बल : ढकलणे, ओढणे आणि त्याचे परिणाम
फेरीवाला भरलेली हातगाडी सुरू करण्यासाठी ढकलतो, वळणावर वळवण्यासाठी दोरी ओढतो आणि वेग कमी करण्यासाठी ब्रेकचा हँडल दाबतो. या प्रत्येक कृतीत ढकलणे किंवा ओढणे आहे.
वस्तूला दिलेल्या ढकलण्याला किंवा ओढण्याला बल म्हणतात. बल दोन किंवा अधिक वस्तूंच्या आंतरक्रियेतून निर्माण होते. त्याचे SI एकक न्यूटन (N) आहे.
मुख्य कल्पना 1 : बलाचे परिणाम — बलामुळे स्थिर वस्तू हलू शकते किंवा हलणारी वस्तू थांबू शकते, तिचा वेग बदलू शकतो, गतीची दिशा बदलू शकते किंवा तिचा आकार बदलू शकतो. एकाच बलाचे एकाच वेळी एकापेक्षा जास्त परिणाम दिसू शकतात.
- सोपे : लाथ मारल्यावर स्थिर फुटबॉल हलू लागतो.
- मध्यम : स्पंज दाबल्यावर किंवा रबरी पट्टी ताणल्यावर वस्तूचा आकार बदलतो.
- परीक्षा-प्रकार : फलंदाज चेंडूला असा मारतो की तो अधिक वेगाने आणि नव्या दिशेने परत जातो; वेग आणि दिशा दोन्ही बदलतात.
आकृतीत : प्रत्येक स्तंभात बलाचा एक परिणाम रोजच्या उदाहरणासह दाखवला आहे.
मुख्य कल्पना 2 : बलासाठी आंतरक्रिया हवी — तुम्ही भिंत ढकलता तेव्हा भिंतही तुमच्या हातावर परत ढकलते. बल दिसण्यासाठी दोन वस्तूंनी आंतरक्रिया करणे आवश्यक आहे; आंतरक्रिया संपली की बल संपते. टेबलावर ठेवलेल्या पुस्तकावरही बले असतात, पण ती एकमेकांना संतुलित करतात.
- सोपे : बलासाठी किमान दोन वस्तू लागतात.
- मध्यम : पेटीवर विरुद्ध बाजूंनी सारख्या मापाचे ढकलणे आणि ओढणे लावले तर पेटी हलत नाही.
- परीक्षा-प्रकार : "गती नाही" म्हणजे "बल नाही" नव्हे; बले संतुलित असू शकतात.
बल = ढकलणे किंवा ओढणे; एकक = न्यूटन; परिणाम = गती, दिशा, आकार.
बलामुळे वस्तूचा रंग बदलतो असे समजणे. बल गती किंवा आकार बदलते, रंग नाही.
परिणाम सांगताना तीन गट आठवा. आठवणीची युक्ती : ग-दि-आ = गती, दिशा, आकार (वेग गतीत येतो).
फरक ओळखा
| कृती | ढकलणे की ओढणे | परिणाम |
|---|---|---|
| फुटबॉलला लाथ मारणे | ढकलणे | गती सुरू होते |
| विहिरीतून पाणी काढणे | ओढणे | बादली वर जाते |
सरावासाठी प्रश्न
- 1बल म्हणजे काय?
- 2बलाचे SI एकक कोणते?
- 3स्पंज दाबल्यावर बलाचा कोणता परिणाम दिसतो?
- 4गोलरक्षक झेपावून घरंगळणारा चेंडू थांबवतो. हा बलाचा कोणता परिणाम?
- 5बलाचे वस्तूवर होणारे परिणाम सांगा.
- 6भिंत ढकलल्यावर ती परत ढकलते असे का वाटते?
- 7टेनिसपटू चेंडू असा मारतो की तो अधिक वेगाने आणि नव्या दिशेने जातो. कोणते परिणाम दिसतात?
- 8टेबलावर पुस्तक स्थिर आहे. म्हणजे त्यावर कोणतेही बल नाही असे आहे का?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1ढकलणे किंवा ओढणे.
- 2न्यूटन (N).
- 3आकारात बदल.
- 4वेग कमी होणे (शून्य होणे).
- 5गती सुरू किंवा थांबवणे, वेग बदलणे, दिशा बदलणे, आकार बदलणे.
- 6दोन्ही वस्तू आंतरक्रिया करतात, म्हणून प्रत्येक वस्तू दुसरीवर बल लावते.
- 7वेगात बदल आणि दिशेत बदल.
- 8नाही; वजन आणि टेबलाचा रेटा अशी बले त्यावर असतात, पण ती एकमेकांना संतुलित करतात.
संपर्क बले : स्नायूंचे बल आणि घर्षण
शेतकऱ्याचा बैल चिखलाच्या रस्त्यावरून गाडी ओढतो. बैलाने ओढणे थांबवले की गाडी थोडी पुढे जाऊन थांबते. ओढणे स्नायूंमुळे होते; थांबणे घर्षणामुळे.
संपर्क बल वस्तू एकमेकींना स्पर्श करतात तेव्हाच कार्य करते. स्नायूंचे बल म्हणजे माणसे आणि प्राण्यांच्या स्नायूंनी लावलेले बल. घर्षण म्हणजे स्पर्श करणाऱ्या दोन पृष्ठभागांमधील बल जे गतीला विरोध करते.
मुख्य कल्पना 1 : घर्षण — पृष्ठभाग गुळगुळीत दिसतात, पण त्यांवर बारीक खडबडीतपणा असतो आणि तो एकमेकांत अडकतो. घर्षण गतीच्या विरुद्ध दिशेला कार्य करते. खडबडीत पृष्ठभागावर घर्षण जास्त आणि गुळगुळीत पृष्ठभागावर कमी असते. द्रव आणि वायूही हलणाऱ्या वस्तूवर घर्षण लावतात.
- सोपे : घर्षणामुळे हलणारी वस्तू मंद होते.
- मध्यम : गोटी गुळगुळीत फरशीवर खडबडीत गालिच्यापेक्षा जास्त लांब जाते, कारण फरशीवर घर्षण कमी असते.
- परीक्षा-प्रकार : पेटी उजवीकडे ढकलली तर तिच्यावरील घर्षण डावीकडे कार्य करते.
आकृतीत : गुळगुळीत पृष्ठभागावर चेंडू लांब जातो; खडबडीत पृष्ठभागावर जास्त घर्षणामुळे तो लवकर थांबतो.
संपर्क बले : स्नायूंचे बल आणि घर्षण
ॲपमध्ये ही आकृती हाताने हलवून बघता येते.
ॲपमध्ये उघडामुख्य कल्पना 2 : स्नायूंचे बल आणि घर्षणाचे काम — बादली उचलणे, गाडी ओढणे आणि चेंडूला लाथ मारणे यात स्नायूंचे बल वापरले जाते; शरीरातील हृदय आणि छातीही ते वापरतात. घर्षणामुळे आपण चालतो, पकडतो आणि ब्रेक लावतो, पण त्यामुळे पृष्ठभाग झिजतात आणि यंत्रे मंद होतात. हवा किंवा पाण्याचे घर्षण कमी करण्यासाठी विमान, जहाज आणि वेगवान गाड्यांना निमुळता आकार देतात.
- सोपे : गाडी ओढणारा बैल स्नायूंचे बल वापरतो.
- मध्यम : दोरीने बादली वर ओढणे हेही स्नायूंचे बलच आहे, जे दोरीमार्फत कार्य करते.
- परीक्षा-प्रकार : ओल्या गुळगुळीत फरशीवर बूट आणि फरशी यांत घर्षण फार कमी असते, म्हणून आपण घसरतो.
स्नायूंचे बल आणि घर्षण दोन्ही संपर्क बले आहेत.
घर्षण नेहमी वाईटच असते असे समजणे. त्याशिवाय आपण चालू, लिहू किंवा सायकल थांबवू शकणार नाही.
पृष्ठभाग आणि घर्षण जोडून लक्षात ठेवा. आठवणीची युक्ती : खडबडीत = खूप घर्षण; गुळगुळीत = घसरगुंडी.
फरक ओळखा
| पृष्ठभाग | घर्षण | परिणाम |
|---|---|---|
| गुळगुळीत | कमी | वस्तू लांब सरकते |
| खडबडीत | जास्त | वस्तू लवकर थांबते |
सरावासाठी प्रश्न
- 1स्नायूंच्या क्रियेतून कोणते बल निर्माण होते?
- 2घर्षण संपर्क बल आहे की असंपर्क बल?
- 3हलणाऱ्या वस्तूवर घर्षण कोणत्या दिशेने कार्य करते?
- 4सपाट जमिनीवर घरंगळणारा चेंडू का थांबतो?
- 5घर्षणाचा एक उपयोग आणि एक तोटा सांगा.
- 6जहाजे आणि वेगवान गाड्यांना निमुळता आकार का देतात?
- 7गोटी फरशीवर 40 सेमी, गालिच्यावर 12 सेमी आणि खडीवर 3 सेमी सरकते. पृष्ठभाग कमीतून जास्त घर्षणाच्या क्रमाने लावा.
- 8ओल्या गुळगुळीत फरशीवर चालणे धोकादायक का आहे आणि खडबडीत नक्षीच्या फरश्या कशा मदत करतात?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1स्नायूंचे बल.
- 2संपर्क बल.
- 3त्याच्या गतीच्या विरुद्ध दिशेला.
- 4चेंडू आणि जमीन यांतील घर्षण त्याच्या गतीला विरोध करते.
- 5उपयोग : चालताना किंवा ब्रेक लावताना पकड. तोटा : पृष्ठभाग झिजतात आणि यंत्रे मंद होतात.
- 6आकारामुळे हवा किंवा पाण्याचे घर्षण कमी होते.
- 7फरशी, गालिचा, खडी (गोटी खडीवर सर्वात लवकर थांबते, म्हणून खडीवर घर्षण सर्वात जास्त).
- 8घर्षण फार कमी असल्याने बूट घसरतात; खडबडीत नक्षीमुळे घर्षण आणि पकड वाढते.
असंपर्क बले : चुंबकीय आणि स्थिरविद्युत
कोरड्या केसांवर घासलेला कंगवा कागदाचे बारीक तुकडे न शिवता उचलतो, आणि फ्रिजचा चुंबक थोड्या अंतरावरून स्टीलच्या दाराला चिकटतो. काही बले मधल्या अंतरातूनही काम करतात.
असंपर्क बल वस्तू एकमेकींना स्पर्श करत नसतानाही कार्य करते. चुंबकीय बल चुंबकांमध्ये किंवा चुंबक आणि लोखंडासारख्या चुंबकीय पदार्थामध्ये कार्य करते. स्थिरविद्युत बल हे विद्युतभारित वस्तू दुसऱ्या वस्तूवर लावते.
मुख्य कल्पना 1 : चुंबकीय बल — प्रत्येक चुंबकाला उत्तर आणि दक्षिण असे दोन ध्रुव असतात. सारखे ध्रुव एकमेकांना दूर ढकलतात आणि वेगळे ध्रुव एकमेकांना ओढतात. हे बल मधल्या अंतरातून, कागद किंवा पातळ प्लास्टिकमधूनही कार्य करते.
- सोपे : दोन सारखे ध्रुव जवळ आणले की चुंबक एकमेकांना दूर ढकलतात.
- मध्यम : चुंबक लोखंडी खिळा उचलतो, पण प्लास्टिकचा पेन उचलत नाही.
- परीक्षा-प्रकार : पेन्सिलीवर दोन कड्याचे चुंबक सारखे ध्रुव समोरासमोर ठेवले तर वरचा तरंगतो. तो उलटा केला की खाली येऊन चिकटतो.
आकृतीत : चुंबकीय आणि स्थिरविद्युत बले ओढू किंवा ढकलू शकतात; गुरुत्वाकर्षण फक्त ओढते.
मुख्य कल्पना 2 : स्थिरविद्युत बल — प्लास्टिकची नळी आणि पॉलिथिनसारखे दोन वेगळे पदार्थ घासले की ते विद्युतभारित होतात. भार दोन प्रकारचे असतात : धन आणि ऋण. सारखे भार दूर ढकलतात आणि वेगळे भार ओढतात. भारित वस्तू कागदाच्या तुकड्यांसारख्या हलक्या अभारित वस्तूंनाही ओढते.
- सोपे : घासलेली प्लास्टिकची नळी कागदाचे बारीक तुकडे ओढते.
- मध्यम : एकाच लोकरीने घासलेले दोन फुगे एकमेकांपासून दूर लटकतात, कारण त्यांच्यावर सारख्याच प्रकारचा भार असतो.
- परीक्षा-प्रकार : घासलेला फुगा आणि घासण्यासाठी वापरलेले लोकर एकमेकांना ओढतात, कारण त्यांच्यावर विरुद्ध भार असतात.
चुंबकीय, स्थिरविद्युत आणि गुरुत्वीय बले असंपर्क बले आहेत.
सर्व असंपर्क बले फक्त ओढतात असे समजणे. चुंबकीय आणि स्थिरविद्युत बले दूरही ढकलू शकतात.
दोन ध्रुव किंवा दोन भार पाहून "सारखे की वेगळे?" विचारा. आठवणीची युक्ती : सारखे = सरकतात दूर; वेगळे = वेढतात (जवळ येतात).
फरक ओळखा
| बल | कोणामध्ये कार्य करते | दूर ढकलू शकते का? |
|---|---|---|
| चुंबकीय | चुंबक आणि लोखंड | होय |
| स्थिरविद्युत | विद्युतभारित वस्तू | होय |
सरावासाठी प्रश्न
- 1असंपर्क बल म्हणजे काय?
- 2विद्युतभाराचे दोन प्रकार सांगा.
- 3चुंबकांचे दोन सारखे ध्रुव जवळ आणले तर काय होते?
- 4घासलेला कंगवा कागदाचे बारीक तुकडे उचलतो. कोणते बल कार्य करते?
- 5दोन वेगळे भार एकमेकांशी कसे वागतात?
- 6चुंबकीय आणि स्थिरविद्युत बलाशिवाय आणखी एक असंपर्क बल सांगा.
- 7पेन्सिलीवर दोन कड्याचे चुंबक सारखे ध्रुव समोरासमोर आहेत आणि वरचा तरंगतो. वरचा चुंबक उलटा केला तर काय होईल आणि का?
- 8एकाच लोकरीच्या कापडाने घासलेले दोन फुगे दोऱ्यांनी शेजारी शेजारी लटकवले आहेत. ते काय करतील आणि का?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1वस्तू एकमेकींना स्पर्श न करता कार्य करणारे बल.
- 2धन आणि ऋण.
- 3ते एकमेकांना दूर ढकलतात.
- 4स्थिरविद्युत बल.
- 5ते एकमेकांना ओढतात.
- 6गुरुत्वीय बल (गुरुत्वाकर्षण).
- 7तो खाली येऊन चिकटतो, कारण आता वेगळे ध्रुव समोरासमोर येऊन एकमेकांना ओढतात.
- 8ते एकमेकांपासून दूर जातात, कारण दोघांवर सारख्याच प्रकारचा भार आहे आणि सारखे भार दूर ढकलतात.
गुरुत्वाकर्षण, वजन आणि वस्तुमान
झाडावरून आंबा खाली पडतो आणि वर फेकलेला चेंडू नेहमी खाली येतो. पृथ्वी प्रत्येक वस्तूला स्वतःकडे खेचते आणि दुकानातील स्प्रिंग तराजू ही खेच किती आहे ते दाखवतो.
पृथ्वी वस्तूला ज्या बलाने स्वतःकडे ओढते त्याला गुरुत्वीय बल (गुरुत्वाकर्षण) म्हणतात. वस्तूचे वजन म्हणजे तिच्यावरील ही खेच; ते न्यूटनमध्ये मोजतात. वस्तूचे वस्तुमान म्हणजे तिच्यातील द्रव्याचे प्रमाण; ते kg किंवा g मध्ये मोजतात.
मुख्य कल्पना 1 : वजन आणि वस्तुमान वेगळे आहेत — वजन हे बल आहे आणि ठिकाणानुसार बदलते; चंद्राची खेच पृथ्वीच्या सुमारे एक-षष्ठांश असते. वस्तुमान कुठेही बदलत नाही. पृथ्वीवर 5 kg वस्तूचे वजन सुमारे 50 N असते.
- सोपे : गुरुत्वाकर्षण नेहमी ओढते; ते कधीच ढकलत नाही.
- मध्यम : 5 kg वस्तूचे वजन पृथ्वीवर सुमारे 50 N आणि चंद्रावर सुमारे 8 N असते.
- परीक्षा-प्रकार : "गव्हाच्या पोत्याचे वजन 10 kg आहे" हे शास्त्रीय नाही; 10 kg हे त्याचे वस्तुमान आहे आणि वजन सुमारे 100 N आहे.
आकृतीत : वस्तुमान सर्वत्र 5 kg राहते, पण वजन पृथ्वीवर सर्वाधिक आणि चंद्रावर सर्वात कमी असते.
मुख्य कल्पना 2 : ते कसे मोजतात — वजन स्प्रिंग तराजूने मोजतात : जड वस्तू स्प्रिंगला जास्त ताणते. कमाल खुणेपेक्षा जास्त भार कधीही टांगू नका. वस्तुमान पारड्याच्या तराजूने काढतात, जो वस्तूची तुलना ज्ञात वस्तुमानांशी करतो. सर्वात लहान वाचन म्हणजे दोन मोठ्या खुणांमधील अंतर भागिले लहान भागांची संख्या.
- सोपे : स्प्रिंग तराजू वजन मोजतो.
- मध्यम : 0 ते 10 N खुणा असलेल्या तराजूने 15 N ची वस्तू तोलता येत नाही.
- परीक्षा-प्रकार : 0, 2, 4 N वर मोठ्या खुणा आणि त्यांच्यात 4 लहान भाग असतील तर 2 भागिले 4 म्हणजे प्रत्येक भाग 0.5 N.
वजन हे बल (न्यूटन) आहे; वस्तुमान म्हणजे द्रव्याचे प्रमाण (kg).
"माझे वजन 40 kg आहे" असे म्हणणे. विज्ञानात 40 kg हे वस्तुमान आहे.
वस्तुमान राहते, वजन बदलते. आठवणीची युक्ती : वस्तुमान = वस्तूतले द्रव्य, सर्वत्र तेच; वजन = वाट (ठिकाण) बदलली की बदलते.
फरक ओळखा
| गुणधर्म | वस्तुमान | वजन |
|---|---|---|
| काय आहे | द्रव्याचे प्रमाण | गुरुत्वाची खेच |
| एकक | kg किंवा g | न्यूटन |
| ठिकाणानुसार बदल | नाही | होय |
सरावासाठी प्रश्न
- 1वजनाचे SI एकक कोणते?
- 2वजन कोणत्या उपकरणाने मोजतात?
- 3वस्तुमान म्हणजे काय?
- 4चंद्रावर वस्तूचे वस्तुमान बदलते का?
- 56 kg ची पिशवी पृथ्वीवर सुमारे 60 N भरते. चंद्रावर, जिथे वजन एक-षष्ठांश असते, तिथे ती सुमारे किती भरेल?
- 6एका स्प्रिंग तराजूवर 0, 5 आणि 10 N वर मोठ्या खुणा आहेत आणि मोठ्या खुणांमध्ये 5 सारखे लहान भाग आहेत. त्याचे सर्वात लहान वाचन किती?
- 7दुकानदार म्हणतो, "या पोत्याचे वजन 25 kg आहे." हे विधान शास्त्रीय पद्धतीने दुरुस्त करा.
- 814 N वजनाचा दगड 0 ते 10 N च्या स्प्रिंग तराजूने तोलता येईल का? का?
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1न्यूटन (N).
- 2स्प्रिंग तराजू.
- 3वस्तूतील द्रव्याचे प्रमाण.
- 4नाही; वस्तुमान सर्वत्र सारखेच असते.
- 5सुमारे 10 N.
- 61 N.
- 7पोत्याचे वस्तुमान 25 kg आहे; त्याचे वजन सुमारे 250 N आहे.
- 8नाही; वजन कमाल खुणेपेक्षा जास्त आहे आणि तराजू खराब होऊ शकतो.
उत्प्लावक बल : तरंगणे आणि बुडणे
नदीत मूल मोठा दगड पाण्याखाली असताना सहज उचलते, पण बाहेर काढल्यावर तोच दगड खूप जड वाटतो. पाणी दगडाला वर ढकलते आणि मुलाला मदत करते.
द्रवाने त्यात ठेवलेल्या वस्तूवर लावलेल्या वरच्या दिशेच्या बलाला उत्प्लावक बल म्हणतात. ग्रीक शास्त्रज्ञ आर्किमिडीज यांनी शोधले की उत्प्लावक बल हे वस्तूने बाजूला ढकललेल्या द्रवाच्या वजनाइतके असते.
मुख्य कल्पना 1 : वजन विरुद्ध उत्प्लावक बल — पाण्यातील वस्तूवर दोन बले कार्य करतात : तिचे वजन तिला खाली ओढते आणि उत्प्लावक बल तिला वर ढकलते. वजन उत्प्लावक बलाइतके असेल तर वस्तू तरंगते. वजन उत्प्लावक बलापेक्षा जास्त असेल तर ती बुडते.
- सोपे : उत्प्लावक बल नेहमी वरच्या दिशेने कार्य करते.
- मध्यम : 8 N वजनाची वस्तू 5 N पाणी बाजूला ढकलत असेल तर ती बुडते.
- परीक्षा-प्रकार : 6 N वजनाची वस्तू 6 N पाणी बाजूला ढकलत असेल तर ती तरंगते.
आकृतीत : उत्प्लावक बल (निळे, वरच्या दिशेने) आणि वजन (लाल, खालच्या दिशेने) दोन्ही वस्तूंवर कार्य करतात. डावी तरंगते आणि उजवी बुडते.
मुख्य कल्पना 2 : तरंगणे कशावर ठरते — केवळ जडपणावर नाही, तर आकार, रूप आणि द्रवावरही अवलंबून असते. प्यूमिस दगड बारीक हवेच्या कप्प्यांनी भरलेला असल्याने तरंगतो; लहान गोटा बुडतो. बंद रिकामी बाटली तरंगते, पण वाळू भरली की बुडते. केवळ पाणीच नव्हे, सर्व द्रव उत्प्लावक बल लावतात.
- सोपे : प्यूमिस दगड पाण्यावर तरंगतो.
- मध्यम : नाणे बुडते पण मोठा लाकडी ठोकळा तरंगतो, कारण नाण्याचे वजन त्यावरील उत्प्लावक बलापेक्षा जास्त असते.
- परीक्षा-प्रकार : तरंगणाऱ्या बाटलीत वाळू भरली की तिचे वजन उत्प्लावक बलापेक्षा जास्त होते, म्हणून ती बुडते.
पाण्यात दोन बले कार्य करतात : खाली वजन आणि वर उत्प्लावक बल.
जड वस्तू नेहमी बुडतात असे समजणे. प्रचंड जहाज तरंगते, तर लहानसे नाणे बुडते.
दोन बलांची तुलना करा. आठवणीची युक्ती : बरोबरी = तरंगते; वजन जिंकले = बुडते.
फरक ओळखा
| स्थिती | परिणाम |
|---|---|
| वजन = उत्प्लावक बल | तरंगते |
| वजन > उत्प्लावक बल | बुडते |
सरावासाठी प्रश्न
- 1उत्प्लावक बल म्हणजे काय?
- 2उत्प्लावक बल कोणत्या दिशेने कार्य करते?
- 3उत्प्लावक बलाचा संबंध बाजूला ढकललेल्या द्रवाच्या वजनाशी कोणत्या शास्त्रज्ञाने जोडला?
- 4द्रवात वस्तू केव्हा तरंगते?
- 5पाण्यात उचलताना दगड हलका का वाटतो?
- 6प्यूमिस दगड पाण्यावर का तरंगतो?
- 7एका वस्तूचे वजन 9 N आहे आणि ती 7 N पाणी बाजूला ढकलते. ती तरंगेल की बुडेल? का?
- 8बंद रिकामी बाटली तरंगते, पण वाळू भरली की बुडते. वजन आणि उत्प्लावक बल वापरून स्पष्ट करा.
उत्तरे पाहा (आधी स्वतः सोडवा)
- 1द्रवाने त्यात ठेवलेल्या वस्तूवर लावलेले वरच्या दिशेचे बल.
- 2वरच्या दिशेने.
- 3आर्किमिडीज.
- 4जेव्हा तिचे वजन उत्प्लावक बलाइतके असते.
- 5पाणी तिला वर ढकलते, म्हणून उचलायला कमी बल लागते.
- 6बारीक हवेचे कप्पे तिला आकाराच्या मानाने हलकी बनवतात.
- 7ती बुडेल, कारण उत्प्लावक बल (7 N) तिच्या वजनापेक्षा (9 N) कमी आहे.
- 8वाळूमुळे वजन उत्प्लावक बलापेक्षा जास्त होते, म्हणून ती बुडते; रिकाम्या बाटलीचे वजन उत्प्लावक बलाइतके असते.