांनी सांगा
नियम आणि सुरक्षाथांबा, शांत राहा, मोठ्यांना सांगा
मिश्रसत्य, दया, संयम, सुरक्षा, जबाबदारी
तपासणीहा निर्णय सर्वांसाठी चांगला आहे का?

🎯 परीक्षेसाठी सर्वाधिक महत्त्वाचे मुद्दे

  • नेहमी खरे बोला; सापडलेली वस्तू परत करा.
  • अडचणीतल्याला मदत करा; पण धोक्यात स्वतः जाण्यापेक्षा मोठ्यांना बोलवा.
  • राग आला तर थांबा; मारू नका, शब्दांनी सांगा.
  • नियम आणि सिग्नल पाळा; धोक्यात शांत राहून मोठ्यांना सांगा.
  • मारणे, लपवणे, पळून जाणे आणि दुर्लक्ष करणे असे पर्याय बाद करा.
  • पाच तत्त्वांना पर्याय लावा : सत्य, दया, संयम, सुरक्षा आणि जबाबदारी.
  • समस्या मोठी असेल तर शिक्षक किंवा पालकांची मदत घ्या.
🧠 अभ्यासमंत्र

"खरे बोला, मदत करा, शांत राहा; धोक्यात मोठ्यांना बोलवा."